Κάθε τελευταίο πλήρες Σαββατοκύριακο του Αυγούστου γιορτάζεται η Διεθνής Νύχτα Νυχτερίδων, ένας θεσμός που ξεκίνησε το 1997 με στόχο να γνωρίσουμε καλύτερα ένα από τα πιο παρεξηγημένα ζώα του πλανήτη. Το 2026 η διοργάνωση πραγματοποιείται στις 29 και 30 Αυγούστου.
Και φυσικά υπάρχει ένα ερώτημα που συνοδεύει τις νυχτερίδες εδώ και αιώνες: ρουφάνε πράγματι αίμα;
Η απάντηση είναι «ναι, αλλά…» και το «αλλά» είναι τεράστιο.
Μόνο τρία είδη τρέφονται με αίμα
Από τα σχεδόν 1.500 είδη νυχτερίδων που υπάρχουν στον κόσμο, μόλις τρία είδη είναι αιματοφάγα. Και κανένα από αυτά δεν ζει στην Ελλάδα ή γενικότερα στην Ευρώπη. Οι λεγόμενες vampire bats συναντώνται στην Κεντρική και Νότια Αμερική. (EUROBATS)
Οι περισσότερες νυχτερίδες τρέφονται με έντομα, ενώ άλλες καταναλώνουν φρούτα, νέκταρ ή γύρη και ορισμένες ακόμη και μικρά σπονδυλωτά ή ψάρια. (Animal Diversity Web)
Επομένως, η νυχτερίδα που πετάει ένα καλοκαιρινό βράδυ πάνω από το σπίτι μας δεν ψάχνει τον λαιμό μας. Πολύ πιθανότερο είναι να κυνηγά κουνούπια και άλλα έντομα.
Και οι «βρικόλακες» δεν ρουφάνε το αίμα
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη έκπληξη.
Ακόμη και οι πραγματικές νυχτερίδες-βαμπίρ δεν βυθίζουν τους κυνόδοντες και δεν ρουφούν αίμα όπως ο κινηματογραφικός Δράκουλας.
Με τα εξαιρετικά κοφτερά μπροστινά δόντια τους προκαλούν μια μικρή τομή στο δέρμα του ζώου και στη συνέχεια γλείφουν το αίμα που βγαίνει από την πληγή. Στο σάλιο τους υπάρχουν ουσίες που εμποδίζουν προσωρινά την πήξη του αίματος. (Smithsonian Institution)
Συνήθη «θύματά» τους είναι βοοειδή, άλογα και άλλα θηλαστικά. Επιθέσεις σε ανθρώπους μπορούν να συμβούν, αλλά δεν αποτελούν τη συνήθη διατροφική επιλογή τους. Το σημαντικότερο πρόβλημα ενός δαγκώματος δεν είναι η απώλεια αίματος, αλλά ο κίνδυνος μετάδοσης λοιμώξεων και ιδιαίτερα της λύσσας. (Smithsonian Institution)
Πρώτα ήρθε ο βρικόλακας και μετά η «νυχτερίδα-βαμπίρ»
Υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα ιστορική ανατροπή. Δεν γεννήθηκε ο μύθος των βρικολάκων επειδή υπήρχαν αιματοφάγες νυχτερίδες.
Οι ευρωπαϊκοί θρύλοι για νεκρούς που επέστρεφαν στη ζωή και έπιναν ανθρώπινο αίμα υπήρχαν πολύ πριν οι Ευρωπαίοι γνωρίσουν τις πραγματικές αιματοφάγες νυχτερίδες της Αμερικής.
Όταν οι εξερευνητές έφτασαν στον Νέο Κόσμο και ανακάλυψαν αυτά τα ζώα, τους έδωσαν το όνομα “vampire bats” εξαιτίας του ήδη υπάρχοντος μύθου του βρικόλακα – όχι το αντίστροφο. (Smithsonian Institution)
Αργότερα η λογοτεχνία και κυρίως ο κινηματογράφος έδεσαν οριστικά τη νυχτερίδα με τον Δράκουλα.
Ένας πολύτιμος σύμμαχος του ανθρώπου
Στην πραγματικότητα, οι νυχτερίδες είναι εξαιρετικά σημαντικές για τη φύση. Ελέγχουν πληθυσμούς εντόμων, ενώ σε άλλες περιοχές του κόσμου συμμετέχουν στην επικονίαση φυτών και στη διασπορά σπόρων. Η EUROBATS επισημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές νυχτερίδες απειλούνται μεταξύ άλλων από την απώλεια καταφυγίων και περιοχών τροφοληψίας, αλλά και από τη χρήση φυτοφαρμάκων. (EUROBATS)
Και κάτι ακόμη: οι νυχτερίδες δεν είναι τυφλές, δεν επιτίθενται στους ανθρώπους και δεν έχουν καμία πρόθεση να μπλεχτούν στα μαλλιά μας. Διαθέτουν όραση και χρησιμοποιούν τον περίφημο ηχοεντοπισμό για να προσανατολίζονται με εντυπωσιακή ακρίβεια.
Έτσι, η Διεθνής Νύχτα Νυχτερίδων υπάρχει ακριβώς για να αποκαταστήσει τη φήμη ενός ζώου που πλήρωσε ακριβά τους ανθρώπινους μύθους.
Οι πραγματικοί «βρικόλακες» υπάρχουν. Είναι όμως μόλις τρία είδη, ζουν στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού και –ακόμη κι αυτά– δεν ρουφούν το αίμα. Το γλείφουν.
