Οι περισσότεροι από εμάς, όταν ακούμε τη λέξη «καρχαρίας», το μυαλό μας πηγαίνει σχεδόν αυτόματα σε ταινίες όπως τα Σαγόνια του Καρχαρία, σε τρομακτικές εικόνες από τον κινηματογράφο ή σε ιστορίες που κυκλοφορούν κάθε καλοκαίρι στα social media. Στην πραγματικότητα, όμως, οι πιθανότητες να συναντήσουμε καρχαρία στις ελληνικές θάλασσες είναι εξαιρετικά μικρές, ενώ ακόμη πιο σπάνια είναι τα περιστατικά επίθεσης σε άνθρωπο.
Όμως, αυτά τα εντυπωσιακά πλάσματα, που κατοικούν στους ωκεανούς εδώ και περίπου 450 εκατομμύρια χρόνια, εξακολουθούν να εκπλήσσουν τους επιστήμονες. Όπως αναφέρει αφιέρωμά του το BBC, οι καρχαρίες δεν είναι απλώς αποτελεσματικοί θηρευτές. Διαθέτουν πολύ πιο σύνθετες ικανότητες από όσες πιστεύαμε, μπορούν να μαθαίνουν, να θυμούνται, να δημιουργούν κοινωνικούς δεσμούς και να αντιλαμβάνονται τον κόσμο με τρόπους που δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε
1. Είναι πιο έξυπνοι απ’ όσο τους έχουμε στο μυαλό μας
Οι καρχαρίες δεν λειτουργούν μόνο με το ένστικτο. Όπως αναφέρει το bbcearth.com πειράματα έχουν δείξει ότι μπορούν να μαθαίνουν, να θυμούνται πληροφορίες για πολλούς μήνες και ακόμη και να ξεχωρίζουν ποσότητες, λύνοντας απλά μαθηματικά προβλήματα. Ερευνητές έχουν διαπιστώσει επίσης ότι αναγνωρίζουν σχήματα και οπτικά μοτίβα, κάτι που φανερώνει αξιοσημείωτες γνωστικές ικανότητες.
2. Κάποια είδη δημιουργούν… φιλίες
Η εικόνα του μοναχικού κυνηγού δεν ισχύει για όλους τους καρχαρίες. Μελέτες έχουν δείξει ότι ορισμένα είδη, όπως οι γκρι καρχαρίες των υφάλων και οι λεμονοκαρχαρίες, δημιουργούν σταθερές κοινωνικές ομάδες και επιλέγουν να κινούνται μαζί με τα ίδια άτομα για χρόνια. Οι νεαροί καρχαρίες μάλιστα φαίνεται ότι μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον πού θα βρουν τροφή και πώς θα αποφεύγουν τους κινδύνους.
3. Μπορούν να «ακούσουν» ακόμη και τον χτύπο μιας καρδιάς
Οι καρχαρίες διαθέτουν ένα εντυπωσιακό αισθητήριο σύστημα. Όπως σημειώνει το ocean.si.edu, εκτός από όσφρηση, όραση και ακοή, έχουν ειδικούς υποδοχείς τις αμπούλες του Λορεντσίνι που ανιχνεύουν τα ασθενή ηλεκτρικά πεδία που παράγουν οι μυϊκές συσπάσεις άλλων ζώων. Έτσι μπορούν να εντοπίζουν θηράματα ακόμη και όταν είναι κρυμμένα κάτω από την άμμο ή μέσα στο σκοτάδι.
4. Είναι αρχαιότεροι ακόμη και από τα δέντρα
Οι πρώτοι πρόγονοι των σημερινών καρχαριών εμφανίστηκαν πριν από περίπου 450 εκατομμύρια χρόνια, πολύ πριν κάνουν την εμφάνισή τους τα δέντρα ή οι δεινόσαυροι. Επιβίωσαν και από τις πέντε μεγάλες μαζικές εξαφανίσεις ειδών που γνώρισε ο πλανήτης, γεγονός που τους καθιστά μία από τις πιο επιτυχημένες εξελικτικά ομάδες ζώων.
5. Το δέρμα τους μοιάζει με… γυαλόχαρτο
Αυτό που μοιάζει με λέπια είναι στην πραγματικότητα χιλιάδες μικροσκοπικές οδοντωτές δομές, γνωστές ως δερματικά οδοντίδια. Εκτός από την προστασία του σώματος, μειώνουν σημαντικά την αντίσταση του νερού, βοηθώντας τους καρχαρίες να κολυμπούν γρηγορότερα και με μικρότερη κατανάλωση ενέργειας.Σύμφωνα με το fisheries.noaa.gov η μοναδική αυτή δομή έχει εμπνεύσει ακόμη και νέες τεχνολογίες σε πλοία, αεροσκάφη και αθλητικό εξοπλισμό.
6. Δεν είναι όλοι οι καρχαρίες ίδιοι
Σήμερα γνωρίζουμε περισσότερα από 500 είδη καρχαριών. Ο μεγαλύτερος, ο φαλαινοκαρχαρίας, μπορεί να ξεπεράσει τα 18 μέτρα και τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με πλαγκτόν, ενώ υπάρχουν και είδη που χωρούν σχεδόν στην παλάμη ενός ανθρώπου. Όπως αναφέρει και το smithsonianmag, οι επιστήμονες εξακολουθούν να ανακαλύπτουν νέα είδη, όπως έναν «περπατητό» καρχαρία στην Παπούα Νέα Γουινέα, που χρησιμοποιεί τα πτερύγιά του για να κινείται πάνω στους υφάλους.
7. Τελικά, οι καρχαρίες κινδυνεύουμε περισσότερο από εμάς παρά από εμείς από εκείνους
Παρότι οι ταινίες έχουν δημιουργήσει την εικόνα του αδυσώπητου κυνηγού, οι επιθέσεις καρχαριών σε ανθρώπους είναι εξαιρετικά σπάνιες. Αντίθετα, οι ίδιοι οι καρχαρίες αντιμετωπίζουν σοβαρό κίνδυνο από την υπεραλίευση και την υποβάθμιση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι πληθυσμοί πολλών ειδών έχουν μειωθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες, γεγονός που καθιστά την προστασία τους κρίσιμη για την ισορροπία των ωκεανών.
Με πληροφορίες από BBC,bbcearth.com, ocean.si.edu, fisheries.noaa.gov,smithsonianmag
