Σήμερα μοιάζει σχεδόν αδιανόητο. Ένα τσιγάρο να προκαλεί σκάνδαλο στη Νέα Υόρκη. Το 1904, όμως, μία γυναίκα που κάπνιζε δημοσίως μπορούσε να θεωρηθεί ότι παραβίαζε όχι μόνο τις κοινωνικές συμβάσεις, αλλά και τα αυστηρά ήθη μιας ολόκληρης εποχής.
Σαν σήμερα, στις 29 Σεπτεμβρίου 1904, καταγράφεται στη Νέα Υόρκη το περιστατικό μιας γυναίκας που συνελήφθη επειδή κάπνιζε τσιγάρο ενώ επέβαινε σε ανοιχτό αυτοκίνητο στην περίφημη 5η Λεωφόρο.
Η Washington Post αναφέρει ότι αστυνομικός συνέλαβε το 1904 γυναίκα επειδή κάπνιζε μέσα σε αυτοκίνητο στην Fifth Avenue.
Το περιστατικό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή αποτυπώνει περισσότερο τις κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής παρά μια σύγχρονης λογικής αντικαπνιστική πολιτική. Στις αρχές του 20ού αιώνα το κάπνισμα ήταν κυρίως ανδρική συνήθεια και μια γυναίκα με τσιγάρο δημοσίως μπορούσε να θεωρηθεί προκλητική.
Η γυναίκα, το τσιγάρο και τα ήθη μιας άλλης εποχής
Δεν υπήρχε τότε η σημερινή γνώση για τον καρκίνο του πνεύμονα, το παθητικό κάπνισμα και τις συνέπειες του καπνού στην υγεία. Το ζήτημα ήταν πρωτίστως κοινωνικό.
Το κάπνισμα μιας γυναίκας δημοσίως θεωρούνταν από πολλούς ανάρμοστο. Έτσι, το τσιγάρο μέσα στο αυτοκίνητο μετατράπηκε σε σύμβολο μιας πολύ μεγαλύτερης σύγκρουσης γύρω από τη θέση και τις ελευθερίες των γυναικών.
Και σήμερα; Μπορούμε να οδηγούμε καπνίζοντας στην Ελλάδα;
Περισσότερα από 120 χρόνια αργότερα, το ερώτημα έχει πλέον εντελώς διαφορετική διάσταση.
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει γενική απαγόρευση που να λέει ότι ένας ενήλικος οδηγός ιδιωτικού αυτοκινήτου δεν μπορεί να καπνίζει όταν βρίσκεται μόνος του ή μαζί με άλλους ενηλίκους.
Υπάρχει όμως μία πολύ σημαντική εξαίρεση: απαγορεύεται το κάπνισμα σε κάθε ιδιωτικής ή δημόσιας χρήσης αυτοκίνητο όταν μέσα σε αυτό επιβαίνει ανήλικος κάτω των 12 ετών. Η απαγόρευση αφορά όχι μόνο τον οδηγό αλλά οποιονδήποτε επιβάτη καπνίζει μέσα στο όχημα.
Πρόστιμο 1.500 ευρώ – και μπορεί να φθάσει τις 3.000
Όταν σε αυτοκίνητο βρίσκεται παιδί κάτω των 12 ετών, στον άνθρωπο που καπνίζει επιβάλλεται διοικητικό πρόστιμο 1.500 ευρώ, είτε πρόκειται για τον οδηγό είτε για επιβάτη. Εάν αυτός που καπνίζει είναι οδηγός αυτοκινήτου δημόσιας χρήσης, το πρόστιμο διπλασιάζεται και φθάνει τις 3.000 ευρώ.
Η αντικαπνιστική νομοθεσία καλύπτει επίσης συναφή προϊόντα, μεταξύ των οποίων ηλεκτρονικά τσιγάρα και προϊόντα καπνού.
Ακόμη κι όταν επιτρέπεται, χρειάζεται προσοχή στην οδήγηση
Το άναμμα ενός τσιγάρου, η αναζήτηση του πακέτου ή του αναπτήρα, η στάχτη που μπορεί να πέσει πάνω στον οδηγό και η προσπάθεια να σβήσει ένα τσιγάρο μπορούν να αποσπάσουν την προσοχή από τον δρόμο.
Άλλο επομένως το ερώτημα αν το κάπνισμα απαγορεύεται αυτοτελώς και άλλο αν μια συγκεκριμένη συμπεριφορά του οδηγού επηρεάζει την ασφαλή οδήγηση.
Από την «ανάρμοστη γυναίκα» του 1904 στην προστασία του παιδιού
Η σύγκριση των δύο εποχών είναι εντυπωσιακή. Το 1904 η γυναίκα της 5ης Λεωφόρου βρέθηκε αντιμέτωπη με την αστυνομία σε ένα περιβάλλον όπου το δημόσιο κάπνισμα μιας γυναίκας αποτελούσε κοινωνική πρόκληση.
Το 2026, οι περιορισμοί στο κάπνισμα μέσα στο αυτοκίνητο έχουν διαφορετική αφετηρία: την προστασία της υγείας και ιδιαίτερα των παιδιών από την έκθεση στον καπνό.
Ένα τσιγάρο μέσα σε ένα αυτοκίνητο συνδέει έτσι δύο κόσμους που απέχουν περισσότερο από έναν αιώνα: τον κόσμο των κοινωνικών απαγορεύσεων του 1904 και τον κόσμο των κανόνων δημόσιας υγείας του σήμερα.Πηγές: Υπουργείο Υγείας · Νομοθεσία · Washington Post
