Μαρτυρίες Ουκρανών αιχμαλώτων πολέμου που επέστρεψαν στην πατρίδα τους στο πλαίσιο ανταλλαγών με τη Ρωσία φέρνουν στο φως της δημοσιότητας περιστατικά σοβαρής κακομεταχείρισης, σωματικής και ψυχολογικής βίας.
Σύμφωνα με τις καταγγελίες τους, επαγγελματίες υγείας σε ρωσικά κέντρα κράτησης φέρονται να συμμετείχαν σε πρακτικές κακοποίησης, με βασικό ρόλο να διασφαλίζουν ότι οι κρατούμενοι θα παραμένουν ζωντανοί παρά τις επανειλημμένες επιθέσεις εναντίον τους.
Στοιχεία που έχει δημοσιοποιήσει ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) δείχνουν ότι το 95% των Ουκρανών αιχμαλώτων πολέμου που παραχώρησαν συνεντεύξεις ανέφεραν ότι υπέστησαν βασανιστήρια ή άλλες μορφές κακομεταχείρισης κατά την κράτησή τους από τις ρωσικές δυνάμεις. Παράλληλα, περισσότεροι από τους μισούς δήλωσαν ότι υπήρξαν θύματα σεξουαλικής βίας.
Οι καταγγελίες περιλαμβάνουν αναφορές σε βιασμούς, ομαδικές σεξουαλικές επιθέσεις, ξυλοδαρμούς ενώ οι κρατούμενοι ήταν γυμνοί, χρήση ηλεκτρικών συσκευών στα γεννητικά όργανα και τις θηλές, καθώς και άλλες πρακτικές σεξουαλικής ταπείνωσης.
Η βίαιη «υποδοχή»
Μία από τις πρακτικές που περιγράφουν οι πρώην αιχμάλωτοι είναι η λεγόμενη «υποδοχή». Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, σε σωφρονιστικές αποικίες και στρατόπεδα κράτησης στη Ρωσία και στα κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη, οι φύλακες παρατάσσονται και επιτίθενται στους νεοαφιχθέντες, χρησιμοποιώντας διάφορα αντικείμενα για να τους χτυπήσουν.
Στόχος αυτής της πρακτικής, σύμφωνα με τις καταγγελίες, είναι η σωματική και ψυχολογική εξάντληση των αιχμαλώτων, προκειμένου να εξαναγκαστούν να αποκαλύψουν στρατιωτικές πληροφορίες και να συμμορφώνονται με τις εντολές των δεσμοφυλάκων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι αναφορές για τη συμμετοχή ιατρικού προσωπικού στις κακοποιήσεις. Πρώην κρατούμενοι υποστηρίζουν ότι γιατροί και νοσηλευτές όχι μόνο δεν παρενέβαιναν για να προστατεύσουν την υγεία τους, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις συμμετείχαν στις επιθέσεις, παρακολουθώντας την κατάστασή τους ώστε να μην καταλήξουν από τα επανειλημμένα χτυπήματα.
Ο διαβόητος «Doctor Evil»
Μεταξύ των προσώπων που κατονομάζονται σε σχετική έκθεση του Κέντρου Πολιτικών Ελευθεριών (Centre for Civil Liberties), το οποίο τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 2022, βρίσκεται ο Ιλία Σορόκιν, γνωστός με το παρατσούκλι «Doctor Evil».
Σύμφωνα με μαρτυρίες που δημοσίευσε η Daily Mail, ο Σορόκιν εργάζεται στο σωφρονιστικό κατάστημα IK-10 στη Δημοκρατία της Μορδοβίας, στη Ρωσία, και έχει αποκτήσει κακή φήμη μεταξύ των κρατουμένων για τη συμπεριφορά του.
Ένας πρώην αιχμάλωτος τον περιέγραψε ως «άτομο που βασάνιζε περισσότερο από το υπόλοιπο προσωπικό της φυλακής και είχε ως στόχο να προκαλέσει τη μέγιστη δυνατή βλάβη».
Άλλη μαρτυρία αναφέρεται σε κρατούμενο που έχασε αρκετά δόντια έπειτα από την πρακτική της «υποδοχής». Όταν ζητήθηκε ιατρική βοήθεια για τα τραύματά του, φέρεται να κλήθηκε ο Σορόκιν.
Όπως περιέγραψε ο συγκρατούμενός του: «Η πόρτα του κελιού ανοίγει και εκείνος ρωτάει: “Λοιπόν, ποιανού πονάει το δόντι του; Ωραία, βγες έξω”».
Σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία, ο κρατούμενος οδηγήθηκε έξω, όπου δέχθηκε χτυπήματα. Στη συνέχεια, ο γιατρός φέρεται να χρησιμοποίησε συσκευή ηλεκτρικής εκκένωσης πάνω του, με αποτέλεσμα να χάσει τις αισθήσεις του. Αντί να του παρασχεθεί βοήθεια για να συνέλθει, οι επιθέσεις συνεχίστηκαν, όπως καταγγέλλεται.
Όταν ο κρατούμενος επέστρεψε με δυσκολία στο κελί του, ο «Doctor Evil» φέρεται να απευθύνθηκε ειρωνικά στους υπόλοιπους, ρωτώντας: «Λοιπόν, ποιος άλλος έχει πονόδοντο;»
Ένας ακόμη Ουκρανός αιχμάλωτος περιέγραψε την περίπτωση αξιωματικού που αντιμετώπιζε σοβαρό πρόβλημα στο ισχίο και δυσκολευόταν να σταθεί όρθιος.
«Τον ανάγκαζαν να πηγαίνει καθημερινά για ιατρικό έλεγχο, όπου ο Σορόκιν χρησιμοποιούσε το taser στην ίδια ακριβώς άρθρωση που πονούσε, βοηθώντας τον να “ξεχάσει” τον πόνο γρήγορα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Η Θεία με τα Ροζ»
Ανάλογες καταγγελίες έχουν διατυπωθεί για το κέντρο προσωρινής κράτησης SIZO-2, στην πόλη Στάρι Οσκόλ της Ρωσίας. Πρώην αιχμάλωτοι αναφέρθηκαν σε γυναίκα επαγγελματία υγείας, γνωστή ως «Η Θεία με τα Ροζ», την οποία κατηγορούν για συμμετοχή σε περιστατικά σωματικής και σεξουαλικής κακοποίησης.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, η γυναίκα φέρεται να έδινε εντολές στους φύλακες να χρησιμοποιούν συσκευές ηλεκτρικής εκκένωσης σε κρατουμένους, παρουσιάζοντας τις ενέργειες αυτές ως δήθεν ιατρικές διαδικασίες. Μάλιστα, φέρεται να χρησιμοποιούσε τον όρο «ηλεκτροφόρηση» για να περιγράψει την εφαρμογή ηλεκτρικού ρεύματος σε σημεία του σώματος όπου οι κρατούμενοι ήδη αισθάνονταν πόνο.
Ένας πρώην αιχμάλωτος περιέγραψε τις εντολές που, όπως υποστηρίζει, έδινε στους φύλακες: «Έλεγε στους δεσμοφύλακες: “Κάνε ηλεκτροσόκ σε αυτόν, κάνε ηλεκτροφόρηση στο γόνατο του άλλου, για να επουλωθεί πιο γρήγορα”». Ο ίδιος πρόσθεσε ότι οι επιθέσεις συνδέονταν συχνά με τα προβλήματα υγείας που ανέφεραν οι κρατούμενοι.
«Αν είχες πονοκέφαλο, σε χτυπούσαν στους γλουτούς ή στα γεννητικά όργανα, επειδή εκεί πονάει περισσότερο. Στο διπλανό κελί, ένας τύπος παραπονιόταν ότι πονούσαν τα δόντια του και τον χτυπούσαν στον λαιμό με taser» είπε χαρακτηριστικά ο πρώην Ουκρανός αιχμάλωτος.
Άλλη μαρτυρία αφορά κρατούμενο που ζήτησε ιατρική βοήθεια επειδή είχε πυρετό. Σύμφωνα με όσα κατήγγειλε, αντί να εξεταστεί, υπέστη σεξουαλική κακοποίηση από φύλακες, έπειτα από υπόδειξη της γυναίκας. Όπως περιέγραψε: «Εκείνη ξαφνιάστηκε πολύ και ρώτησε: “Έχεις θερμόμετρο; Πού το έκρυψες; Για πάμε να το ψάξουμε”».
Στη συνέχεια, σύμφωνα με την καταγγελία, η γυναίκα υπέδειξε στους φύλακες να ερευνήσουν την περιοχή των γλουτών και των γεννητικών οργάνων του κρατουμένου. Κατά τη διάρκεια της έρευνας φέρεται να χρησιμοποιήθηκε συσκευή ηλεκτρικής εκκένωσης, με στόχο ευαίσθητες περιοχές του σώματος. «Ήταν πάρα πολύ επώδυνο. Αλλά για εκείνη, ήταν απλώς ένα αστείο» είπε ο πρώην κρατούμενος.
Πέρα από τις καταγγελίες για σωματική και σεξουαλική κακοποίηση, πρώην αιχμάλωτοι κάνουν λόγο και για σοβαρές ελλείψεις στην ιατρική περίθαλψη, υποστηρίζοντας ότι δεν λάμβαναν την αναγκαία φροντίδα παρά τα προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζαν.
«Οι επαγγελματίες υγείας δεν θα έπρεπε να συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο» ανέφεραν πολλοί από τους πρώην κρατουμένους.
Χιλιάδες Ουκρανοί παραμένουν σε αιχμαλωσία
Τον περασμένο μήνα, ο Ουκρανός αιχμάλωτος πολέμου Χουάν Λέβια Γκαρσία περιέγραψε τις συνθήκες κράτησής του επί 1.183 ημέρες στη Ρωσία, κάνοντας λόγο για επανειλημμένα περιστατικά βίας και κακομεταχείρισης.
Όπως δήλωσε, υπέστη «κάθε πιθανή μορφή βασανιστηρίων», μεταξύ των οποίων καθημερινούς ξυλοδαρμούς, ηλεκτρικές εκκενώσεις και σεξουαλική κακοποίηση. Σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία, δύο φίλοι του έχασαν τη ζωή τους έπειτα από ξυλοδαρμούς σε κέντρα κράτησης στην περιοχή του Ντονέτσκ, ενώ άλλοι κρατούμενοι αντιμετώπιζαν συνθήκες υποσιτισμού και σοβαρά προβλήματα υγείας.
«Οτιδήποτε μπορείτε να σκεφτείτε, οτιδήποτε σας έρχεται στο μυαλό, όχι μόνο λεκτική, σωματική κακοποίηση, καθημερινοί ξυλοδαρμοί, ηλεκτροπληξία, υπερβολικές ασκήσεις σε παγωμένο κρύο, σεξουαλική κακοποίηση. Όλα όσα μπορούν να εφαρμοστούν σε ένα άτομο για να το κάνουν να καταρρεύσει ψυχικά. Όλα εφαρμόστηκαν σε εμένα και στους περισσότερους συντρόφους μου», δήλωσε ο πρώην κρατούμενος σε δημοσιογράφους, μετά από συνάντηση στον ΟΗΕ.
Ο Γκαρσία περιέγραψε επίσης τις συνθήκες διαβίωσης στα κέντρα κράτησης, αναφέροντας ότι οι αιχμάλωτοι στοιβάζονταν σε «υπερπλήρεις στρατώνες χωρίς επαρκείς συνθήκες», όπου «σχεδόν όλοι οι αιχμάλωτοι πολέμου ήταν άρρωστοι με δυσεντερία».
Από την πλευρά του, ο Όλεγκ Γκούσιν, εκπρόσωπος της ουκρανικής κυβερνητικής υπηρεσίας για τη μεταχείριση των αιχμαλώτων πολέμου, δήλωσε ότι πολλοί Ουκρανοί κρατούμενοι «σκοτώθηκαν και βασανίστηκαν» κατά τη διάρκεια της κράτησής τους.
Όπως ανέφερε, οι ουκρανικές αρχές έχουν εντοπίσει «περισσότερους από 300 χώρους κράτησης» στη Ρωσία και σε κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη. Παράλληλα, σύμφωνα με τον ίδιο, περισσότεροι από 9.000 Ουκρανοί έχουν επιστρέψει στη χώρα τους μέσω ανταλλαγών αιχμαλώτων, ενώ «χιλιάδες» εξακολουθούν να κρατούνται, χωρίς να είναι σαφές πότε ή αν θα καταφέρουν να επιστρέψουν στις οικογένειές τους.
(Με πληροφορίες από Daily Mail)
