Η πυρηνική προστασία που παρέχουν η Βρετανία και η Γαλλία στους Ευρωπαίους συμμάχους τους βρίσκεται στο στόχαστρο των νέων απαιτήσεων της Μόσχας για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Σύμφωνα με έγγραφο της 10ης Νοεμβρίου, το οποίο αποκαλύπτουν οι New York Times, η Ρωσία ζητά από τις δύο ευρωπαϊκές πυρηνικές δυνάμεις να δεσμευθούν ότι δεν θα χρησιμοποιήσουν τα πυρηνικά τους όπλα για την υπεράσπιση άλλων ευρωπαϊκών κρατών.
Η απαίτηση αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου πακέτου προτάσεων που αποσκοπεί στην αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Μεταξύ άλλων, η Μόσχα ζητά την αποχώρηση στρατιωτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ από την ανατολική Ευρώπη, τον περιορισμό της δυτικής στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία και τον αποκλεισμό της προοπτικής ένταξης του Κιέβου στη Συμμαχία.
Οι ρωσικές αξιώσεις επαναφέρουν στο τραπέζι θέσεις που είχε διατυπώσει το Κρεμλίνο τον Δεκέμβριο του 2021, λίγους μήνες πριν από την εισβολή στην Ουκρανία. Η Μόσχα επιχειρεί έτσι να συνδέσει μια ενδεχόμενη ειρηνευτική συμφωνία όχι μόνο με τις εδαφικές διεκδικήσεις της, αλλά και με δραστικές αλλαγές στις αμυντικές δυνατότητες της Ευρώπης.
Η πυρηνική ομπρέλα Βρετανίας και Γαλλίας
Το αίτημα της Ρωσίας αγγίζει έναν από τους βασικούς πυλώνες της αποτρεπτικής στρατηγικής του ΝΑΤΟ. Η Βρετανία και η Γαλλία διαθέτουν τα δικά τους πυρηνικά οπλοστάσια, τα οποία, μαζί με εκείνο των Ηνωμένων Πολιτειών, αποτελούν σημαντικό στοιχείο της συνολικής αποτρεπτικής ισχύος της Συμμαχίας.
Η Μόσχα επιδιώκει να αποκλείσει τη δυνατότητα του Λονδίνου και του Παρισιού να χρησιμοποιήσουν τα πυρηνικά τους όπλα για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε τις εγγυήσεις ασφαλείας που μπορούν να προσφέρουν στις χώρες που δεν διαθέτουν δικά τους πυρηνικά όπλα.
Το βρετανικό πυρηνικό οπλοστάσιο βασίζεται στους βαλλιστικούς πυραύλους Trident, οι οποίοι μεταφέρονται από πυρηνοκίνητα υποβρύχια. Το Λονδίνο έχει επανειλημμένα τονίσει ότι η πυρηνική αποτροπή της χώρας αποσκοπεί στην προστασία τόσο του Ηνωμένου Βασιλείου όσο και των συμμάχων του.
Η ρωσική απαίτηση θυμίζει τις προτάσεις του 2021, όταν η Μόσχα ζητούσε, μεταξύ άλλων, τον τερματισμό των ρυθμίσεων πυρηνικής συμμετοχής του ΝΑΤΟ, στο πλαίσιο των οποίων αμερικανικά πυρηνικά όπλα βρίσκονται σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Αποχώρηση του ΝΑΤΟ από την ανατολική Ευρώπη
Στο ίδιο πακέτο απαιτήσεων περιλαμβάνεται η απομάκρυνση στρατιωτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ από την ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας και των χωρών της Βαλτικής. Στόχος της Μόσχας είναι η επαναφορά της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στα επίπεδα του 1997.
Παράλληλα, η Ρωσία ζητά να σταματήσει η αποστολή δυτικών όπλων και στρατιωτικού εξοπλισμού στην Ουκρανία, ενώ επιμένει στον αποκλεισμό της ένταξης της χώρας στο ΝΑΤΟ.
Οι προτάσεις περιλαμβάνουν επίσης περιορισμούς στην παρουσία ξένων στρατευμάτων σε ουκρανικό έδαφος και διατήρηση του ρωσικού ελέγχου σε μεγάλες περιοχές που έχουν καταληφθεί στη διάρκεια του πολέμου.
Αντίθετα, η Μόσχα εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την προϋπόθεση ότι το Κίεβο δεν θα συμμετέχει στις κοινές αμυντικές ρυθμίσεις της ΕΕ.
Η απάντηση του Λονδίνου και οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις
Η βρετανική κυβέρνηση δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να εγκαταλείψει τις δεσμεύσεις της απέναντι στους συμμάχους της. Σε επίσημη ενημέρωση για την πυρηνική στρατηγική της χώρας, έχει επισημάνει ότι οι απειλές για το Ηνωμένο Βασίλειο και τους συμμάχους του αυξάνονται σε κλίμακα και πολυπλοκότητα, καθιστώντας την πυρηνική αποτροπή περισσότερο σημαντική από ποτέ.
Το Λονδίνο έχει επίσης προειδοποιήσει για τον εκσυγχρονισμό του ρωσικού πυρηνικού οπλοστασίου και την ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων που μπορούν να φέρουν συμβατικές ή πυρηνικές κεφαλές.
Στις 13 Νοεμβρίου, Βρετανία και Ουκρανία επαναβεβαίωσαν, με κοινή ανακοίνωση, την ανάγκη παροχής ισχυρών και νομικά δεσμευτικών εγγυήσεων ασφαλείας στο Κίεβο, απορρίπτοντας όρους που θα ισοδυναμούσαν με ουσιαστική παράδοση της χώρας.
Την ίδια στιγμή, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει ενεργό ρόλο στις μελλοντικές ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και Πολωνία αναμένεται να εκπροσωπήσουν τις ευρωπαϊκές θέσεις, μαζί με εκπροσώπους των ευρωπαϊκών θεσμών και του ΝΑΤΟ.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, υπογράμμισε την ανάγκη η Ευρώπη να μιλά με ενιαία φωνή για το μέλλον της Ουκρανίας και την ασφάλεια της ηπείρου.
Από την πλευρά του, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς απέρριψε την προσπάθεια της Μόσχας να συνδέσει τον τερματισμό του πολέμου με μια συνολική αναθεώρηση της ευρωπαϊκής άμυνας. «Δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία και δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ζελένσκι: Επικίνδυνη η συζήτηση για νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας
Την ανησυχία του για τις ρωσικές επιδιώξεις εξέφρασε και ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προειδοποιώντας ότι η συζήτηση για ένα νέο σύστημα ευρωπαϊκής ασφάλειας ενδέχεται να εξυπηρετήσει τα σχέδια της Μόσχας.
Ο Ουκρανός πρόεδρος υποστήριξε ότι το Κρεμλίνο επιχειρεί να επαναφέρει στο τραπέζι τις απαιτήσεις που είχε διατυπώσει πριν από τη ρωσική εισβολή του 2022, θέτοντας ξανά υπό αμφισβήτηση τη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ και τις ισορροπίες ισχύος στην Ευρώπη.
Παράλληλα, τόνισε ότι οι συζητήσεις για τη μελλοντική ασφάλεια της ηπείρου δεν πρέπει να προηγηθούν του τερματισμού των εχθροπραξιών. Όπως υποστήριξε, προτεραιότητα πρέπει να είναι πρώτα η κατάπαυση του πυρός, στη συνέχεια ο τερματισμός του πολέμου και ακολούθως η παροχή εγγυήσεων ασφαλείας στην Ουκρανία.
Οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, στις 10 και 11 Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή των Αμερικανών διαπραγματευτών Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, ανέδειξαν ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διευρύνει την ατζέντα των διαπραγματεύσεων και στα ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Ωστόσο, οι ρωσικές προτάσεις δεν έχουν γίνει αποδεκτές από τις δυτικές κυβερνήσεις. Το βασικό σημείο σύγκρουσης παραμένει η επιδίωξη της Μόσχας να συνδέσει την ειρήνευση στην Ουκρανία με τον περιορισμό της στρατιωτικής και πυρηνικής ισχύος της Δύσης στην Ευρώπη.
