Μια νέα ένταση στις σχέσεις Κωνσταντινούπολης – Μόσχας προκύπτει από επίθεση της Ρωσικής Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR) κατά του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, η οποία συνδέεται με τις εκκλησιαστικές εξελίξεις στην Ουκρανία και την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης.
Η SVR κατηγορεί τον Πατριάρχη για πολιτική δράση που υπονομεύει το Πατριαρχείο της Μόσχας, ισχυριζόμενη παράλληλα ότι λαμβάνει υποστήριξη από δυτικές μυστικές υπηρεσίες, συγκεκριμένα της Βρετανίας.
Όπως μεταδίδει το TASS, η SVR σε ανακοίνωσή της υποστηρίζει ότι «οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες τον υποστηρίζουν ενεργά, τροφοδοτώντας ρωσοφοβικά συναισθήματα στις ευρωπαϊκές χώρες». Η υπηρεσία προσθέτει ότι ο κ. Βαρθολομαίος «βρήκε κοινό έδαφος με τις αρχές των κρατών της Βαλτικής σε μια προσπάθεια να σπείρει τη διχόνοια στον ρωσικό ορθόδοξο κόσμο».
Σύμφωνα με τη SVR, ο Οικουμενικός Πατριάρχης στηρίζεται σε ιδεολογικούς συμμάχους που, όπως υποστηρίζουν, εκπροσωπούν τοπικούς εθνικιστές και νεοναζί, με στόχο την απομάκρυνση των Ορθόδοξων Εκκλησιών της Λιθουανίας, της Λετονίας και της Εσθονίας από τη Μόσχα. Η ανακοίνωση κατηγορεί τον Πατριάρχη ότι παρασύρει ιερείς και πιστούς σε νέες θρησκευτικές δομές που έχει δημιουργήσει η Κωνσταντινούπολη, επιδιώκοντας να ενισχύσει την επιρροή της στην περιοχή.
Η SVR υποστηρίζει επίσης ότι ο Βαρθολομαίος σχεδιάζει να παραχωρήσει αυτοκεφαλία στην μη αναγνωρισμένη Ορθόδοξη Εκκλησία του Μαυροβουνίου, σε μια κίνηση που, σύμφωνα με τη Μόσχα, έχει στόχο να πλήξει τη Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία. Η υπηρεσία κάνει λόγο για «επιθετική διάθεση» του Πατριάρχη, η οποία «δεν περιορίζεται στην Ουκρανία και τις χώρες της Βαλτικής», αλλά εξαπλώνεται σταδιακά σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.
Σε πιο δραματικό τόνο, η SVR ισχυρίζεται ότι «στους εκκλησιαστικούς κύκλους σημειώνεται πως ο Βαρθολομαίος κυριολεκτικά διαλύει το ζωντανό Σώμα της Εκκλησίας». Η ανακοίνωση επικαλείται την Επί του Όρους Ομιλία, περιγράφοντας τον Πατριάρχη ως «λύκο αρπακτικό με ενδύματα προβάτων», υπονοώντας ότι οι ενέργειές του κρύβουν ύπουλους σκοπούς πίσω από φαινομενικά αθώα ή πνευματικά επιχειρήματα.
Η διαμάχη για την αυτοκεφαλία της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι χρόνια και πολύπλοκη, με την Κωνσταντινούπολη να επιδιώκει την ανεξαρτησία της ουκρανικής εκκλησιαστικής κοινότητας και τη Μόσχα να αντιδρά έντονα, θεωρώντας ότι χάνει τον έλεγχο σε παραδοσιακές εκκλησιαστικές περιοχές της Σλαβικής Ορθοδοξίας. Η νέα ανακοίνωση της SVR εντάσσεται σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο και αντικατοπτρίζει την ένταση που επικρατεί όχι μόνο σε θρησκευτικό επίπεδο, αλλά και σε γεωπολιτικό.
Η κριτική κατά του Πατριάρχη περιλαμβάνει επίσης την κατηγορία ότι προωθεί την αποσταθεροποίηση σε περιοχές όπου η Μόσχα διατηρεί ισχυρή εκκλησιαστική επιρροή, και ότι η δράση του ενισχύεται από εξωτερικές δυνάμεις που επιδιώκουν να περιορίσουν την ρωσική σφαίρα επιρροής. Το ζήτημα της αυτοκεφαλίας στο Μαυροβούνιο, οι εξελίξεις στην Ουκρανία και οι ενέργειες στις χώρες της Βαλτικής συνθέτουν μια εικόνα έντονης σύγκρουσης ανάμεσα σε Κωνσταντινούπολη και Μόσχα, με τον Οικουμενικό Πατριάρχη να βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης.
Η κλιμάκωση της έντασης αναμένεται να επηρεάσει όχι μόνο τις εκκλησιαστικές σχέσεις στην Ευρώπη, αλλά και τη γεωπολιτική ισορροπία στην περιοχή, καθώς η Ρωσία επιχειρεί να διατηρήσει την επιρροή της και να αποτρέψει περαιτέρω «απώλειες» στον χώρο της Ορθοδοξίας.
