Το έχουν παραξηλώσει πια τον τελευταίο καιρό στην Άγκυρα. Και προσωπικά δεν σκοπεύω να χρησιμοποιήσω διπλωματική γλώσσα. Όχι επειδή δεν την ξέρω. Την ξέρω πολύ καλά. Αλλά επειδή υπάρχουν στιγμές που η διπλωματική γλώσσα κινδυνεύει να μετατραπεί σε άλλοθι για να μην αποκαλούμε τα πράγματα με το όνομά τους.
Ο Χακάν Φιντάν αποφάσισε για μία ακόμη φορά να μας εξηγήσει ότι η στρατιωτική παρουσία σε ελληνικά νησιά αποτελεί, κατά την Τουρκία, «απειλή».
Άι παράτα μας, Φιντάν-ι, με τις φαντασιώσεις σου για μια επιθετική Ελλάδα.
Γιατί, πριν δείξει κάποιος με το δάχτυλο την Ελλάδα, καλό θα ήταν να κοιτάξει τι υπάρχει στην απέναντι ακτή.
Ο Φιντάν ανακάλυψε την «ελληνική απειλή»
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών επανέφερε την πάγια θέση της Άγκυρας ότι ορισμένα ελληνικά νησιά παραβιάζουν, λόγω της στρατιωτικής παρουσίας, τις διεθνείς συνθήκες. Δήλωσε μάλιστα ότι η στρατιωτικοποίησή τους αποτελεί «απειλή» για την Τουρκία και κάλεσε την Ελλάδα να εφαρμόσει τις διεθνείς υποχρεώσεις της.
Μόνο που υπάρχει και η ελληνική θέση, την οποία ο κ. Φιντάν προφανώς γνωρίζει άριστα.
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι για τη Λέσβο, τη Χίο, τη Σάμο και την Ικαρία η Συνθήκη της Λωζάννης δεν προβλέπει πλήρη αποστρατιωτικοποίηση. Το άρθρο 13 προβλέπει συγκεκριμένους περιορισμούς – μεταξύ άλλων για ναυτικές βάσεις και οχυρώσεις – και επιτρέπει στρατιωτική δύναμη υπό συγκεκριμένους όρους.
Η Τουρκία δίνει διαφορετική νομική ερμηνεία. Αυτή είναι η επίσημη διαφορά των δύο χωρών. Αλλά η Άγκυρα επιχειρεί συστηματικά να παρουσιάζει τη δική της ερμηνεία ως τη μοναδική αλήθεια.
Και το casus belli, κύριε Φιντάν;
Υπάρχει όμως ένα τεράστιο θέμα που δεν μπορεί να εξαφανίζεται κάθε φορά που η Τουρκία μιλάει για «απειλή».
Το casus belli.
Η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995 παραμένει ένα μόνιμο αγκάθι στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς συνδέει ενδεχόμενη ελληνική επέκταση των χωρικών υδάτων πέραν των 6 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο με απειλή χρήσης στρατιωτικής ισχύος.
Δηλαδή η Ελλάδα καλείται από την Άγκυρα να αισθάνεται ασφαλής έχοντας απέναντί της μια χώρα που εξακολουθεί να διατηρεί αυτή την απειλή.
Και μετά μας εγκαλεί ο Φιντάν επειδή θωρακίζουμε τα νησιά μας;
Και η Στρατιά του Αιγαίου απέναντι από τα νησιά;
Υπάρχει και κάτι ακόμη.
Η Τουρκία διατηρεί τη Στρατιά του Αιγαίου στη δυτική της επικράτεια. Η ίδια η Άγκυρα υποστηρίζει επισήμως ότι πρόκειται για δύναμη αμυντικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα.
Αυτή είναι η τουρκική εκδοχή.
Από την ελληνική πλευρά, όμως, η συγκέντρωση ισχυρών στρατιωτικών δυνάμεων απέναντι από τα ελληνικά νησιά αποτελεί προφανώς παράγοντα που δεν μπορεί να αγνοηθεί όταν συζητάμε για την άμυνά τους.
Και τις τελευταίες εβδομάδες η Άγκυρα ανεβάζει ξανά τους τόνους. Ο ίδιος ο Ερντογάν επανέφερε τις αιτιάσεις για τη στρατιωτική παρουσία στα ελληνικά νησιά και προειδοποίησε την Αθήνα να αλλάξει πορεία.
Επομένως, όταν ο Φιντάν μιλάει για «ελληνική απειλή», ας μας επιτρέψει τουλάχιστον να του υπενθυμίζουμε ολόκληρη την εικόνα.
Η ιστορία δεν διαγράφεται
Και βεβαίως υπάρχει η Ιστορία.
Δεν έχω καμία διάθεση να μεταφέρω τις ενοχές προηγούμενων γενεών στους σημερινούς λαούς. Ούτε οι σημερινοί Τούρκοι πολίτες ευθύνονται προσωπικά για όσα συνέβησαν πριν από δεκαετίες ή αιώνες.
Αλλά η Ιστορία είναι Ιστορία και δεν ξαναγράφεται ανάλογα με τις ανάγκες της εκάστοτε εξωτερικής πολιτικής.
Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας και του Πόντου πλήρωσε βαρύτατο τίμημα. Η ελληνική κοινότητα της Κωνσταντινούπολης έζησε τα Σεπτεμβριανά του 1955 και τις διώξεις που ακολούθησαν.
Δεν χρειάζεται να γυρίσουμε ακόμη πιο πίσω, στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, για να αντιληφθούμε πόσο βαρύ είναι το ιστορικό φορτίο στις σχέσεις των δύο λαών. Είναι πολύ το αίμα του ελληνισμού στα χέρια της Τουρκίας.
Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται σήμερα περισσότερη ευθύνη και λιγότερες απειλές.
Και υπάρχει η Κύπρος
Και βέβαια υπάρχει κάτι που η Άγκυρα δεν μπορεί να σβήσει από τον χάρτη της Ιστορίας: η Κύπρος.
Πενήντα και πλέον χρόνια μετά την τουρκική εισβολή του 1974, το Κυπριακό παραμένει άλυτο και το βόρειο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας εξακολουθεί να βρίσκεται υπό τουρκικό στρατιωτικό έλεγχο.
Γι’ αυτό ακριβώς με ενοχλεί όταν ακούω από την Άγκυρα μαθήματα περί «απειλών» και «ασφάλειας».
Ποιος απειλεί ποιον;
Δεν είναι σύνθημα. Είναι ερώτημα που πρέπει να απαντάται με πραγματικά δεδομένα.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άδεια για να αμυνθεί
Η Ελλάδα δεν απειλεί την Τουρκία επειδή ενισχύει την άμυνά της.
Και προσωπικά θεωρώ αυτονόητο ότι καμία ελληνική κυβέρνηση δεν μπορεί να αφήσει απροστάτευτους τους κατοίκους των ακριτικών νησιών όταν απέναντί τους υπάρχει μια χώρα με τεράστιες στρατιωτικές δυνατότητες, με ανοικτές διεκδικήσεις και με ένα casus belli που παραμένει σε ισχύ.
Η ειρήνη στο Αιγαίο δεν θα εξασφαλιστεί με αφοπλισμένα ελληνικά νησιά απέναντι σε μια βαριά εξοπλισμένη τουρκική ακτή.
Θα εξασφαλιστεί όταν Αθήνα και Άγκυρα μπορούν να συνομιλούν χωρίς απειλές πολέμου, χωρίς αμφισβητήσεις κυριαρχίας και χωρίς ρητορική που παρουσιάζει τον γείτονα ως εχθρό.
Μέχρι τότε, κύριε Φιντάν, η Ελλάδα έχει όχι μόνο δικαίωμα αλλά και υποχρέωση να προστατεύει τους πολίτες της.
Και επιτρέψτε μου να κλείσω όπως άρχισα, χωρίς τη διπλωματική γλώσσα που τόσο καλά γνωρίζω:
Άι παράτα μας, Φιντάν-ι, με τις φαντασιώσεις σου για μια επιθετική Ελλάδα.
