Νέα τροπή λαμβάνει ο εμφύλιος πόλεμος στην Υεμένη απειλώντας ξανά την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής εν μέσω και του πολέμου των ΗΠΑ κατά του Ιράν. Η νέα ραγδαία προέλαση των Χούθι τις τελευταίες ημέρες απειλεί μια ακόμη θαλάσσια οδό ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια ναυτιλία ενώ περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί ή τραυματιστεί και τουλάχιστον 50.000 έχουν εκτοπιστεί. Οι συγκρούσεις μαίνονται μτεαξύ των προσκείμενων στο Ιράν, ανταρτών Χούθι και τις κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης, οι οποίες υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία. Αν και η άμεση αφορμή για τις συγκρούσεις υπήρξε η αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η ρίζα τους εντοπίζεται σε πολυετείς συγκρούσεις εντός της ίδιας της Υεμένης, όπως εξηγεί ο Guardian.
Οι αντιμαχόμενες πλευρές στο εμφύλιο και οι υποστηρικτές τους
Τα δύο κύρια μέρη που συγκρούονται στον εμφύλιο πόλεμο της Υεμένης που μαίνεται από το 2014 (με μικρές περιόδους κατάπαυσης πυρός), είναι οι κυβερνητικές δυνάμεις της χώρας μαζί με τους συμμάχους τους και το κίνημα των Χούθι, γνωστοί και ως Ανσαρ Αλά δηλ. Υποστηρικτές του Θεού. Η κυβέρνηση της Υεμένης ελέγχει το βορειοανατολικό τμήμα της χώρας καθώς και το λιμάνι του νότου. Η κυβέρνηση αποτελεί τη διεθνώς αναγνωρισμένη αρχή της χώρας, ωστόσο υποστηρίζεται κυρίως από τη Σαουδική Αραβία και έναν συνασπισμό αραβικών χωρών, οι οποίες παρενέβησαν υπέρ της κυβέρνησης κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου.
Ο συνασπισμός υπό τη σαουδαραβική ηγεσία, πέρα από την υποστήριξη που παρέχει στις κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης, παρεμβαίνει άμεσα στρατιωτικά στη χώρα, κυρίως μέσω αεροπορικών πληγμάτων.
Τον έλεγχο της χώρας από την κυβέρνηση αμφισβητούν οι Χούθι, οι οποίοι κατέχουν το δυτικό τμήμα της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας, Σαναά.
Η σιιτική αυτή πολιτική και στρατιωτική οργάνωση ευθυγραμμίζεται σε γενικές γραμμές με το Ιράν και αποτελεί μέρος του «άξονα της αντίστασης» —ενός συνασπισμού ένοπλων ομάδων στη Μέση Ανατολή που πρόσκεινται στο Ιράν, όπως η Χεζμπολάχ του Λιβάνου.
Ωστόσο, παρόλο που η οργάνωση ταυτίζεται ιδεολογικά με το Ιράν —το οποίο της προμηθεύει οπλισμό—, οι Χούθι θεωρούνται ανεξάρτητη ομάδα με τη δική της πολιτική.
Στη χώρα δραστηριοποιούνται επίσης διάφορες μικρότερες ένοπλες ομάδες.
Πώς ξεκίνησε ο πόλεμος στην Υεμένη;
Ο εμφύλιος πόλεμος ξέσπασε το 2014, όταν άρχισαν συγκρούσεις μεταξύ των Χούθι και του στρατού της Υεμένης, αφού υποστηρικτές των Χούθι δέχθηκαν πυρά κατά τη διάρκεια μαζικών διαδηλώσεων στην πρωτεύουσα Σαναά, με αφορμή την περικοπή των επιδοτήσεων στα καύσιμα.
Οι Χούθι κατέλαβαν άμεσα την πρωτεύουσα και, έως το 2015, είχαν ανατρέψει την κυβέρνηση.
Στη συνέχεια, ένας συνασπισμός κυρίως αραβικών χωρών, υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας, παρενέβη υπέρ της ανατραπείσας κυβέρνησης, διεξάγοντας μια εκστρατεία που βασίστηκε κυρίως σε αεροπορικές επιδρομές και η οποία δέχθηκε έντονη κριτική για τις θανατηφόρες συνέπειές της στον άμαχο πληθυσμό της Υεμένης.
Η κυβέρνηση της Υεμένης όρισε το λιμάνι του Άντεν, στο νότο, ως προσωρινή πρωτεύουσα, ενώ οι Χούθι διατήρησαν τον έλεγχο της Σαναά και μεγάλου μέρους της υπόλοιπης βορειοδυτικής Υεμένης.
Η πλευρά που ευθυγραμμιζόταν με την κυβέρνηση αποτελούνταν από διάφορες ομάδες, οι οποίες διασπάστηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου, κυρίως με βάση τους δύο κύριους υποστηρικτές τους: τη Σαουδική Αραβία, η οποία στήριζε την ίδια την κυβέρνηση της Υεμένης, και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία υποστήριζαν κυρίως το Νότιο Μεταβατικό Συμβούλιο (STC) και τις Κοινές Δυνάμεις.
Η χώρα επίσης διασπάστηκε, καθώς η Αλ Κάιντα κατέλαβε εδάφη στην ανατολική Υεμένη και αυτονομιστικές ομάδες (όπως το STC), πίεζαν για τον «τεμαχισμό» της χώρας.
Ο συνασπισμός υπό τη Σαουδική Αραβία έφερε επίσης ξένους μισθοφόρους στη σύγκρουση.
Τα μέτωπα των συγκρούσεων παγιώθηκαν και ο πόλεμος περιήλθε σε αδιέξοδο. Η παρέμβαση του συνασπισμού υπό τη Σαουδική Αραβία γινόταν όλο και πιο αντιδημοφιλής σε διεθνές επίπεδο, χωρίς να έχει οδηγήσει στην ήττα των Χούθι.
Εξαντλημένες από τις συγκρούσεις, οι εμπόλεμες πλευρές συμφώνησαν σε μια προσωρινή εκεχειρία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ το 2022. Η εκεχειρία παρατάθηκε δύο φορές και η ηρεμία διατηρήθηκε σε μεγάλο βαθμό σε όλη τη χώρα μέχρι τον φετινό Σεπτέμβριο.
Τι συνέβη τις τελευταίες ημέρες;
Την περασμένη εβδομάδα, οι Χούθι εξαπέλυσαν μια ευρείας κλίμακας επίθεση για να καταλάβουν τμήματα της δυτικής ακτής της Υεμένης και να αποκτήσουν πιο στρατηγική θέση στο Στενό Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, προθμός που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα και την Αραβική Θάλασσα, γνωστό και ως «πύλη των δακρύων» λόγω των επικίνδυνων συνθήκων ναυσιπλοΐας του.
Στη συνέχεια, ξέσπασαν συγκρούσεις σε πολλαπλά μέτωπα στην Υεμένη, καθώς οι κυβερνητικές δυνάμεις —που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία— προσπαθούσαν να ανακτήσουν τον έλεγχο της κατάστασης, με τις συγκρούσεις να ξεκινούν στις περιοχές Αλ Τζαούφ, Αλ Μπαϊντά, Ταΐζ και Χοντέιντα.
Κατόπιν, οι κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης εξέδωσαν ανακοίνωση δηλώνοντας ότι ξεκινούν τη δική τους επιχείρηση με στόχο την ανακατάληψη της Σαναά από τους Χούθι.
Την Τρίτη, οι Χούθι εξαπέλυσαν πυραυλικές επιθέσεις κατά της Σαουδικής Αραβίας, τραυματίζοντας 73 άτομα και προκαλώντας τεράστιες πυρκαγιές σε σαουδαραβικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις. Σε απάντηση, η Σαουδική Αραβία πραγματοποίησε περισσότερες από 50 αεροπορικές επιδρομές στην Υεμένη μέσα σε διάστημα 12 ωρών την Τετάρτη.
Πρόκειται για τις σημαντικότερες συγκρούσεις στη χώρα από την εποχή του ειρηνευτικού σχεδίου που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση του ΟΗΕ το 2022.
Την Πέμπτη και την Παρασκευή, η ταχεία προέλαση των Χούθι προς τον νότο, κατά μήκος της δυτικής ακτής της Υεμένης, οδήγησε στην κατάληψη της παραθαλάσσιας πόλης Μόκα και, στη συνέχεια, του στρατηγικής σημασίας νησιού Περίμ, στα στενά Μπαμπ αλ-Μαντάμπ.
Εν αναμονή μιας αντεπίθεσης από τις κυβερνητικές δυνάμεις, η οργάνωση βρίσκεται πλέον σε θέση να ελέγχει τη ναυσιπλοΐα μέσω των στενών.
Πόσο σημαντικό είναι το στενό;
Το Μπαμπ ελ Μαντάμπ αποτελεί κρίσιμη θαλάσσια οδό για τη ναυτιλία, καθώς από αυτό διέρχεται περίπου το 10% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου. Η σημασία του έχει αυξηθεί αφότου οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τον πόλεμο κατά του Ιράν και το τελευταίο έκλεισαν τα Στενά του Ορμούζ.
Η Ερυθρά Θάλασσα, μέσω του Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, έχει καταστεί ζωτικής σημασίας δίαυλος για τις εξαγωγές πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας. Εάν οι Χούθι αποκτούσαν τον πλήρη έλεγχο, θα είχαν τη δυνατότητα ουσιαστικά να διακόψουν τη ναυσιπλοΐα στη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό ή να επιβάλουν διόδια. Αυτό θα έδινε στο Ιράν και τους συμμάχους του τον έλεγχο δύο κρίσιμων ναυτιλιακών διαδρομών στην περιοχή.
Γιατί κατέρρευσε το ειρηνευτικό σχέδιο υπό την αιγίδα του ΟΗΕ;
Το ειρηνευτικό σχέδιο δοκιμάστηκε έντονα από την έναρξη του πολέμου στη Γάζα, στις 7 Οκτωβρίου 2023. Το Ισραήλ ξεκίνησε τον πόλεμο ως απάντηση σε επίθεση που εξαπέλυσε η Χαμάς στο ισραηλινό έδαφος, η οποία στοίχισε τη ζωή σε περίπου 1.200 ανθρώπους.
Ο πόλεμος του Ισραήλ στη Γάζα —κατά τη διάρκεια του οποίου σκοτώθηκαν περισσότεροι από 70.000 Παλαιστίνιοι και προκλήθηκε ευρεία καταδίκη για ενέργειες που επιτροπή του ΟΗΕ χαρακτήρισε γενοκτονία— ενέπλεξε στη σύγκρουση τον λεγόμενο «άξονα της αντίστασης».
Οι Χούθι, σε μια κίνηση που περιέγραψαν ως πράξη αλληλεγγύης προς τον λαό της Γάζας, άρχισαν να στοχεύουν πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα τα οποία, κατά τους ισχυρισμούς τους, κατευθύνονταν προς το Ισραήλ.
Οι δυτικές ακτές της Υεμένης κατέχουν στρατηγική θέση για την παγκόσμια ναυσιπλοΐα, καθώς βλέπουν στο Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, το στενό που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Ινδικό Ωκεανό.
Η δράση των Χούθι προκάλεσε στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ και έθεσε σε κίνδυνο την εκεχειρία στην Υεμένη. Παράλληλα, η παρέμβασή τους αυτή τούς εξασφάλισε υποστήριξη τόσο σε περιφερειακό επίπεδο όσο και εντός των εδαφών που ελέγχουν.
Καθώς η θέση των Χούθι ενισχυόταν, η οργάνωση σταμάτησε να συμμετέχει ουσιαστικά στις διαπραγματεύσεις, προκαλώντας τη δυσαρέσκεια της Σαουδικής Αραβίας. Τον Ιούλιο, ένα ιρανικό αεροσκάφος προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο της Σαναά παρά τις διαμαρτυρίες της κυβέρνησης της Υεμένης, γεγονός που οδήγησε τη Σαουδική Αραβία να πλήξει το αεροδρόμιο.
Στη συνέχεια, οι Χούθι κήρυξαν ναυτικό αποκλεισμό κατά της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα —μια κρίσιμης σημασίας οδό για το σαουδαραβικό πετρέλαιο, ειδικά μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν τον Μάρτιο.
Ποιες ήταν οι ανθρωπιστικές επιπτώσεις του πολέμου;
Ο πόλεμος στην Υεμένη —και ειδικότερα η αεροπορική εκστρατεία του συνασπισμού υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας— έχει προκαλέσει τεράστια δεινά στον πληθυσμό της χώρας.
Τουλάχιστον 150.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από το 2014 εξαιτίας των συγκρούσεων και μόνο, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες ακόμη έχουν πεθάνει από συναφείς αιτίες, όπως η πείνα και οι ασθένειες.
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, περίπου 4,5 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί λόγω των συγκρούσεων και περισσότεροι από 18,2 εκατομμύρια έχουν άμεση ανάγκη ανθρωπιστικής βοήθειας.
Η αναζωπύρωση των συγκρούσεων έχει επιδεινώσει περαιτέρω την ανθρωπιστική κατάσταση.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε ότι οι πρόσφατες συγκρούσεις προκάλεσαν τον θάνατο ή τον τραυματισμό περισσότερων από 1.000 ανθρώπων και τον εκτοπισμό δεκάδων χιλιάδων άλλων.
