Ένας γιατρός, ο οποίος αντί να περιθάλπει ασθενείς φέρεται να μετέτρεψε την ιατρική εξουσία σε όργανο βασανισμού, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας συγκλονιστικής δημοσιογραφικής έρευνας για τη μεταχείριση Ουκρανών αιχμαλώτων πολέμου στη Ρωσία.
Πρόκειται για τον 48χρονο Βιατσεσλάβ Τσερντάντσεφ, γιατρό της Σωφρονιστικής Αποικίας Νο. 7 στο χωριό Πάκινο, στην περιφέρεια του Βλαντίμιρ, περίπου 230 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Μόσχας. Οι πρώην κρατούμενοι τον αποκαλούσαν «Δόκτορα Θάνατο», «κτηνίατρο» και «Δόκτορα Πύον», εξαιτίας της συμπεριφοράς που, όπως καταγγέλλουν, επιδείκνυε απέναντι στους τραυματίες και τους ασθενείς.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το ουκρανικό ερευνητικό πρόγραμμα Schemes της υπηρεσίας RFE/RL και το Organized Crime and Corruption Reporting Project – OCCRP. Οι δημοσιογράφοι επικοινώνησαν με περίπου 90 πρώην κρατουμένους, ενώ σχεδόν 50 έδωσαν πληροφορίες και περιγραφές που παρουσίαζαν σημαντικές ομοιότητες.
Η ψώρα έγινε μέσο εξευτελισμού
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές μαρτυρίες αφορά τον Ίχορ Σίσκο, Ουκρανό αξιωματικό που είχε αιχμαλωτιστεί κατά τις πρώτες εβδομάδες της ρωσικής εισβολής και κρατήθηκε για περίπου έναν χρόνο στη συγκεκριμένη φυλακή.
Το καλοκαίρι του 2023, όταν στη φυλακή ξέσπασε επιδημία ψώρας, η μόλυνση είχε εξαπλωθεί μέχρι τα μάτια του. Ο ίδιος ζήτησε ένα απλό αντισηπτικό, ελπίζοντας να περιορίσει τα συμπτώματα. Σύμφωνα όμως με την κατάθεσή του, ο γιατρός χρησιμοποίησε τη χρωστική ουσία για να ζωγραφίσει σεξουαλικά σύμβολα και υβριστικές φράσεις πάνω στο πρόσωπο και το σώμα του, καλώντας στη συνέχεια και άλλους υπαλλήλους να παρακολουθήσουν.
Άλλοι κρατούμενοι υποστήριξαν ότι ασθενείς με ψώρα μεταφέρονταν σκόπιμα σε κελιά όπου δεν υπήρχαν κρούσματα, με αποτέλεσμα να εξαπλώνεται η νόσος. Ο Σίσκο κατήγγειλε ακόμη ότι ο ίδιος και άλλοι συγκρατούμενοί του κρατήθηκαν εντελώς γυμνοί μέσα σε κρύο κελί επί εβδομάδες, δήθεν για να πεθάνει το παράσιτο.
Αναγκαστική γύμνια και σεξουαλική βία
Οι σοβαρότερες καταγγελίες αφορούν συστηματικούς σεξουαλικούς και ψυχολογικούς εξευτελισμούς. Πρώην κρατούμενοι υποστήριξαν ότι εξαναγκάζονταν να γδύνονται, να παρελαύνουν γυμνοί, να αγκαλιάζονται και να χορεύουν ανά ζεύγη ή να προσποιούνται σεξουαλικές πράξεις μπροστά στον γιατρό και στους φύλακες.
Καταγγέλλουν επίσης απειλές βιασμού, αδικαιολόγητες εξετάσεις και εξευτελιστικά αγγίγματα. Η άρνηση συμμόρφωσης, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, μπορούσε να οδηγήσει σε συλλογική τιμωρία ολόκληρου του κελιού, ακόμη και σε στέρηση τροφής.
Παράλληλα, περιγράφονται ξυλοδαρμοί στα πέλματα μέχρι οι κρατούμενοι να μην μπορούν να περπατήσουν, ηλεκτροσόκ, υποχρεωτικό σύρσιμο πάνω σε αιχμηρά πλακάκια και πλήρης απουσία θεραπείας για τραύματα που μολύνονταν.
Ο Ουκρανός πεζοναύτης Νταβίντ Πράντσεンκο κατέθεσε ότι προσωπικό της φυλακής αφαίρεσε το νύχι του ποδιού του χωρίς αναισθησία, παρουσία του γιατρού. Ο ίδιος συνέδεσε την άρνηση παροχής θεραπείας με την αυτοκτονία του 23χρονου συγκρατουμένου του, Πάβλο Πολόβι, ο οποίος υπέφερε από σοβαρό δερματικό πρόβλημα και τελικά απαγχονίστηκε τον Μάιο του 2023.
Πώς ταυτοποιήθηκε ο γιατρός
Κανένας από τους κρατουμένους δεν γνώριζε το επώνυμο του γιατρού. Οι ερευνητές διασταύρωσαν περιγραφές, δημόσια έγγραφα, διαρροές ρωσικών βάσεων δεδομένων και φωτογραφίες από μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Περισσότεροι από 30 πρώην κρατούμενοι αναγνώρισαν ότι ο άνδρας σε πρόσφατη φωτογραφία έμοιαζε με τον γιατρό της φυλακής, ενώ περίπου δώδεκα δήλωσαν απολύτως βέβαιοι. Τα στοιχεία οδήγησαν στον Βιατσεσλάβ Τσερντάντσεφ, ο οποίος φέρεται να εργαζόταν στην Ιατρική Μονάδα Νο. 33 της ρωσικής σωφρονιστικής υπηρεσίας τουλάχιστον έως το 2025.
Ο ίδιος δεν απάντησε στις επανειλημμένες κλήσεις και στα μηνύματα των δημοσιογράφων. Δεν ανταποκρίθηκαν επίσης η διοίκηση της φυλακής και η κεντρική ρωσική σωφρονιστική υπηρεσία.
Η επίσκεψη του Ερυθρού Σταυρού που χαρακτηρίστηκε «παρωδία»
Ο Ουκρανός δημοσιογράφος Ντμίτρο Χιλιούκ, ο οποίος κρατήθηκε επί περισσότερο από δύο χρόνια, χαρακτήρισε «ντροπή» και «παρωδία» επίσκεψη του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού τον Μάιο του 2023.
Όπως ισχυρίστηκε, οι κρατούμενοι είχαν προηγουμένως προειδοποιηθεί να μη διαμαρτυρηθούν, ενώ Ρώσοι φύλακες με κάμερες σώματος βρίσκονταν δίπλα τους όταν ερωτήθηκαν για τις συνθήκες κράτησης.
Η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού απάντησε ότι οι εκπρόσωποί της τηρούν αυστηρή αμεροληψία και ότι επιδιώκουν τη βελτίωση των συνθηκών μέσω εμπιστευτικού διαλόγου με τις αρμόδιες αρχές.
Έρευνα για εγκλήματα πολέμου
Η ουκρανική εισαγγελία διερευνά τη Σωφρονιστική Αποικία Νο. 7 ως χώρο τέλεσης συστηματικών εγκλημάτων πολέμου, στα οποία περιλαμβάνονται βασανιστήρια, απάνθρωπη μεταχείριση, ταπείνωση, βιασμοί και άλλες μορφές σεξουαλικής βίας.
Μέχρι τις 20 Μαΐου 2026 είχαν καταγραφεί οι περιπτώσεις 259 αιχμαλώτων πολέμου και τριών αμάχων που επέστρεψαν από τη φυλακή, καθώς και δύο Ουκρανών που πέθαναν εκεί. Ο Τσερντάντσεφ δεν είχε επισήμως κατηγορηθεί κατά τη δημοσίευση της αρχικής έρευνας.
Οι καταγγελίες δεν αποτελούν μεμονωμένο περιστατικό. Η Human Rights Watch έχει περιγράψει τα βασανιστήρια Ουκρανών αιχμαλώτων στη Ρωσία ως εκτεταμένο και συστηματικό μοτίβο, ενώ ο ΟΗΕ έχει αναφέρει ξυλοδαρμούς, ηλεκτροσόκ, εικονικές εκτελέσεις, στέρηση τροφής και περίθαλψης και σεξουαλική βία. Σε έρευνα του ΟΗΕ, περισσότεροι από τους μισούς απελευθερωμένους αιχμαλώτους που εξετάστηκαν είχαν υποστεί κάποια μορφή σεξουαλικής βίας.
Σε έναν πόλεμο όπου η ανθρώπινη αξιοπρέπεια καταπατείται καθημερινά, οι συγκεκριμένες μαρτυρίες αποκτούν ακόμη βαρύτερη σημασία: επειδή στο επίκεντρό τους βρίσκεται ένας άνθρωπος που είχε ορκιστεί να θεραπεύει και φέρεται να χρησιμοποίησε την ιατρική ιδιότητά του για να προκαλεί πόνο, φόβο και εξευτελισμό.
