Όταν ένας τραγουδιστής της όπερας προσπαθεί να φτάσει σε μια υψηλή νότα, μια ανεπαίσθητη αλλαγή στο σχήμα του στόματος και του λαιμού μπορεί να κάνει τον ήχο να ταξιδεύει μακρύτερα. Νέα έρευνα δείχνει ότι ένα από τα πιο ασυνήθιστα ζώα της Μαδαγασκάρης — ένας λεμούριος που τραγουδά — μπορεί να κάνει κάτι παρόμοιο ψηλά στον θόλο του τροπικού δάσους.
Στα πυκνά δάση της βορειοανατολικής Μαδαγασκάρης, όπου η πυκνή βλάστηση μπορεί να περιορίζει την οπτική επαφή σε λίγα μόλις μέτρα, οι λεμούριοι που ονομάζονται ίντρι βασίζονται στα απόκοσμα τραγούδια τους για να επικοινωνούν. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν τώρα ότι αυτά τα πρωτεύοντα ανοίγουν περισσότερο το στόμα τους όταν παράγουν νότες υψηλότερου τόνου, ένα μοτίβο που συνάδει με μια τεχνική φωνητικής που ονομάζεται «συντονισμός των φορμάντων» (formant tuning).
«Φανταστείτε το σχήμα του στόματος και του λαιμού σας σαν ένα είδος σωλήνα. Όταν ανοίγετε περισσότερο το στόμα σας, αλλάζετε το σχήμα αυτού του σωλήνα και αυτό αλλάζει τις συχνότητες στις οποίες συντονίζεται φυσικά — κάπως όπως το πώς ένας μακρύτερος ή κοντύτερος σωλήνας σε ένα πνευστό όργανο αλλάζει τον τόνο του», δήλωσε ο ερευνητής Φιλίπο Καρουγκάτι από το Πανεπιστήμιο του Τορίνο στην Ιταλία, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα στο περιοδικό PLOS Computational Biology.
Η προσαρμογή αυτή, την οποία κάνουν οι ίντρι όταν φτάνουν σε υψηλότερες νότες, ενισχύει την ένταση και την εμβέλεια της φωνής τους, όπως συμβαίνει και με τους εκπαιδευμένους τραγουδιστές της όπερας.
Η συν-συγγραφέας της μελέτης, Κιάρα Ντε Γκρεγκόριο από το Πανεπιστήμιο του Γουόρικ στην Αγγλία, ελπίζει ότι η έρευνα θα στρέψει την προσοχή όχι μόνο σε αυτή τη φωνητική ικανότητα, αλλά και στο κρίσιμα απειλούμενο ζώο που την επιδεικνύει. Οι λεμούριοι απαντώνται στη φύση μόνο στη Μαδαγασκάρη και οι ίντρι είναι οι μόνοι που είναι γνωστό ότι τραγουδούν.
«Μπορεί να θεωρούμε ότι είμαστε οι μόνοι “σοπράνο” που μπορούν να παράγουν τόσο σύνθετα τραγούδια, όμως υπάρχει ένας ακόμη εξαιρετικός τραγουδιστής στο δάσος, ένας που τραγουδά, επικοινωνεί και απλώς προσπαθεί να επιβιώσει», δήλωσε η Ντε Γκρεγκόριο.
«ΚΑΤΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΘΡΗΝΟ ΚΑΙ ΣΕΙΡΗΝΑ»
Οι ερευνητές ανέλυσαν 83 βιντεοσκοπήσεις 19 άγριων ίντρι στο δάσος Μαρομιζάχα και στο καταφύγιο Μιτσίντζο της Μαδαγασκάρης. Παρακολούθησαν καρέ-καρέ τα σημεία του προσώπου τους και τα συνέκριναν με συγχρονισμένες ηχογραφήσεις, προκειμένου να εξετάσουν στατιστικά αν το άνοιγμα του στόματος προέβλεπε το ύψος του τόνου.
«Και το έκανε, με πολύ μεγάλη συνέπεια», δήλωσε ο Καρουγκάτι.
Τα τραγούδια των ίντρι, σύμφωνα με τον Καρουγκάτι, «περιγράφονται συχνά ως κάτι ανάμεσα σε θρήνο και σειρήνα: μακρές, δυνατές, ανοδικές και καθοδικές νότες, αρκετά απόκοσμες και σχεδόν πένθιμες στα ανθρώπινα αυτιά, αλλά ιδιαίτερα δομημένες, τραγουδισμένες ως ντουέτο, με τις φράσεις του αρσενικού και του θηλυκού να αλληλοσυμπλέκονται και όχι απλώς να επικαλύπτονται».
Τα τραγούδια διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο οι οικογενειακές ομάδες ίντρι σχετίζονται με τον κόσμο γύρω τους, όμως εξυπηρετούν περισσότερες από μία κοινωνικές λειτουργίες.
«Ο κύριος ρόλος τους είναι εδαφικός — ένας τρόπος να διαφημίζουν “είμαστε εδώ” σε ένα τοπίο όπου συχνά δεν μπορείς να δεις τους γείτονές σου μέσα από το πυκνό δάσος — και, ενδιαφέρον είναι ότι, αυτά τα εδαφικά τραγούδια τείνουν να γίνονται μεγαλύτερα ακριβώς όταν μια ομάδα βλέπει οπτικά μια άλλη ομάδα σε κοντινή απόσταση, σαν το τραγούδι να ενισχύεται από την άμεση οπτική επαφή», δήλωσε ο Καρουγκάτι.
Οι ίντρι υπερασπίζονται τις περιοχές τους με εντυπωσιακή ακρίβεια. Αυτό υποδηλώνει ότι τα τραγούδια τους επιτελούν μεγάλο μέρος της λειτουργίας του καθορισμού των αποστάσεων μεταξύ των ομάδων στο δάσος, επιτρέποντάς τους να αποφεύγουν πολλές από τις δυνητικά επικίνδυνες συγκρούσεις που συνοδεύουν την υπεράσπιση των πόρων.
«Είναι ένα όμορφο παράδειγμα επικοινωνίας που υποκαθιστά τη σύγκρουση», είπε ο Καρουγκάτι.
«ΜΑΡΚΟ! ΠΟΛΟ!»
Σύμφωνα με τη Ντε Γκρεγκόριο, οι ίντρι τραγουδούν μερικές φορές και για να ξαναβρούν ο ένας τον άλλον όταν έχουν απομακρυνθεί μέσα στο δάσος, χρησιμοποιώντας πιο αργά τραγούδια με μεγαλύτερες παύσεις.
«Μου θυμίζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μπορεί να προσπαθήσουν να βρουν ο ένας τον άλλον αν χαθούν σε ένα δάσος: ο ένας φωνάζει “Μάρκο!” και ο άλλος απαντά “Πόλο!”… Αυτό κάνει τα τραγούδια τους να μοιάζουν με κάτι πολύ περισσότερο από απλώς όμορφους ήχους. Είναι ένας τρόπος να παραμένουν συνδεδεμένοι μεταξύ τους μέσα στην απεραντοσύνη του δάσους», δήλωσε η Ντε Γκρεγκόριο.
Οι ίντρι προστίθενται σε μια μεγάλη και ποικιλόμορφη ομάδα ζώων που φαίνεται να τροποποιούν τη φωνητική τους οδό προκειμένου να κάνουν τους ήχους τους να ταξιδεύουν μακρύτερα. Παρόμοιοι μηχανισμοί έχουν καταγραφεί σε γίββωνες που τραγουδούν, σε γκρίζους λύκους που ουρλιάζουν, ακόμη και σε ακρίδες-ποντίκια, μικρά τρωκτικά που ενισχύουν τις φωνές τους για επικοινωνία σε μεγάλες αποστάσεις.
Οι άνθρωποι και οι λεμούριοι είναι και οι δύο πρωτεύοντα, αν και οι εξελικτικές τους γραμμές διαχωρίστηκαν πριν από περίπου 70 εκατομμύρια χρόνια. Η εμφάνιση της ίδιας προσαρμογής στους ίντρι δείχνει πώς διαφορετικά είδη μπορούν να εξελίξουν ανεξάρτητα παρόμοιες λύσεις όταν το να ακούγονται από μεγάλη απόσταση γίνεται ζωτικής σημασίας.
Σύμφωνα με το Lemur Conservation Network, οι ίντρι είναι το μεγαλύτερο είδος λεμούριου που ζει σήμερα και ο πληθυσμός τους μειώνεται. Τα δάση όπου ζουν αποψιλώνονται και κατακερματίζονται εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας.
«Σε αντίθεση με πολλά άλλα είδη, μέχρι σήμερα έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολο να διατηρηθούν και να αναπαραχθούν σε αιχμαλωσία», δήλωσε η Ντε Γκρεγκόριο. «Η επιβίωσή τους εξαρτάται τελικά από την προστασία τους στη φύση».
(Πηγή: Reuters)
