Στις 22 Αυγούστου 1864 γράφτηκε στη Γενεύη μία από τις σημαντικότερες σελίδες στην ιστορία του ανθρωπισμού. Δώδεκα κράτη υπέγραψαν την πρώτη Σύμβαση της Γενεύης για τη βελτίωση της κατάστασης των τραυματιών των στρατών στο πεδίο της μάχης, μετατρέποντας σε διεθνή κανόνα την ιδέα ότι ακόμη και ο πόλεμος πρέπει να έχει όρια.
Είχε προηγηθεί η συγκλονιστική εμπειρία του Ελβετού Ερρίκου Ντυνάν στη μάχη του Σολφερίνο το 1859. Αντικρίζοντας χιλιάδες τραυματίες εγκαταλελειμμένους χωρίς περίθαλψη, ο Ντυνάν οραματίστηκε εθελοντικές οργανώσεις που θα βοηθούν τους τραυματίες ανεξάρτητα από την πλευρά στην οποία πολεμούν. Το 1863 πραγματοποιήθηκε η πρώτη διεθνής διάσκεψη και το 1864 η ιδέα απέκτησε διεθνή νομική υπόσταση.
Το έμβλημα που επιλέχθηκε ήταν ένας κόκκινος σταυρός σε λευκό φόντο, δηλαδή η αντιστροφή των χρωμάτων της ελβετικής σημαίας, προς τιμήν της Ελβετίας. Και εδώ χρειάζεται μία σημαντική διευκρίνιση: ο Ερυθρός Σταυρός δεν αποτελεί χριστιανικό θρησκευτικό σύμβολο. Είναι διεθνές προστατευτικό ανθρωπιστικό έμβλημα.
Η Ελλάδα ακολούθησε το 1877
Δεκατρία χρόνια μετά την πρώτη Σύμβαση της Γενεύης, στις 10 Ιουνίου 1877, ιδρύθηκε με πρωτοβουλία της βασίλισσας Όλγας ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός. Στις 6 Οκτωβρίου του ίδιου έτους αναγνωρίστηκε διεθνώς.
Πρώτος πρόεδρός του ήταν ο Μάρκος Ρενιέρης, μία σημαντική προσωπικότητα της εποχής: νομομαθής, πανεπιστημιακός, διπλωμάτης και επί πολλά χρόνια διοικητής της Εθνικής Τράπεζας. Τα Γενικά Αρχεία του Κράτους επιβεβαιώνουν ότι υπήρξε ο πρώτος πρόεδρος του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού.
Από τότε ο ΕΕΣ βρέθηκε σχεδόν σε όλες τις μεγάλες περιπέτειες της χώρας: πολέμους, Μικρασιατική Καταστροφή, προσφυγικές κρίσεις, σεισμούς, πυρκαγιές, πλημμύρες και υγειονομικές κρίσεις. Στη Μικρασιατική Εκστρατεία, για παράδειγμα, δημιούργησε νοσοκομεία και θεραπευτήρια για τραυματίες και πρόσφυγες, ενώ τότε δημιουργήθηκε και το Αρχείο Αναζητήσεων.
Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός σήμερα
Σήμερα πρόεδρος του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού είναι ο Dr Αντώνιος Αυγερινός, φαρμακοποιός και υποστράτηγος ε.α. Στις αρχαιρεσίες της 24ης Μαΐου 2026 εξελέγη πρώτος σε ψήφους στο νέο Κεντρικό Διοικητικό Συμβούλιο.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος της σημερινής παρουσίας του. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΕΕΣ, διαθέτει 82 Περιφερειακά Τμήματα σε ολόκληρη την Ελλάδα και 7.543 ενεργούς εθελοντές, ενώ περίπου 9.500 παιδιά υποστηρίζονται κάθε χρόνο από τις υπηρεσίες του.
Για τον συνολικό αριθμό των εγγεγραμμένων μελών δεν εντόπισα στην επίσημη ενημέρωση του ΕΕΣ έναν επικαιροποιημένο δημόσιο αριθμό που να μπορώ να χρησιμοποιήσω με ασφάλεια. Ο Οργανισμός διατηρεί πάντως ξεχωριστό Τμήμα Μητρώου Μελών.
Ερυθρός Σταυρός, Ερυθρά Ημισέληνος και Ερυθρός Κρύσταλλος
Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια που συχνά δημιουργεί παρεξηγήσεις. Σε πολλές μουσουλμανικές χώρες χρησιμοποιείται η Ερυθρά Ημισέληνος. Η χρήση της ξεκίνησε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1876-1878 και αναγνωρίστηκε επισήμως διεθνώς το 1929.
Αλλά τι γίνεται με χώρες που δεν θέλουν ούτε τον σταυρό ούτε την ημισέληνο;
Από το 2005 υπάρχει και τρίτο διεθνώς αναγνωρισμένο έμβλημα: ο Ερυθρός Κρύσταλλος (Red Crystal), ένα κόκκινο περίγραμμα σε σχήμα ρόμβου πάνω σε λευκό φόντο. Δημιουργήθηκε ακριβώς για να υπάρχει ένα απολύτως ουδέτερο έμβλημα, χωρίς αντιληπτή εθνική, πολιτική ή θρησκευτική σύνδεση.
Άρα δεν ισχύει ότι κάθε μη χριστιανική χώρα χρησιμοποιεί υποχρεωτικά την Ερυθρά Ημισέληνο. Τα τρία διεθνώς αναγνωρισμένα εμβλήματα σήμερα είναι ο Ερυθρός Σταυρός, η Ερυθρά Ημισέληνος και ο Ερυθρός Κρύσταλλος, με ακριβώς την ίδια ανθρωπιστική και προστατευτική σημασία. Το διεθνές δίκτυο αριθμεί σήμερα 191 Εθνικούς Συλλόγους. Και αυτή ίσως είναι η μεγαλύτερη κληρονομιά εκείνης της υπογραφής στη Γενεύη το 1864: μέσα στη βαρβαρότητα ενός πολέμου καθιερώθηκε ένας κανόνας που λέει ότι ο τραυματίας δεν έχει εθνικότητα, θρησκεία ή στρατόπεδο. Είναι πρώτα απ’ όλα άνθρωπος που χρειάζεται βοήθεια.
