Ο Μαξίμ δεν έχει κανένα πρόβλημα να μιλά για το σπέρμα του. Αντιθέτως, θα ήθελε περισσότεροι στρατιώτες στην Ουκρανία να συζητούν ανοιχτά για τη γονιμότητά τους – ή τουλάχιστον να τη σκέφτονται σοβαρά.
«Οι άνδρες μας πεθαίνουν. Η ουκρανική γονιδιακή δεξαμενή πεθαίνει. Αυτό αφορά την επιβίωση του έθνους μας», λέει ο 35χρονος στρατιώτης, μιλώντας τηλεφωνικά από θέση κοντά στο ανατολικό μέτωπο. Υπηρετεί στην Εθνική Φρουρά της Ουκρανίας και, όταν πρόσφατα επέστρεψε με άδεια, η σύζυγός του τον έπεισε να επισκεφθεί μια κλινική στο Κίεβο και να καταθέσει δείγμα σπέρματος.
Το δείγμα καταψύχθηκε δωρεάν, στο πλαίσιο προγράμματος που στηρίζει τους εν ενεργεία στρατιωτικούς. Αν ο Μαξίμ σκοτωθεί, η γυναίκα του θα μπορεί να χρησιμοποιήσει το δείγμα για να αποκτήσουν το παιδί που πάντα ονειρεύονταν. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η κρυοσυντήρηση είναι σημαντική ακόμη κι αν επιβιώσει.
«Είτε βρίσκεσαι στο “μηδενικό σημείο” της πρώτης γραμμής είτε 30 ή 80 χιλιόμετρα πίσω, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ασφάλειας», εξηγεί, αναφερόμενος στη συνεχή απειλή από ρωσικά drones. «Αυτό σημαίνει άγχος και το άγχος επηρεάζει τη γονιμότητα. Η αναπαραγωγική ικανότητα μειώνεται. Πρέπει να σκεφτούμε το μέλλον, το μέλλον της Ουκρανίας».
Οι ιδιωτικές κλινικές γονιμότητας άρχισαν να προσφέρουν κρυοσυντήρηση σε στρατιωτικούς ήδη από το 2022, με την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας. Άνδρες και γυναίκες μπορούσαν να καταψύξουν δωρεάν σπέρμα ή ωάρια, σε περίπτωση τραυματισμού ή απώλειας γονιμότητας. Το 2023 το κοινοβούλιο ρύθμισε τη διαδικασία και εξασφάλισε κρατική χρηματοδότηση.
Η βουλευτής Οξάνα Ντμιτρίεβα, που συνέβαλε στη σύνταξη του νόμου, δηλώνει: «Οι στρατιώτες μας υπερασπίζονται το μέλλον μας, αλλά μπορεί να χάσουν το δικό τους. Θέλαμε να τους δώσουμε αυτή την ευκαιρία». Αρχικά, όμως, προκλήθηκε σάλος όταν προβλέφθηκε ότι τα δείγματα θα καταστρέφονται σε περίπτωση θανάτου του δότη. Το ζήτημα ήρθε στο φως όταν μια χήρα πολέμου επιχείρησε να χρησιμοποιήσει το κατεψυγμένο σπέρμα του συζύγου της και εμποδίστηκε.
Ο νόμος τροποποιήθηκε: πλέον τα δείγματα διατηρούνται δωρεάν έως και τρία χρόνια μετά τον θάνατο και μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον/τη σύντροφο, εφόσον υπάρχει προηγούμενη γραπτή συναίνεση.
Το πρόγραμμα επιχειρεί επίσης να αντιμετωπίσει μια δημογραφική κρίση που προϋπήρχε του πολέμου και επιδεινώθηκε δραματικά από τις απώλειες – κυρίως νέων και υγιών ανδρών – καθώς και από τα εκατομμύρια προσφύγων, κυρίως γυναικών, που παραμένουν στο εξωτερικό. Οι συνεχείς ρωσικές επιθέσεις στο ενεργειακό δίκτυο έχουν αφήσει κτίρια στο Κίεβο χωρίς θέρμανση, επιτείνοντας την αίσθηση αβεβαιότητας.
Στο Κρατικό Κέντρο Αναπαραγωγικής Ιατρικής του Κιέβου, που εντάχθηκε στο πρόγραμμα τον Ιανουάριο, μέχρι στιγμής έχουν εγγραφεί λίγοι στρατιώτες, όμως η διοίκηση αναμένει αύξηση της ζήτησης. Στο εργαστήριο, το βιολογικό υλικό συλλέγεται, προετοιμάζεται και αποθηκεύεται σε μεγάλες δεξαμενές υγρού αζώτου.
Η διευθύντρια Οξάνα Χολίκοβα επισημαίνει ότι οι εγκυμοσύνες έχουν μειωθεί στο μισό από την έναρξη του πολέμου. «Το άγχος επηρεάζει τον κύκλο των γυναικών. Περίπου το 60% των ασθενών μου λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά, πολλοί με κρίσεις πανικού λόγω πυραύλων και drones», λέει. Άλλες γυναίκες εμφανίζουν «σύνδρομο αναβολής ζωής», παγώνοντας σημαντικές αποφάσεις όπως η τεκνοποίηση. «Φοβούνται να μείνουν έγκυες αν πρέπει να τρέχουν στα καταφύγια».
Η νομοθεσία, πάντως, δεν εφαρμόζεται πάντα ομαλά. Η Κατερίνα Μαλισένκο και ο σύζυγός της Βιτάλι προσπαθούσαν καιρό να αποκτήσουν παιδί. Είχαν τρία βιώσιμα έμβρυα σε κλινική, αλλά πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία, ο Βιτάλι σκοτώθηκε από κατευθυνόμενη βόμβα. Η Κατερίνα βρέθηκε αντιμέτωπη με την άρνηση της κλινικής να της επιτρέψει να χρησιμοποιήσει τα έμβρυα ή το σπέρμα του συζύγου της.
Μετά από δικαστικό αγώνα έξι μηνών, δικαιώθηκε. «Διάβασα την απόφαση και έκλαιγα. Ήταν η οικογένειά μας», θυμάται. Δεν αισθάνεται ακόμη έτοιμη να προχωρήσει, ούτε πιστεύει ότι ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα. Θέλει όμως να έχει την επιλογή. «Τα παιδιά των πεσόντων στρατιωτών πρέπει να έχουν την ευκαιρία να ζήσουν στη χώρα για την οποία πέθαναν οι γονείς τους».
Στο μέτωπο, ο Μαξίμ συμφωνεί: «Ίσως αύριο να μην υπάρχω. Αλλά η γυναίκα μου θα έχει το σπέρμα μου. Είναι ένα πράγμα λιγότερο για να ανησυχώ». Το μεγαλύτερο εμπόδιο, λέει, είναι η νοοτροπία. «Οι άνδρες δεν μιλούν εύκολα. Πρέπει να το συζητήσουμε περισσότερο και να εξηγήσουμε γιατί είναι σημαντικό. Αλλιώς, δεν θα το κάνουν».
Με πληροφορίες από BBC
