Ήταν μία από εκείνες τις ανακοινώσεις που έκαναν τον άνθρωπο να κοιτάξει ξανά τον ουρανό και να αναρωτηθεί εάν πράγματι είμαστε μόνοι.
Στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2010, ομάδα Αμερικανών αστρονόμων με επικεφαλής τους Steven Vogt και R. Paul Butler ανακοίνωσε ότι είχε εντοπίσει έναν εξωπλανήτη γύρω από το άστρο Gliese 581, έναν ερυθρό νάνο στον αστερισμό του Ζυγού, σε απόσταση περίπου 20 ετών φωτός από τη Γη.
Του έδωσαν το όνομα Gliese 581g.
Ένας πλανήτης μέσα στην «κατοικήσιμη ζώνη»
Εκείνο που προκάλεσε τον τεράστιο ενθουσιασμό δεν ήταν απλώς η ανακάλυψη ακόμη ενός εξωπλανήτη.
Οι υπολογισμοί της ερευνητικής ομάδας έδειχναν ότι ο Gliese 581g είχε ελάχιστη μάζα περίπου 3,1 φορές εκείνη της Γης και ολοκλήρωνε μία περιφορά γύρω από το άστρο του σε μόλις 36,6 γήινες ημέρες.
Το σημαντικότερο ήταν η θέση του. Βρισκόταν, σύμφωνα με τους αρχικούς υπολογισμούς, σχεδόν στο μέσο της λεγόμενης κατοικήσιμης ζώνης του άστρου: της περιοχής όπου οι θερμοκρασίες μπορούν, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις και εφόσον υπάρχει κατάλληλη ατμόσφαιρα, να επιτρέψουν την παρουσία νερού σε υγρή μορφή.
Αυτό βέβαια δεν σήμαινε ότι οι επιστήμονες είχαν δει θάλασσες, ατμόσφαιρα ή πολύ περισσότερο, ζωή. Ο πλανήτης δεν είχε φωτογραφηθεί. Η ύπαρξή του είχε συναχθεί από τις εξαιρετικά μικρές μεταβολές στην κίνηση του άστρου του, μέσω της μεθόδου της ακτινικής ταχύτητας.
Το άστρο Gliese 581 είχε ήδη γίνει διάσημο
Το πλανητικό σύστημα του Gliese 581 απασχολούσε ήδη έντονα τους αστρονόμους.
Έναν χρόνο νωρίτερα, το 2009, Ευρωπαίοι επιστήμονες είχαν ανακοινώσει την ανακάλυψη του Gliese 581e, ενός εξωπλανήτη με μάζα περίπου 1,9 φορές εκείνη της Γης. Παράλληλα είχαν υπολογίσει ότι ένας άλλος πλανήτης του συστήματος, ο Gliese 581d, βρισκόταν μέσα στην κατοικήσιμη ζώνη.
Έτσι, όταν το 2010 παρουσιάστηκε ο Gliese 581g, δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι η αστρονομία είχε κάνει ένα τεράστιο βήμα προς την ανακάλυψη μιας «δεύτερης Γης».
Και μετά άρχισαν οι αμφιβολίες
Η επιστήμη όμως έχει έναν κανόνα: μία εντυπωσιακή ανακάλυψη πρέπει να μπορεί να επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες παρατηρήσεις.
Και στην περίπτωση του Gliese 581g αυτό αποδείχθηκε δύσκολο. Άλλες ερευνητικές ομάδες, εξετάζοντας δεδομένα του εξαιρετικά ακριβούς φασματογράφου HARPS του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου, δεν κατάφεραν να επιβεβαιώσουν το σήμα που είχε αποδοθεί στον νέο πλανήτη.
Ήδη το 2011 το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο ανέφερε ότι οι παρατηρήσεις με το HARPS δεν επιβεβαίωναν τον υποψήφιο Gliese 581g. Ακολούθησε πολυετής επιστημονική συζήτηση γύρω από τα δεδομένα, τις μεθόδους ανάλυσης και το κατά πόσον οι μικρές μεταβολές στην ταχύτητα του άστρου οφείλονταν πράγματι σε πλανήτη ή σε άλλους παράγοντες.
Η μεγάλη κληρονομιά της ανακάλυψης
Ο Gliese 581g επομένως δεν πρέπει σήμερα να παρουσιάζεται ως ένας επιβεβαιωμένος «δίδυμος της Γης».
Η ιστορία του όμως παραμένει εξαιρετικά σημαντική. Έδειξε πόσο δύσκολο είναι να ανακαλύψουμε μικρούς βραχώδεις κόσμους σε τεράστιες αποστάσεις και πόσο προσεκτικά πρέπει να επιβεβαιώνονται τα δεδομένα πριν ένας υποψήφιος κόσμος καταχωριστεί οριστικά ως πλανήτης.
Από το 2010 μέχρι σήμερα η τεχνολογία έχει προχωρήσει θεαματικά και έχουν εντοπιστεί χιλιάδες εξωπλανήτες, ανάμεσά τους αρκετοί με μέγεθος συγκρίσιμο με τη Γη και τροχιές μέσα ή κοντά στις κατοικήσιμες ζώνες των άστρων τους.
Το μεγάλο ερώτημα όμως παραμένει ακριβώς το ίδιο: Υπάρχει κάπου εκεί έξω μία πραγματική δεύτερη Γη – με νερό, ατμόσφαιρα και ίσως ζωή;
Μέχρι σήμερα δεν έχουμε την απάντηση. Η αναζήτηση, όμως, συνεχίζεται.
