Στις 20 Οκτωβρίου 2024, σε νοσοκομείο της Πενσιλβάνιας, πέθανε σε ηλικία 83 ετών ο Φετουλάχ Γκιουλέν. Ο άνθρωπος που κάποτε αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους συμμάχους του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έφυγε από τη ζωή χωρίς να επιστρέψει ποτέ στην πατρίδα του, την Τουρκία, την οποία είχε εγκαταλείψει το 1999.
Ο θάνατός του ανακοινώθηκε στις 21 Οκτωβρίου, προκαλώντας διεθνές ενδιαφέρον. Η Άγκυρα τον θεωρούσε εγκέφαλο του αποτυχημένου πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016, κατηγορία που ο ίδιος αρνήθηκε μέχρι το τέλος.
Από την Ανατολία στη δημιουργία ενός διεθνούς κινήματος
Γεννημένος το 1941 στην επαρχία Ερζερούμ, ο Γκιουλέν ακολούθησε τον δρόμο της θρησκευτικής διδασκαλίας. Με τα χρόνια δημιούργησε το κίνημα Χιζμέτ, που σημαίνει «Υπηρεσία», με παρουσία στην εκπαίδευση, στα μέσα ενημέρωσης, στις επιχειρήσεις και στην κοινωνική ζωή.
Οι υποστηρικτές του παρουσίαζαν το κίνημα ως φορέα εκπαίδευσης, διαθρησκευτικού διαλόγου και κοινωνικής προσφοράς. Οι επικριτές του υποστήριζαν ότι είχε αναπτύξει δίκτυα επιρροής μέσα στον τουρκικό κρατικό μηχανισμό.
Η συμμαχία με τον Ερντογάν και η μεγάλη ρήξη
Κατά την πρώτη περίοδο της διακυβέρνησης Ερντογάν, οι δύο πλευρές βρέθηκαν σε κοινή πορεία απέναντι στην ισχύ του παλαιού κεμαλικού κατεστημένου.
Η σύγκρουση κορυφώθηκε το 2013, όταν έρευνες για διαφθορά έπληξαν πρόσωπα του κυβερνητικού περιβάλλοντος. Ο Ερντογάν απέδωσε τις έρευνες σε μηχανισμούς προσκείμενους στον Γκιουλέν. Η πολιτική συνεργασία μετατράπηκε σε ανοιχτή αντιπαράθεση.
Η νύχτα του πραξικοπήματος
Στις 15 Ιουλίου 2016, στρατιωτικές μονάδες επιχείρησαν να ανατρέψουν την κυβέρνηση. Τανκς εμφανίστηκαν στους δρόμους, μαχητικά πέταξαν πάνω από την Άγκυρα και την Κωνσταντινούπολη και εκατοντάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.
Η κυβέρνηση Ερντογάν κατηγόρησε τον Γκιουλέν και το δίκτυό του για την οργάνωση της απόπειρας. Ο ίδιος καταδίκασε το πραξικόπημα και αρνήθηκε κάθε συμμετοχή. Η προσωπική ενοχή του δεν αποδείχθηκε με ανεξάρτητα επαληθευμένα στοιχεία που να δικαιολογούν την παρουσίασή της ως δεδομένου γεγονότος.
Ακολούθησαν μαζικές συλλήψεις, απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων, διώξεις στρατιωτικών και δικαστικών και κλείσιμο εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και μέσων ενημέρωσης που συνδέονταν με το κίνημα.
Ο θάνατος στην Αμερική και η αντίδραση της Άγκυρας
Ο Γκιουλέν έζησε τα τελευταία 25 χρόνια της ζωής του στις Ηνωμένες Πολιτείες, κυρίως στην Πενσιλβάνια. Παρά τις επανειλημμένες απαιτήσεις της Τουρκίας για έκδοσή του, παρέμεινε στο αμερικανικό έδαφος.
Μετά την ανακοίνωση του θανάτου του, ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν ξεκαθάρισε ότι η Άγκυρα δεν θεωρούσε πως έκλεισε ο φάκελος του κινήματος. Η τουρκική κυβέρνηση δήλωσε αποφασισμένη να συνεχίσει την καταπολέμηση του δικτύου που χαρακτηρίζει τρομοκρατική οργάνωση.
Η ιστορία του Γκιουλέν παραμένει αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας της Τουρκίας: μια διαδρομή από τη στενή συνεργασία με την εξουσία μέχρι την ολοκληρωτική σύγκρουση μαζί της.
