Υπάρχουν εφευρέσεις που άλλαξαν την ανθρωπότητα και άλλες τόσο απλές ώστε τις χρησιμοποιούμε χωρίς ποτέ να αναρωτηθούμε ποιος τις σκέφτηκε. Σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία ανήκει το σπαστό ή εύκαμπτο καλαμάκι.
Στις 28 Σεπτεμβρίου 1937 ο Αμερικανός Τζόζεφ Μπέρναρντ Φρίντμαν έλαβε το αμερικανικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας US 2,094,268, με τον λιτό τίτλο «Drinking Tube». Η αίτηση είχε κατατεθεί στις 7 Νοεμβρίου 1936 και περιέγραφε έναν σωλήνα με εύκαμπτο τμήμα, ο οποίος μπορούσε να λυγίζει χωρίς να κλείνει και να εμποδίζει τη ροή του υγρού.
Ένα μιλκσέικ και ένα μικρό κορίτσι
Η ιστορία της εφεύρεσης είναι σχεδόν κινηματογραφική. Τη δεκαετία του 1930 ο Φρίντμαν βρισκόταν μαζί με τη μικρή κόρη του, Τζούντιθ, στο Varsity Sweet Shop του Σαν Φρανσίσκο, το κατάστημα του αδελφού του Άλμπερτ.
Η Τζούντιθ προσπαθούσε να πιει το μιλκσέικ της με ένα ίσιο χάρτινο καλαμάκι. Ήταν όμως μικρή και δυσκολευόταν να φτάσει σωστά το καλαμάκι πάνω από το ψηλό ποτήρι. Ο πατέρας της παρατήρησε το πρόβλημα και αναζήτησε έναν τρόπο ώστε να λυγίζει το καλαμάκι χωρίς να τσακίζει και να κλείνει.
Η λύση του ήταν απίστευτα απλή. Πήρε ένα χάρτινο καλαμάκι, έβαλε μέσα μία βίδα και τύλιξε οδοντικό νήμα γύρω του, ακολουθώντας τις αυλακώσεις της βίδας. Έτσι δημιούργησε μικρές πτυχώσεις στο χαρτί. Όταν αφαίρεσε τη βίδα, το καλαμάκι μπορούσε πλέον να λυγίζει στο συγκεκριμένο σημείο χωρίς να κλείνει ο σωλήνας του.
Η χαρακτηριστική «φυσαρμόνικα» του σημερινού σπαστού καλαμακιού είχε γεννηθεί.
Τα καλαμάκια υπήρχαν πολύ πριν από τον Φρίντμαν
Ο Φρίντμαν δεν εφηύρε το καλαμάκι. Πολύ παλαιότερα οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν φυσικά κοίλα στελέχη φυτών για να πίνουν υγρά. Το σύγχρονο χάρτινο καλαμάκι συνδέεται κυρίως με τον Αμερικανό Μάρβιν Στόουν, ο οποίος κατοχύρωσε στα τέλη του 19ου αιώνα ένα καλαμάκι από τυλιγμένο χαρτί και χρησιμοποίησε παραφίνη ώστε να μην διαλύεται μέσα στο ποτό.
Η μεγάλη ιδέα του Φρίντμαν ήταν επομένως διαφορετική: δεν άλλαξε τη βασική λειτουργία του καλαμακιού, αλλά του έδωσε μία άρθρωση. Και αυτή η φαινομενικά ασήμαντη αλλαγή αποδείχθηκε εξαιρετικά χρήσιμη.
Τα νοσοκομεία το ανακάλυψαν πριν από τα παιδιά
Το ενδιαφέρον είναι ότι το εύκαμπτο καλαμάκι δεν κατέκτησε αμέσως τα εστιατόρια και τα αναψυκτήρια. Ο Φρίντμαν προσπάθησε αρχικά να παραχωρήσει την πατέντα σε κατασκευαστές, χωρίς επιτυχία. Προχώρησε έτσι στην ανάπτυξη δικού του μηχανήματος παραγωγής και δημιούργησε την Flexible Straw Corporation.
Οι πρώτοι που αντιλήφθηκαν την πραγματική χρησιμότητά του ήταν τα νοσοκομεία. Ένας ασθενής ξαπλωμένος στο κρεβάτι δυσκολευόταν να χρησιμοποιήσει ένα άκαμπτο καλαμάκι. Το εύκαμπτο καλαμάκι μπορούσε να προσαρμοστεί στη θέση του ασθενούς και να τον βοηθήσει να πιει χωρίς να χρειάζεται να ανασηκωθεί. Σύμφωνα με το Smithsonian, η πρώτη πώληση πραγματοποιήθηκε το 1947 σε νοσοκομείο.
Από μια ιδέα για ένα παιδί, λοιπόν, προέκυψε ένα αντικείμενο ιδιαίτερα χρήσιμο για ασθενείς, ηλικιωμένους και ανθρώπους με κινητικές δυσκολίες.
Ο άνθρωπος πίσω από την εφεύρεση
Ο Τζόζεφ Μπέρναρντ Φρίντμαν γεννήθηκε το 1900 και δεν ήταν επαγγελματίας βιομήχανος. Ασχολήθηκε με τα ακίνητα και την οπτομετρία, αλλά είχε από μικρός πάθος με τις εφευρέσεις.
Ήδη σε ηλικία 14 ετών πειραματιζόταν με κατασκευές, ενώ στη διάρκεια της ζωής του απέκτησε εννέα αμερικανικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας και επιπλέον πατέντες στη Βρετανία, την Αυστραλία και τον Καναδά. Καμία όμως από τις άλλες ιδέες του δεν απέκτησε τη διεθνή αναγνωρισιμότητα του εύκαμπτου καλαμακιού.
Από το χαρτί στο πλαστικό και πάλι πίσω
Τα πρώτα καλαμάκια του Φρίντμαν ήταν χάρτινα. Αργότερα, με την εξάπλωση των πλαστικών μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα πλαστικά καλαμάκια έγιναν φθηνά, ανθεκτικά και κατάλληλα για μαζική παραγωγή.
Ο ίδιος ο Φρίντμαν συνέχισε να βελτιώνει την εφεύρεσή του και το 1951 κατοχυρώθηκε νεότερη εκδοχή του εύκαμπτου καλαμακιού. Η εταιρεία του αναπτύχθηκε και το 1969 πούλησε τις αμερικανικές και ξένες πατέντες, τα εμπορικά σήματα και τις σχετικές άδειες στη Maryland Cup Corporation. Λίγο αργότερα η Flexible Straw Corporation διαλύθηκε. Ο Φρίντμαν πέθανε στις 21 Ιουνίου 1982.
Μία μικρή παρατήρηση που έγινε παγκόσμια συνήθεια
Το σπαστό καλαμάκι είναι από εκείνες τις εφευρέσεις που αποδεικνύουν ότι η καινοτομία δεν χρειάζεται πάντοτε εργαστήρια, τεράστια κεφάλαια και περίπλοκη τεχνολογία.
Στην περίπτωση του Τζόζεφ Φρίντμαν χρειάστηκαν ένα παιδί που δυσκολευόταν να πιει το μιλκσέικ του, ένα χάρτινο καλαμάκι, μία βίδα, λίγο οδοντικό νήμα – και κυρίως ένας άνθρωπος που πρόσεξε ένα καθημερινό πρόβλημα το οποίο όλοι οι υπόλοιποι θεωρούσαν ασήμαντο.
Και κάπως έτσι, στις 28 Σεπτεμβρίου 1937, κατοχυρώθηκε επίσημα μία μικρή εφεύρεση που επρόκειτο να φτάσει σε νοσοκομεία, σπίτια, καφέ και εστιατόρια σε ολόκληρο τον κόσμο.
Πηγές
Smithsonian – Joseph B. Friedman Papers
Smithsonian Magazine – The Coolest Straw I Ever Saw
Smithsonian Magazine – Why You Should Appreciate the Bendy Straw
