Όταν ακούμε τη λέξη «ασπόνδυλα», πολλοί από εμάς σκεφτόμαστε απλώς έντομα, αράχνες ή μέδουσες. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για τη μεγαλύτερη ομάδα ζώων στη Γη, που περιλαμβάνει περίπου το 97% όλων των ζωικών ειδών. Και όσο περισσότερο τα μελετούν οι επιστήμονες, τόσο περισσότερες εκπλήξεις αποκαλύπτονται.
Από γαρίδες που χτυπούν με δύναμη σφαίρας μέχρι μέδουσες που μπορούν να μάθουν χωρίς να διαθέτουν εγκέφαλο όπως τον γνωρίζουμε, αυτά είναι μερικά από τα πιο εντυπωσιακά κατορθώματα του ζωικού βασιλείου.
1. Η γαρίδα-μάντις χτυπά πιο γρήγορα από σφαίρα
Η γαρίδα-μάντις (mantis shrimp) διαθέτει ένα από τα ισχυρότερα χτυπήματα που έχουν καταγραφεί στο ζωικό βασίλειο. Το ειδικά διαμορφωμένο άκρο της επιταχύνει τόσο γρήγορα ώστε ξεπερνά την ταχύτητα μιας σφαίρας διαμετρήματος .22.
Όπως αναφέρει το smithsonianmag.com το χτύπημά της είναι τόσο βίαιο ώστε δημιουργεί το φαινόμενο της σπηλαίωσης (cavitation): το νερό γύρω της βράζει στιγμιαία, σχηματίζονται φυσαλίδες οι οποίες καταρρέουν αμέσως μετά και προκαλούν ένα δεύτερο ωστικό κύμα που ενισχύει ακόμη περισσότερο την επίθεση.
Οι ερευνητές ανακάλυψαν επίσης ότι το ίδιο το ζώο προστατεύεται από τις τεράστιες δυνάμεις χάρη σε μια εξαιρετικά ανθεκτική δομή στο σώμα του, η οποία απορροφά μέρος των κραδασμών.
@amydoessomestuff it’s so much fun to interact with him. for a mantis shrimp he really is a gentle boy #ludothemantisshrimp #mantisshrimp ♬ original sound – amy & the wet pets 🐡
2. Οι αράχνες πετούν… χρησιμοποιώντας το ηλεκτρικό πεδίο της Γης
Εδώ και αιώνες ήταν γνωστό ότι ορισμένες αράχνες μπορούν να ταξιδεύουν δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες χιλιόμετρα αφήνοντας μία λεπτή μεταξένια κλωστή να τις παρασύρει
Σήμερα γνωρίζουμε ότι δεν βασίζονται αποκλειστικά στον άνεμο. Επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ απέδειξαν ότι αξιοποιούν και τα ηλεκτρικά πεδία της ατμόσφαιρας. Όταν οι συνθήκες είναι κατάλληλες, οι μεταξένιες ίνες φορτίζονται ηλεκτρικά και δημιουργείται αρκετή άνωσης ώστε η αράχνη να απογειωθεί ακόμη και χωρίς αέρα.
Μάλιστα, έχουν καταγραφεί αράχνες σε πλοία εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τη στεριά, γεγονός που δείχνει πόσο μεγάλες αποστάσεις μπορούν να διανύσουν.
3. Οι σφήκες μπορούν να κάνουν λογικούς συλλογισμούς
Η λογική σκέψη θεωρούνταν για πολλά χρόνια προνόμιο ζώων με ιδιαίτερα ανεπτυγμένο εγκέφαλο, όπως τα πρωτεύοντα θηλαστικά.
Σύμφωνα με τοπειράματα έδειξαν ότι οι χάρτινες σφήκες (ή χαρτοσφήκες είναι έντονη ομάδα κοινωνικών σφηκών, όπως το είδος Polistes dominula, που κατασκευάζουν τις χαρακτηριστικές φωλιές τους μοιάζουσες με γκρίζο χαρτί) είναι ικανές να χρησιμοποιούν τη λεγόμενη μεταβατική επαγωγή (transitive inference). Δηλαδή μπορούν να εξάγουν νέα συμπεράσματα βασισμένα σε πληροφορίες που ήδη γνωρίζουν.
Σε πειραματικές δοκιμές, οι σφήκες έμαθαν να συσχετίζουν διαφορετικά χρώματα με ασφαλείς ή δυσάρεστες περιοχές και στη συνέχεια κατάφεραν να προβλέψουν σωστά ποια επιλογή ήταν πιθανότερο να είναι ασφαλής, χωρίς να την έχουν δοκιμάσει προηγουμένως.
4. Οι αχινοί… τρώνε πέτρες και τα δόντια τους ακονίζονται μόνα τους
Οι αχινοί χρησιμοποιούν τα πέντε δόντια τους για να σκάβουν βράχους δημιουργώντας μικρές κοιλότητες όπου προστατεύονται από θηρευτές και κύματα.
Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ότι τα δόντια τους δεν στομώνουν ποτέ. Όπως σημειώνει το wisc.edu η μικροσκοπική τους δομή επιτρέπει στο εξωτερικό φθαρμένο τμήμα να αποσπάται συνεχώς, αποκαλύπτοντας νέα, εξίσου αιχμηρά στρώματα.
Η ανακάλυψη αυτή έχει ήδη εμπνεύσει ερευνητές που αναπτύσσουν νέα υλικά και εργαλεία αυτοακονιζόμενης τεχνολογίας.
5. Μια μέδουσα μπορεί να μαθαίνει χωρίς να διαθέτει πραγματικό εγκέφαλο
Η μικροσκοπική μέδουσα Tripedalia cystophora δεν διαθέτει κεντρικό εγκέφαλο όπως τα περισσότερα ζώα. Παρ’ όλα αυτά, μπορεί να μαθαίνει από την εμπειρία.
Σε ένα εντυπωσιακό πείραμα, ερευνητές δημιούργησαν ένα τεχνητό περιβάλλον που μιμούνταν τις ρίζες των μαγκρόβιων δέντρων όπου ζει η μέδουσα Tripedalia cystophora.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το ζώο μπορούσε να μάθει από την εμπειρία: μετά από επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις με τα «εμπόδια», άρχισε να τα αποφεύγει πιο αποτελεσματικά, μειώνοντας σημαντικά τα χτυπήματα και βελτιώνοντας την κίνησή του. Το εύρημα ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακό, καθώς η μέδουσα δεν διαθέτει κεντρικό εγκέφαλο όπως τα περισσότερα ζώα που μπορούν να μαθαίνουν.
6. Οι ακέφαλες μύγες μπορούν να συνεχίσουν να ζουν για ημέρες
Αν και ακούγεται σαν σενάριο ταινίας τρόμου, οι μύγες του είδους Drosophila μπορούν να επιβιώσουν για αρκετές ημέρες ακόμη και χωρίς κεφάλι.
To theguardian.com αναφέρει ότι αυτό συμβαίνει επειδή πολλές βασικές λειτουργίες τους, όπως η στάση του σώματος, το περπάτημα και ορισμένα αντανακλαστικά, ελέγχονται από νευρικά κυκλώματα που βρίσκονται στο θώρακα και όχι αποκλειστικά στον εγκέφαλο.
Εργαστηριακές μελέτες έδειξαν ότι οι ακέφαλες μύγες μπορούν ακόμη και να αντιδρούν στο φως ή σε δυσάρεστα ερεθίσματα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις καταφέρνουν να πετούν για σύντομα χρονικά διαστήματα.
Η φύση εξακολουθεί να μας εκπλήσσει
Παρότι συχνά τα θεωρούμε «απλά» ή ασήμαντα ζώα, τα ασπόνδυλα αποδεικνύουν ότι η εξέλιξη έχει δημιουργήσει λύσεις που πολλές φορές ξεπερνούν ακόμη και τη φαντασία. Από βιολογικούς μηχανισμούς που εμπνέουν νέα υλικά μέχρι συμπεριφορές που αλλάζουν όσα γνωρίζαμε για τη νοημοσύνη των ζώων, κάθε νέα μελέτη υπενθυμίζει ότι ο μικροσκοπικός κόσμος γύρω μας κρύβει ακόμη αμέτρητα μυστικά.
Με πληροφορίες από smithsonianmag.com, Πανεπιστημίου του Μπρίστολ, theguardian.com ,wisc.edu
