Οι πρώτες άμεσες συνομιλίες μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ εδώ και δεκαετίες που άρχισαν την Τρίτη και ουσιαστικά προκλήθηκαν από τον πολέμο κατά του Ιράν ο οποίος σήμανε και επιστροφή στις εχθροπραξίες μεταξύ Τελ Αβίβ και Χεζμποολάχ, αντιμετωπίζονται από άλλους με αισιοδοξία και από άλλους με σκεπιτικισμό ή και αρνητική κριτική.
Οι αξιωματούχοι έχουν προσπαθήσει να μετριάσουν τις προσδοκίες για το τι μπορεί να προκύψει από τις διαπραγματεύσεις αφού αφενός το κύριο αγκάθι αποτελεί η Χεζμπολάχ-που δεν μετέχει στις διαπραγματύσεις αλλά έχει κυρίαρχο ρόλο στον Λίβανο- και αφετέρου υπάρχει πάντα το…αρνητικό ρεκόρ συμφωνιών που ουδέποτε τηρήθηκαν μεταξύ των δύο χωρών. Ωστόσο, το γεγονός και μόνο ότι οι δύο πλευρές συνομιλούν αποτελεί σίγουρα ένα σημαντικό βήμα.
Οι δύο χώρες έχουν εχθρική και ταραχώδη σχέση ήδη από την ίδρυση του Ισραήλ το 1948. Όπως και η πλειονότητα των μουσουλμανικών και αραβικών χωρών, ο Λίβανος δεν έχει επίσημες διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ και ένας νόμος του 1955 του Λίβανο απαγορεύει στους Λιβανέζους πολίτες να έχουν οποιαδήποτε επαφή με Ισραηλινούς – αν και ο νόμος εφαρμόζεται επιλεκτικά.
Τι οδήγησε στις τρέχουσες συνομιλίες
Στις 2 Μαρτίου, δύο ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, η Χεζμπολάχ εισήλθε στη μάχη εκτοξεύοντας πυραύλους προς τη γείτονα χώρα. Το Ισραήλ απάντησε με σφοδρούς βομβαρδισμούς και χερσαία εισβολή.
Η σημερινή κυβέρνηση του Λιβάνου ανέλαβε την εξουσία στις αρχές του 2025 στη βάση μιας μεταρρυθμιστικής πλατφόρμας που περιελάμβανε τον αφοπλισμό μη κρατικών φορέων. Οι αξιωματούχοι εξοργίστηκαν από την απόφαση της Χεζμπολάχ να εισέλθει σε έναν νέο πόλεμο με το Ισραήλ. Η κυβέρνηση προχώρησε στην ποινικοποίηση των στρατιωτικών δραστηριοτήτων της Χεζμπολάχ που αποτελεί πολικό κόμμα το οποίο διατηρεί και ένοπλο βραχίονα. Κήρυξε επίσης τον πρέσβη του Ιράν-που αποτελεί σταθερό σύμμαχο της Χεζμπολάχ- persona non grata και απαγόρευσε την παρουσία στην χώρα εκπροσώπων Φρουρών της Επανάστασης.
Ο Πρόεδρος Ζοζέφ Αούν, όπως αναφέρει το PBS πρότεινε άμεσες διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ – τις πρώτες εδώ και δεκαετίες – με αντάλλαγμα την παύση των εχθροπραξιών. Αρχικά όμως ούτε το Ισραήλ ούτε οι Αμερικανοί απάντησαν. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν υποστήριξε τον Αούν, αλλά ακόμη και τότε, οι εκκλήσεις έπεσαν στο κενό.
Η στάση των ΗΠΑ όμως και του Ισραήλ άλλαξε μετά την ανακοίνωση για κατάπαυση πυρός στο μέτωπο του Ιράν και τις προσπάθειες εξεύρεσης διπλωματικής λύσης και σύναψης συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Το Ιράν συμπεριέλαβε ως όρο για μόνιμη εκεχειρία την παύση των εχθροπραξιών και στο μέτωπο του Λιβάνου.
Αν και το Πακιστάν δήλωσε ότι ήταν μέρος της συμφωνίας, το Ισραήλ απέρριψε την ένταξη του Λιβάνου στην συμφωνία κατάπαυσης του πυρός και η Ουάσινγκτον αργότερα ακολούθησε.
Το λιβανέζικο κράτος, εν τω μεταξύ, είχε επιφυλάξεις σχετικά με το Ιράν θα επιμείνει στο αίτημά του και επέλεξε να ακολουθήσει την δική του διπλωματική οδό.
Η Χεζμπολάχ και οι υποστηρικτές της δήλωσαν ότι, δεδομένης της αδύναμης θέσης του Λιβάνου, η Βηρυτός θα έπρεπε να βασίζεται στην στήριξη της Τεχεράνης και να μην διαπραγματεύεται απευθείας με το Ισραήλ ενώ μάλιστα συνεχίζει να δέχεται επιθέσεις. Κατηγόρησε μάλιστα την κυβέρνηση ότι προσφέρει «δωρεάν παραχωρήσεις» σε ένα εχθρικό κράτος.
Τι αναμένεται να προκύψει από τις συνομιλίες
Οι άμεσες διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν την Τρίτη, όταν οι πρέσβεις του Λιβάνου και του Ισραήλ στις Ηνωμένες Πολιτείες συναντήθηκαν στην Ουάσινγκτον σε μια προπαρασκευαστική συνάντηση.
Οι δύο χώρες πλαισιώνουν αυτές τις συνομιλίες πολύ διαφορετικά και πολλοί στον Λίβανο φοβούνται ότι η Βηρυτός έχει μικρή επιρροή. Ο Λίβανος θέλει να ακολουθήσει το μοντέλο των συνομιλιών στο Πακιστάν, με μια κατάπαυση πυρός πριν από την έναρξη συνομιλιών για μόνιμη εκεχειρία. Το Ισραήλ έχει δηλώσει ότι δεν θα υπάρξει κατάπαυση του πυρός, αν και έχει σταματήσει τις επιθέσεις του στη Βηρυτό από την περασμένη Τετάρτη, κατόπιν αιτήματος της Ουάσινγκτον.
Εκτός από την έκκληση για κατάπαυση του πυρός, ο Λίβανος επιθυμεί την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον νότιο Λίβανο, την απελευθέρωση Λιβανέζων κρατουμένων που κρατούνται στο Ισραήλ, την επιστροφή των εκτοπισμένων και την ανοικοδόμηση.
Ο Λίβανος έχει επίσης πιέσει για την ενίσχυση της διεθνούς χρηματοδότησης για τον στρατό, ώστε να μπορεί να αναπτυχθεί σε όλη τη χώρα και να αναλάβει πλήρη κυριαρχία σε όλη την επικράτεια αφού τώρα μεγάλο μέρος ελέγχεται ουσιαστικά απο την Χεζμπολάχ.
Το Ισραήλ έχει χαρακτηρίσει αυτές τις συνομιλίες ως ειρηνευτικές συνομιλίες που επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ.
Ο Ισραηλινός πρέσβης στις ΗΠΑ, Γιεχίελ Λάιτερ, χαιρέτισε αυτό που χαρακτήρισε ως σύγκλιση απόψεων σχετικά με την αποδυνάμωση της επιρροής της Χεζμπολάχ από τον Λίβανο, λέγοντας ότι ενθαρρύνθηκε από μια «υπέροχη ανταλλαγή απόψεων».
Στο μεταξύ, η Πρέσβης του Λιβάνου, Νάντα Χαμαντέχ Μουαβάντ, σε γραπτή δήλωση προς τον Τύπο, χαρακτήρισε τη συνάντηση «εποικοδομητική». Στη συνάντηση της Τρίτης στην Ουάσινγκτον — μια προκαταρκτική συνεδρίαση που επικεντρώθηκε στα logistics και όχι στην ουσία — οι πρέσβεις του Λιβάνου και του Ισραήλ κάθισαν απέναντι ο ένας από τον άλλο ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και άλλοι Αμερικανοί αξιωματούχοι κάθισαν ανάμεσά τους.
Η συνάντηση ολοκληρώθηκε χωρίς συμφωνία κατάπαυση πυρός.
Και οι δύο πλευρές όμως αποχώρησαν δεσμευόμενες ότι οι επίσημες διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν. «Αυτή είναι μια διαδικασία, όχι ένα μεμονωμένο γεγονός», είπε ο Ρούμπιο. «Αυτό είναι κάτι περισσότερο από μία μόνο ημέρα. Αυτό θα πάρει χρόνο».
Το ιστορικό προηγούμενων συνομιλιών Λιβάνου-Ισραήλ
Οι προηγούμενοι γύροι ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο χωρών συχνά δεν οδήγησαν πουθενά ή οδήγησαν σε συμφωνίες που δεν εφαρμόστηκαν ποτέ πλήρως ή αργότερα παραβιάστηκαν.
Το 1949, οι έμμεσες διαπραγματεύσεις οδήγησαν σε ένα σύμφωνο μη επίθεσης που παρέμεινε σε ισχύ μέχρι το 1967, όταν το Ισραήλ αποσύρθηκε από όλες τις προηγουμένως υπογεγραμμένες συμφωνίες ανακωχής μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών μεταξύ αυτού και αρκετών αραβικών χωρών.
Το 1982, κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου του Λιβάνου και μετά την εισβολή του Ισραήλ στον Λίβανο με επίθεση κατά της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, η κυβέρνηση του Λιβάνου ξεκίνησε άμεσες διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ.
Τον Μάιο του 1983, οι χώρες υπέγραψαν μια συμφωνία βάσει της οποίας ο Λίβανος θα αναγνώριζε επίσημα το Ισραήλ, το Ισραήλ θα αποσυρόταν από τον Λίβανο και θα δημιουργούνταν μια ζώνη ασφαλείας στο νότιο Λίβανο. Η συμφωνία κατέρρευσε λόγω εσωτερικών διαιρέσεων και κλιμάκωσης στον εμφύλιο πόλεμο του Λιβάνου. Ένα χρόνο αργότερα, η λιβανέζικη κυβέρνηση την ακύρωσε επίσημα.
Το 1993, μαζί με μια σειρά από άλλες αραβικές χώρες, ο Λίβανος συμμετείχε σε άμεσες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ, ενόψει της ειρηνευτικής συμφωνίας του Όσλο μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινίων. Η λιβανέζικη προσπάθεια δεν συνεχίστηκε μετά από αυτό.
Το 2022, μετά από έμμεσες διαπραγματεύσεις με τη διαμεσολάβηση των ΗΠΑ, το Ισραήλ και ο Λίβανος συμφώνησαν στην οριοθέτηση των επί μακρόν αμφισβητούμενων θαλάσσιων συνόρων τους ως προάγγελο της μετάβασης σε μια συμφωνία για τα χερσαία σύνορα. Η συμφωνία διαφημιζόταν τότε ως μείωση του κινδύνου ένοπλης σύγκρουσης.
Αλλά μετά την επίθεση της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 που πυροδότησε τον πόλεμο στη Γάζα, η Χεζμπολάχ άρχισε να εκτοξεύει πυραύλους προς το Ισραήλ δημιουργώντας ένα δεύτερο μέτωπο προκειμένου να βοηθήσεις της Χαμάς και τους Παλαιστινίους στη Γάζα. Οι επιθέσεις γρήγορα κλιμακώθηκαν και εξελίχθηκαν σε μια πολεμική σύγκρουση από τον Σεπτέμβριο του 2024.
Ο Λίβανος ξεκίνησε έμμεσες διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ για την επίτευξη εκεχειρίας με τη μεσολάβηση και πάλι της Ουάσινγκτον. Η προκύπτουσα συμφωνία, η οποία περιελάμβανε κινήσεις για τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και την αποχώρηση του Ισραήλ από τον νότιο Λίβανο, δεν εφαρμόστηκε ποτέ πλήρως. Ο Λίβανος ζητά τώρα την επιστροφή σε αυτή τη συμφωνία.
