Τα τελευταία χρόνια, η Κεντρική και η Δυτική Ευρώπη έρχονται αντιμέτωπες με ολοένα και συχνότερα και εντονότερα κύματα καύσωνα. Η φετινή χρονιά αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς καταγράφηκαν θερμοκρασίες έως 35°C ήδη από τα τέλη Μαΐου και νέα κορύφωση με 40°C στα τέλη Ιουνίου.
Την ώρα που εικόνες από πολίτες που αναζητούν τρόπους να προστατευτούν από τη ζέστη -ακόμη και με βουτιές στον Σηκουάνα- κάνουν τον γύρο του κόσμου και διεθνή μέσα δημοσιεύουν συνεχώς οδηγούς με συμβουλές για το πώς να παραμένει κανείς δροσερός σε συνθήκες καύσωνα, μία λύση φαίνεται να απουσιάζει από τη δημόσια συζήτηση: το κλιματιστικό.
Σε αντίθεση με την Ελλάδα και γενικότερα τον ευρωπαϊκό Νότο, όπου το air condition αποτελεί εδώ και δεκαετίες βασικό μέσο αντιμετώπισης τόσο της ζέστης όσο και του κρύου, στις περισσότερες χώρες της υπόλοιπης Ευρώπης η υιοθέτησή του παραμένει περιορισμένη. Η εξήγηση δεν είναι μονοδιάστατη και σχετίζεται με ιστορικούς, αρχιτεκτονικούς, οικονομικούς αλλά και πολιτισμικούς παράγοντες.
Κτίρια σχεδιασμένα για να κρατούν τη ζέστη μέσα
Μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες, οι παρατεταμένοι καύσωνες με θερμοκρασίες άνω των 35 βαθμών Κελσίου ήταν σπάνιο φαινόμενο στην Κεντρική, Δυτική και Βόρεια Ευρώπη. Ως αποτέλεσμα, η αρχιτεκτονική αυτών των περιοχών είχε σχεδιαστεί με αποκλειστικό γνώμονα την προστασία από τους βαρείς χειμώνες.
Τα σπίτια και τα κτίρια χτίζονταν με παχιά μόνωση, χοντρούς τοίχους και μεγάλα παράθυρα τοποθετημένα έτσι ώστε να αξιοποιούν και να εγκλωβίζουν όσο το δυνατόν περισσότερη ηλιακή θερμότητα.
Σήμερα όμως, καθώς η κλιματική αλλαγή οδηγεί σε συχνότερα και ισχυρότερα κύματα καύσωνα, αυτά τα χαρακτηριστικά λειτουργούν αντίστροφα. Τα κτίρια συσσωρεύουν θερμότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας και αδυνατούν να αποβάλουν τη ζέστη τη νύχτα, μετατρέποντας τα σπίτια σε πραγματικές θερμικές παγίδες.
Οι περιορισμοί των ιστορικών κτιρίων
Σε αντίθεση με την ελληνική πραγματικότητα, όπου μια εξωτερική μονάδα μπορεί συνήθως να εγκατασταθεί εύκολα σε μπαλκόνι, σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις κυριαρχούν διατηρητέα και ιστορικά κτίρια.
Στο Παρίσι, για παράδειγμα, τα χαρακτηριστικά οσμανικά κτίρια προστατεύονται από ιδιαίτερα αυστηρό θεσμικό πλαίσιο. Αντίστοιχα, στη Βρετανία η τοποθέτηση κλιματιστικού απαιτεί έγκριση από τις αρμόδιες υπηρεσίες και συχνά απορρίπτεται, με αιτιολογίες που σχετίζονται κυρίως με την αισθητική επίδραση της εξωτερικής μονάδας, ειδικά σε προστατευόμενες περιοχές και διατηρητέα ακίνητα.
Η αλλοίωση των προσόψεων θεωρείται στις περισσότερες περιπτώσεις μορφή οπτικής υποβάθμισης και αρκετοί κάτοικοι τη θεωρούν αντιαισθητική. Παράλληλα, πολλά από αυτά τα κτίρια δεν διαθέτουν μπαλκόνια ώστε να τοποθετηθεί διακριτικά η μονάδα, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις απουσιάζουν και οι κατάλληλες υποδομές αποχέτευσης για τη διαχείριση των υγρών, γεγονός που καθιστά την εγκατάσταση είτε αδύνατη είτε ιδιαίτερα ακριβή.
Περιβαλλοντικοί περιορισμοί και ενεργειακή πολιτική
Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης η οικολογική κουλτούρα και οι κρατικές πολιτικές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 και η ευρεία χρήση κλιματιστικών θεωρείται ότι συμβάλλει στην ενίσχυση του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας.
A London pre-school kept their students happy and cool by hosing off students with water during lesson breaks to stave off the heatwave that's gripped Western Europe https://t.co/vT9NEFURSG pic.twitter.com/j3kHGdJQ71
— Reuters (@Reuters) June 24, 2026Advertisement
Μελέτες έχουν δείξει ότι η θερμότητα που αποβάλλεται από τις εξωτερικές μονάδες, ιδιαίτερα σε πυκνοδομημένους και στενούς δρόμους ευρωπαϊκών πόλεων, μπορεί να αυξήσει τη θερμοκρασία περιβάλλοντος κατά 2 έως 4 βαθμούς Κελσίου, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο όσους δεν διαθέτουν μέσα ψύξης.
Η συζήτηση αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη στη Γαλλία και στη Γερμανία. Στην Ελβετία, μάλιστα, αρκετά καντόνια εφαρμόζουν ενεργειακή νομοθεσία που περιορίζει ή απαγορεύει την εγκατάσταση συμβατικών κλιματιστικών σε κατοικίες, εκτός εάν αποδειχθεί ότι υπάρχει σοβαρή ανάγκη -για παράδειγμα για λόγους υγείας- και μόνο εφόσον έχουν αποκλειστεί άλλες φυσικές μέθοδοι δροσισμού.
Αντίστοιχα, η Ισπανία από το 2022 επέβαλε μέτρα περιορισμού της χρήσης κλιματισμού, καθορίζοντας στους δημόσιους χώρους σταθερή θερμοκρασία στους 27°C.
Το κόστος και η άνοδος των φορητών λύσεων
Ένας ακόμη αποτρεπτικός παράγοντας είναι το οικονομικό κόστος, κυρίως αυτό της αγοράς και της εγκατάστασης.
Επειδή μέχρι πρόσφατα η ζήτηση ήταν περιορισμένη, η αγορά κλιματιστικών στην Κεντρική Ευρώπη δεν αναπτύχθηκε μαζικά. Έτσι, η εγκατάσταση ενός συστήματος split από εξειδικευμένο συνεργείο σε χώρες όπως η Γερμανία ή η Γαλλία μπορεί να κοστίζει πολλαπλάσια από ό,τι στην Ελλάδα, φτάνοντας συχνά μεταξύ 2.000 και 4.000 ευρώ ανά μονάδα, εξαιτίας των ακριβότερων εργατικών αλλά και των διοικητικών διαδικασιών.
Παράλληλα, αρκετοί καταναλωτές εξακολουθούν να θεωρούν ότι η χρήση κλιματιστικού οδηγεί σε υπέρογκους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις σύγχρονες τεχνολογίες inverter και τις αντλίες θερμότητας.
June 24 saw France set a new record hot day at a national level, surpassing that set a day earlier during the heatwave covering the country this week, forecaster Meteo France said https://t.co/qrXLDvNtFM pic.twitter.com/g1jEv0uBvs
— Reuters (@Reuters) June 25, 2026Advertisement
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, επειδή η μόνιμη εγκατάσταση είναι δύσκολη ή δαπανηρή, οι πολίτες στρέφονται σε εναλλακτικές συσκευές που συχνά αποδεικνύονται λιγότερο αποδοτικές. Εκτός από τα γνωστά φορητά κλιματιστικά με εύκαμπτο σωλήνα προς το παράθυρο -τα οποία συνήθως καταναλώνουν αρκετή ενέργεια και δεν αποδίδουν αποτελεσματικά- μεγάλη διάδοση έχουν και τα λεγόμενα «air coolers», δηλαδή συσκευές ψύξης τύπου ανεμιστήρα.
Οι συσκευές αυτές βασίζονται στην εξάτμιση νερού ή πάγου (evaporative cooling). Αν και έχουν χαμηλότερη κατανάλωση ρεύματος, αυξάνουν σημαντικά την υγρασία στον χώρο.
Σε περιοχές όπου το κλίμα είναι ήδη σχετικά υγρό, όπως στην Κεντρική Ευρώπη, το αποτέλεσμα είναι συχνά ένα αποπνικτικό περιβάλλον που κάνει τη ζέστη να γίνεται ακόμη πιο έντονα αισθητή, χωρίς ουσιαστικό όφελος στον δροσισμό.
Αλλάζει σταδιακά η στάση απέναντι στο air condition;
Πέρα από τους πρακτικούς λόγους, υπάρχει και μια βαθιά πολιτισμική διάσταση. Για πολλούς κατοίκους της Βόρειας Ευρώπης, το κλιματιστικό εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως «αμερικανική συνήθεια» ή ως μια περιττή πολυτέλεια με αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί εξακολουθούν να προτιμούν πιο παραδοσιακές πρακτικές, όπως να κρατούν κλειστά τα παντζούρια κατά τη διάρκεια της ημέρας, να χρησιμοποιούν ανεμιστήρες και να αερίζουν τα σπίτια μόνο νωρίς το πρωί.
Ωστόσο, οι διαδοχικοί καύσωνες φαίνεται να αλλάζουν σταδιακά αυτή την αντίληψη. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι ολοένα περισσότερα νοικοκυριά -ιδιαίτερα στον νότο της χώρας- αποκτούν κλιματισμό, καθώς η κλιματική κρίση μετατρέπει κάτι που παλαιότερα θεωρούνταν περιττό σε αναγκαίο μέσο προστασίας.
Με πληροφορίες από France 24
