Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την Τρίτη, με 420 ψήφους υπέρ, 220 κατά και 26 αποχές, σειρά προτάσεων για την ενίσχυση της άμυνας της ΕΕ απέναντι στις ξένες παρεμβάσεις και την παραπληροφόρηση, χαρακτηρίζοντας τη Ρωσία κύρια εξωτερική απειλή, ενώ καταγράφει επίσης δραστηριότητα από Λευκορωσία, Κίνα, Ιράν και Βόρεια Κορέα.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η προστασία των ελεύθερων και ανεξάρτητων ΜΜΕ, η αντιμετώπιση της διαδικτυακής παρέμβασης στις εκλογές, η δράση κατά bots και deepfakes, η προστασία κρίσιμων υποδομών και η δημιουργία ενός νέου ευρωπαϊκού φορέα για την αντιμετώπιση της ξένης χειραγώγησης πληροφοριών, με σαφή εντολή και ειδικό προϋπολογισμό.
Η ειδική επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας συστάθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 για να εξετάσει την κλιμάκωση και τον αντίκτυπο εχθρικών δραστηριοτήτων κατά της ΕΕ, όπως η ξένη χειραγώγηση και παρέμβαση στην πληροφόρηση, οι υβριδικές επιθέσεις και οι συντονισμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης.
Το βασικό συμπέρασμα των ευρωβουλευτών είναι ότι η σημερινή ευρωπαϊκή απάντηση παραμένει κατακερματισμένη και ότι τα κράτη-μέλη δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τέτοιες απειλές δρώντας το καθένα ξεχωριστά.
Νέο Ευρωπαϊκό Κέντρο Δημοκρατικής Ανθεκτικότητας
Για τον λόγο αυτό, οι ευρωβουλευτές στηρίζουν τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Κέντρου Δημοκρατικής Ανθεκτικότητας, το οποίο θα λειτουργεί ως ανεξάρτητο «κέντρο αριστείας» απέναντι στη ξένη χειραγώγηση πληροφοριών και την παραπληροφόρηση και θα συντονίζει τις εθνικές δράσεις.
Ο νέος φορέας δεν θα πρέπει να επικαλύπτει υφιστάμενους μηχανισμούς, αλλά να συγκεντρώνει τις σημερινές ευρωπαϊκές δράσεις κάτω από μία ενιαία δομή, με σαφή αποστολή, προϋπολογισμό και επιχειρησιακή δυνατότητα.
Το Κοινοβούλιο ζητεί η συμμετοχή όλων των κρατών-μελών να είναι υποχρεωτική και να υπάρχει κοινοβουλευτικός έλεγχος.
Ρωσία: η κύρια εξωτερική απειλή
Η έκθεση χαρακτηρίζει τη Ρωσία την κύρια απειλή για τη δημοκρατική ακεραιότητα της Ευρώπης και αναφέρεται σε επανειλημμένες υβριδικές επιθέσεις κατά κρίσιμων υποδομών: κυβερνοεπιθέσεις, φυσικό σαμποτάζ, εμπρησμούς, κατασκοπεία και παρεμβολές σημάτων.
Αντίστοιχες δραστηριότητες αποδίδονται επίσης στη Λευκορωσία, την Κίνα, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα.
Οι ευρωβουλευτές ζητούν διεύρυνση των κυρώσεων σε όσους διευκολύνουν επιχειρήσεις παραπληροφόρησης ή βοηθούν στην παράκαμψη υφιστάμενων κυρώσεων, ενώ καταδικάζουν τις πολιτικά υποκινούμενες ρωσικές «μαύρες λίστες» κατά αξιωματούχων της ΕΕ, δημοσιογράφων και ευρωβουλευτών, χαρακτηρίζοντάς τες εργαλείο υβριδικού πολέμου.
Bots, deepfakes και εκλογικές παρεμβάσεις
Καθώς μεγάλο μέρος των επιχειρήσεων επιρροής πραγματοποιείται πλέον στο ψηφιακό πεδίο, το Ευρωκοινοβούλιο ζητά αυστηρή εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων, όπως η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και η Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη, αντί για νέα νομοθεσία.
Οι πλατφόρμες καλούνται να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη απέναντι σε δίκτυα bots που επιχειρούν να επηρεάσουν εκλογικές διαδικασίες και να προστατεύσουν τον δημοκρατικό δημόσιο διάλογο.
Η έκθεση σημειώνει χαρακτηριστικά ότι η ελευθερία της έκφρασης και της πληροφόρησης είναι δικαιώματα που προστατεύουν ανθρώπους, όχι μηχανές.
«Αυτή η έκθεση δεν αφορά τη ρύθμιση των πολιτικών απόψεων. Αφορά την προστασία της δημοκρατίας μας από επιχειρήσεις ξένης επιρροής», δήλωσε ο εισηγητής, Σουηδός ευρωβουλευτής του ΕΛΚ Τόμας Τομπέ.
«Τα ρωσικά bots δεν είναι ελευθερία του λόγου. Η ξένη παρέμβαση δεν είναι ελευθερία του λόγου. Και η χειραγώγηση των εκλογών μας σίγουρα δεν είναι ελευθερία του λόγου», πρόσθεσε.
Πολιτική χρηματοδότηση και εκλογική ασφάλεια
Για την προστασία των εκλογών, οι ευρωβουλευτές προτείνουν να χαρακτηριστεί η εκλογική υποδομή κρίσιμη υποδομή.
Ζητούν επίσης την εφαρμογή της αρχής «know your donor» – «γνώριζε τον δωρητή σου» για πολιτικές δωρεές μέσω κρυπτονομισμάτων, καθώς και μέτρα απέναντι σε κακόβουλα deepfakes και παραπλανητικές διαφημίσεις.
Παράλληλα, θεωρούν απαραίτητη τη στενότερη συνεργασία με υποψήφιες και εταίρους χώρες για την ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους και καταδικάζουν την εργαλειοποίηση της μετανάστευσης ως μέσο άσκησης πολιτικής πίεσης στην ΕΕ.
ΜΜΕ, spyware και κοινωνία των πολιτών
Η έκθεση δίνει ιδιαίτερο βάρος στην ελευθερία και την πολυφωνία των ΜΜΕ, ζητώντας μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση για την ανεξάρτητη και ερευνητική δημοσιογραφία, προστασία από την παράνομη χρήση spyware και ενίσχυση της παιδείας στα ΜΜΕ και στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Οι ευρωβουλευτές συνδέουν επίσης τη δημοκρατική ανθεκτικότητα με την ευρύτερη ετοιμότητα των κοινωνιών, προτείνοντας τακτικές ασκήσεις μεγάλης κλίμακας, μια πανευρωπαϊκή εφαρμογή ειδοποίησης κρίσεων και την καθιέρωση της 24ης Φεβρουαρίου, επετείου της πλήρους ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, ως ετήσιας «Ευρωπαϊκής Ημέρας Ετοιμότητας».
Η έκθεση αγγίζει τέλος και το ζήτημα της ευρωπαϊκής τεχνολογικής κυριαρχίας, ζητώντας μείωση της εξάρτησης από αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες και κινεζικό hardware σε κρίσιμους τομείς και μια ισορροπημένη στρατηγική «Buy European» για κρίσιμες υποδομές.
Το βασικό μήνυμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι ότι η ξένη παρέμβαση δεν περιορίζεται πλέον στην παραπληροφόρηση, αλλά μπορεί να εκτείνεται από την πολιτική χρηματοδότηση και τη χειραγώγηση του δημόσιου διαλόγου μέχρι τις κυβερνοεπιθέσεις, το σαμποτάζ και την ίδια την εκλογική διαδικασία.
