Το κύμα καύσωνα στην Ευρώπη δεν αποκάλυψε μόνο τη δυσκολία που οι Ευρωπαίοι διαχειρίζονται την ακραία ζέστη, χωρίς να έχουν κλιματιστικό, αλλά και τραγικά γεγονότα, όπως τον θάνατο δύο μικρών παιδιών μέσα σε αυτοκίνητο εν μέσω υφηλών θερμοκρασιακών τιμών.
Κατά καιρούς, μονοπωλούν το ενδιαφέρον τέτοιες ειδήσεις, με τους ειδικούς να προσπαθούν να εξηγήσουν το φαινόμενο. Για πολλούς, ακούγεται οξύμωρο ένας γονέας να φεύγει και να ξεχνάει το παιδί του, αλλά οι ψυχολόγοι και οι παιδίατροι το αποδίδουν στο «Σύνδρομο του Ξεχασμένου Μωρού».
Το σύνδρομο αυτό ορίζεται όταν ένας γονιός μπορεί να απομακρυνθεί από το αυτοκίνητο χωρίς να σκεφτεί ότι στο πίσω κάθισμα είναι το παιδί του. Εμφανίζεται ιδίως όταν οι γονείς επικεντρώνονται σε μελλοντικά καθήκοντα και υποχρεώσεις αντί για το παρόν, λειτουργώντας μηχανικά. Αυτό μπορεί να είναι εξαιρετικά επικίνδυνο για ένα ήσυχο ή κοιμισμένο μωρό.
Τα μωρά χάνουν τη ζωή τους από αυτό, συνήθως λόγω θερμοπληξίας. Η περίοδος μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου είναι η πιο επικίνδυνη, καθώς οι θερμοκρασίες που σημειώνονται τους μήνες αυτούς μπορούν να γίνουν ιδιαίτερα υψηλές.
Πώς διαταράσσεται η μνήμη
Ο ψυχολόγος Ντέιβιντ Ντάιαμοντ περιγράφει έξι παράγοντες που διαταράσσουν την προοπτική μνήμη και μπορούν να μας κάνουν να ξεχάσουμε τα σχέδιά μας: στέρηση ύπνου, χρόνιο ή οξύ στρες, απόσπαση της προσοχής, multitasking, έλλειψη βοηθημάτων μνήμης και αυτόματες ρουτίνες.
Σύμφωνα με τον Ντ. Ντάιαμοντ, κάθε μέρα οι άνθρωποι εκτελούν εργασίες ρουτίνας, οι οποίες διέπονται από ένα τμήμα του εγκεφάλου που ονομάζεται κινητικός φλοιός και απαιτούν ελάχιστη συνειδητή σκέψη.
Ένα παράδειγμα είναι η οδήγηση προς ή από τη δουλειά κάθε μέρα χρησιμοποιώντας την ίδια διαδρομή. Η πράξη αυτή καταλήγει να γίνεται μηχανικά, χωρίς ιδιαίτερη συνειδητή σκέψη. Ο Δρ Ντάιαμοντ εξηγεί: «Στην πραγματικότητα, η κινητική μνήμη μάς απελευθερώνει, ώστε να μπορούμε να σκεφτούμε το μέλλον, ενώ ολοκληρώνουμε την τρέχουσα εργασία».
Στη συνέχεια, υπάρχει ο ιππόκαμπος, το τμήμα του εγκεφάλου που ελέγχει τις γνωστικές διεργασίες και είναι υπεύθυνο για τη λήψη μιας ξεκάθαρης απόφασης. Ο Ντ. Ντάιαμοντ εξηγεί ότι, στην περίπτωση του συνδρόμου του ξεχασμένου μωρού, το τμήμα της κινητικής μνήμης του εγκεφάλου υπερισχύει του γνωστικού. Αν, λοιπόν, αποφασίζαμε να κάνουμε μια απρογραμμάτιστη στάση σε ένα μαγαζί στον δρόμο της επιστροφής από τη δουλειά, υπάρχει μεγάλη περίπτωση εν τέλει να καταλήγαμε στο σπίτι, έχοντας πλήρως ξεχάσει ότι σκοπεύαμε να κάνουμε τη στάση αυτή. Αυτό το φαινόμενο συμβαίνει ως φυσιολογικό μέρος της λειτουργίας του εγκεφάλου και όχι επειδή υπάρχει κάτι λάθος με τη δομή του.
Αυτοί οι παράγοντες οδηγούν σε αυξημένη εσωτερική ένταση, λέει η Ρούγια-Ντανιέλα Κόκαλεβεν, ψυχολογική ψυχοθεραπεύτρια στο Βερολίνο. Αν η ένταση είναι πολύ υψηλή, η ορθολογική δράση καθίσταται πολύ δύσκολη. «Τότε, είτε ενεργούμε παρορμητικά είτε βασιζόμαστε στον αυτόματο πιλότο», λέει η Κόκαλεβεν. Ως αποτέλεσμα, η προγραμματισμένη ενέργεια ξεχνιέται: η λήψη του χαπιού στην ώρα του, η τήρηση ενός ραντεβού, το μωρό που είναι ακόμη στο αυτοκίνητο.
«Ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε 100% σίγουροι για το τι περνάει από το μυαλό ενός ανθρώπου», λέει η Κόκαλεβεν. Για να αξιολογήσουν εάν οι γονείς έχουν εκθέσει σκόπιμα το παιδί τους στον θανάσιμο κίνδυνο ενός, οι ψυχολόγοι εξετάζουν, μεταξύ άλλων, την προηγούμενη συμπεριφορά, το μαθησιακό ιστορικό και το βιογραφικό των γονέων. «Η προηγούμενη συμπεριφορά είναι ένας από τους καλύτερους προγνωστικούς παράγοντες της μελλοντικής συμπεριφοράς».
Πώς αντιμετωπίζεται
Οι έρευνες δείχνουν πως όλοι είμαστε επιρρεπείς σε αυτό το φαινόμενο. Ένας τρόπος πρόληψης θα ήταν ο γονέας να ελέγχει το πίσω μέρος του οχήματος κάθε φορά που εξέρχεται από αυτό, ακόμα και όταν δεν μεταφέρει μαζί το παιδί του. Με αυτόν τον τρόπο, ο έλεγχος θα γίνει μέρος της καθημερινής ρουτίνας, και η περίπτωση ατυχήματος μειώνεται σημαντικά.
Στις ΗΠΑ, η Εθνική Διοίκηση Ασφάλειας Οδικής Κυκλοφορίας έχει ξεκινήσει την εκστρατεία “Look Before You Lock” για να υπενθυμίσει στους ανθρώπους που μεταφέρουν παιδιά να ελέγχουν το πίσω μέρος των οχημάτων πριν κλειδώσουν και εγκαταλείψουν το αυτοκίνητό τους.
