Κάτω από ένα από τα πιο αφιλόξενα περιβάλλοντα του πλανήτη, εκεί όπου το φως σπάνια φτάνει και οι θερμοκρασίες βρίσκονται κοντά στο μηδέν, η ζωή φαίνεται να έχει βρει τους δικούς της τρόπους να επιβιώνει. Στον βυθό της Ανταρκτικής, περισσότερες από 1.000 φωλιές ψαριών σχηματίζουν εντυπωσιακά μοτίβα, αποκαλύπτοντας μια απρόσμενη εικόνα της θαλάσσιας ζωής κάτω από τον πάγο.
Η ανακάλυψη έγινε στη δυτική θάλασσα Ουέντελ και έφερε στο φως μια άγνωστη μέχρι πρότινος περιοχή αναπαραγωγής, όπου τα ψάρια δεν δημιουργούν απλώς φωλιές, αλλά φαίνεται να τις διατάσσουν σε συγκεκριμένους σχηματισμούς. Το εύρημα προσφέρει νέα στοιχεία για τη συμπεριφορά τους και για το πώς μπορεί να λειτουργεί η προστασία τους απέναντι στους θηρευτές σε ένα τόσο ακραίο οικοσύστημα.
Η αποστολή που αναζητούσε το ναυάγιο του Endurance
Η ανακάλυψη συνδέεται με την αποστολή Weddell Sea Expedition του 2019, η οποία πραγματοποιήθηκε με το ερευνητικό πλοίο SA Agulhas II. Αρχικός στόχος των επιστημόνων ήταν να εντοπίσουν το ιστορικό ναυάγιο του Endurance, του πλοίου του εξερευνητή Έρνεστ Σάκλτον, που είχε βυθιστεί το 1915.
Στην πορεία των ερευνών, ωστόσο, το υποβρύχιο ρομπότ «Lassie» κατέγραψε εικόνες από τον βυθό, σε μια περιοχή που μέχρι πρότινος ήταν καλυμμένη από παγοκρηπίδα. Το 2017, το γιγαντιαίο παγόβουνο A68 αποκολλήθηκε από την παγοκρηπίδα Larsen C, ανοίγοντας πρόσβαση σε μια έκταση περίπου 5.800 τετραγωνικών χιλιομέτρων για την επιστημονική εξερεύνηση.
Η περιοχή που αποκαλύφθηκε ήταν σε μεγάλο βαθμό άγνωστη, καθώς παρέμενε καλυμμένη από πάγο πάχους έως και 200 μέτρων. Το τηλεκατευθυνόμενο όχημα εξερεύνησε τον πυθμένα σε βάθη από 290 έως 411 μέτρα, καταγράφοντας εικόνες που αργότερα αναλύθηκαν από τους ερευνητές.
1.036 φωλιές και έξι διαφορετικά μοτίβα
Η ανάλυση του βίντεο αποκάλυψε συνολικά 1.036 ενεργές φωλιές, κατανεμημένες σε 277 ομάδες, σε πέντε καταδύσεις του υποβρύχιου ρομπότ. Οι φωλιές ήταν κυκλικές, ρηχές κοιλότητες στον πυθμένα, με το ίζημα να σχηματίζει μικρά αναχώματα γύρω τους.
Οι επιστήμονες εντόπισαν έξι διαφορετικά μοτίβα: φωλιές συγκεντρωμένες σε ομάδες, σχηματισμούς που θυμίζουν μισοφέγγαρο, γραμμές, ωοειδή σχήματα, σχηματισμούς U και μεμονωμένες φωλιές.
Η εικόνα έμοιαζε με μια υποθαλάσσια γειτονιά, όπου οι φωλιές δεν βρίσκονταν τυχαία, αλλά σχημάτιζαν διακριτές ομάδες. Από τις φωλιές που καταγράφηκαν, 93 χαρακτηρίστηκαν ανενεργές, ενώ σε 72 εντοπίστηκαν προνύμφες μέσα ή γύρω από αυτές.
Η μελέτη δεν κατέγραψε αυγά στις συγκεκριμένες φωλιές, κάτι που οι ερευνητές αποδίδουν πιθανώς στο γεγονός ότι η αποστολή πραγματοποιήθηκε μετά την περίοδο εκκόλαψης.
Το ψάρι που δημιουργεί και προστατεύει τη φωλιά του
Πίσω από αυτούς τους σχηματισμούς βρίσκεται το Lindbergichthys nudifrons, γνωστό ως yellowfin notie, ένα μικρό ψάρι που ζει στα παγωμένα νερά της Ανταρκτικής και μπορεί να φτάσει περίπου τα 20 εκατοστά σε μήκος.
Οι φωλιές κατασκευάζονται στον βυθό, όπου τα ψάρια καθαρίζουν το ίζημα και διαμορφώνουν κατάλληλες κοιλότητες για την αναπαραγωγή τους. Στις καταγραφές της αποστολής, τα συγκεκριμένα ψάρια εμφανίζονταν μέσα στις φωλιές τους, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι είναι οι δημιουργοί τους.
Η παρουσία διατηρημένων φωλιών σε πολλαπλά σημεία της περιοχής είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αποκαλύπτει ότι η αναπαραγωγή του είδους συνδέεται με συγκεκριμένους χώρους στον βυθό και όχι με τυχαία σημεία.
Γιατί συγκεντρώνονται σε ομάδες;
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της ανακάλυψης είναι η πιθανή εξήγηση για τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι φωλιές. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι συγκεκριμένοι σχηματισμοί μπορεί να σχετίζονται με τη συμπεριφορά των ψαριών απέναντι στους θηρευτές.
Η ομαδοποίηση ενδέχεται να προσφέρει ένα πλεονέκτημα επιβίωσης, καθώς τα ψάρια που βρίσκονται κοντά σε άλλα άτομα μπορεί να έχουν μικρότερη πιθανότητα να γίνουν στόχος. Η θεωρία θυμίζει το φαινόμενο του «εγωιστικού κοπαδιού» (selfish herd), σύμφωνα με το οποίο τα ζώα επιδιώκουν να βρίσκονται στο εσωτερικό μιας ομάδας, ώστε να μειώσουν την έκθεσή τους στον κίνδυνο.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι ορισμένα από τα μοτίβα που παρατηρήθηκαν ενδέχεται να εξυπηρετούν αυτή τη στρατηγική. Ωστόσο, πρόκειται για πιθανή ερμηνεία της συμπεριφοράς και όχι για κάτι που έχει αποδειχθεί πλήρως. Το γεγονός ότι οι φωλιές σχηματίζουν τόσο διαφορετικές διατάξεις αποτελεί, πάντως, ένα σημαντικό στοιχείο για τη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς των ψαριών σε πολικά περιβάλλοντα.
Γιατί η ανακάλυψη έχει σημασία για την προστασία της Ανταρκτικής
Η περιοχή της θάλασσας Ουέντελ συγκαταλέγεται στα λιγότερο εξερευνημένα θαλάσσια περιβάλλοντα του πλανήτη. Η καταγραφή των φωλιών προσφέρει νέα στοιχεία για τη βιοποικιλότητα του βυθού και τον τρόπο με τον οποίο οργανισμοί που ζουν σε ακραίες συνθήκες διαμορφώνουν ενδιαιτήματα και αναπαραγωγικές περιοχές.
Οι φωλιές και τα ψάρια που τις χρησιμοποιούν αποτελούν μέρος της ευρύτερης τροφικής αλυσίδας, καθώς μπορούν να συνδέονται με άλλους οργανισμούς του βυθού και μεγαλύτερους θηρευτές. Η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία της περιοχής ως ευάλωτου θαλάσσιου οικοσυστήματος και ενισχύει την επιστημονική συζήτηση για τη δημιουργία προστατευόμενης θαλάσσιας περιοχής στη θάλασσα Ουέντελ.
Σε έναν τόπο που παρέμενε κρυμμένος κάτω από τεράστιες εκτάσεις πάγου, η ανακάλυψη υπενθυμίζει ότι οι ωκεανοί εξακολουθούν να κρύβουν οικοσυστήματα και συμπεριφορές που δεν έχουμε ακόμη κατανοήσει πλήρως. Και ότι ακόμη και στις πιο αφιλόξενες γωνιές της Γης, η ζωή βρίσκει τρόπους να οργανώνεται και να συνεχίζεται.
Με πληροφορίες από Frontiers in Marine Science , Nekton , Science News και University of Essex