Σε μια ήσυχη καφετέρια, γνωστή για το δωρεάν Wi-Fi και τον καλό καφέ της, μια Ρωσίδα διακοσμήτρια συνδέεται με VPN. Στόχος της; Να συνομιλήσει με φίλους στο εξωτερικό μέσω του WhatsApp, μίας εφαρμογής που παραμένει μπλοκαρισμένη εντός της Ρωσίας.
Οι ασφυκτικοί περιορισμοί του καθεστώτος Πούτιν
Λίγη ώρα αργότερα, απενεργοποιεί το VPN για να αγοράσει εισιτήριο από την ιστοσελίδα των Ρωσικών Σιδηροδρόμων, η οποία απαγορεύει τη χρήση εργαλείων απόκρυψης τοποθεσίας. Στη συνέχεια, βγάζει από την τσάντα της ένα δεύτερο κινητό για να ελέγξει μηνύματα από πελάτες της στην εφαρμογή MAX, που τελεί υπό κρατικό έλεγχο.
Από τότε που το Κρεμλίνο ενέτεινε τον έλεγχο στο διαδίκτυο, οι Ρώσοι καταφεύγουν σε διαφορετικές λύσεις για να παρακάμψουν την κρατική παρακολούθηση και τους περιορισμούς σε δημοφιλείς ξένες εφαρμογές, όπως το WhatsApp (της Meta) και το Telegram.
Οι ρωσικές αρχές προωθούν τη χρήση κρατικών εφαρμογών στο πλαίσιο της «ψηφιακής κυριαρχίας». Ωστόσο, πολλοί χρήστες είναι επιφυλακτικοί, καθώς κριτικοί του Κρεμλίνου και δυτικές εταιρείες τεχνολογίας έχουν προειδοποιήσει ότι εφαρμογές όπως η MAX θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για παρακολούθηση — έναν ισχυρισμό που η ιδιοκτήτρια εταιρεία VK διαψεύδει.
«Φυσικά, όλο αυτό είναι τρομερά κουραστικό, αλλά τι άλλο μπορούμε να κάνουμε;» λέει η Ιρίνα, η 41χρονη διακοσμήτρια. «Συνηθίζεις να περνάς τη μέρα σου ανοιγοκλείνοντας VPN, εναλλάσσοντας εφαρμογές μηνυμάτων και αλλάζοντας εικονικές τοποθεσίες ή κινητά για να χρησιμοποιήσεις τις υπηρεσίες που χρειάζεσαι».
Ραγδαία αύξηση των VPN
Τα VPN επιτρέπουν στους χρήστες να περιηγούνται μέσω ιδιωτικών διακομιστών εκτός Ρωσίας. Μόνο τον Μάρτιο, οι πέντε πιο δημοφιλείς υπηρεσίες VPN καταγράφηκαν 9,2 εκατομμύρια φορές από το Google Play στη Ρωσία — 14 φορές περισσότερο σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα πέρυσι, σύμφωνα με την εφημερίδα Kommersant. «Δεν έχουμε ξαναδεί ποτέ τέτοια μαζική υιοθέτηση», σχολιάζει ο Σαρκίς Νταρμπινιάν, ακτιβιστής για την ελευθερία του διαδικτύου.
Παρόλο που η χρήση VPN δεν είναι παράνομη, οι ρυθμιστικές αρχές έχουν μπλοκάρει εκατοντάδες από αυτές τις υπηρεσίες, δημιουργώντας ένα ατελείωτο «κρυφτό» μεταξύ αρχών και χρηστών.
Η απογοήτευση από τους περιορισμούς, σε συνδυασμό με τις αυξήσεις τιμών, τους φόρους και την κούραση από τον πόλεμο, πιστεύεται ότι έχει συμβάλει στη μείωση των ποσοστών δημοφιλίας του Πούτιν.
Ακόμη και κυβερνητικά στελέχη αναγκάζονται να ακολουθούν την ίδια τακτική. Πηγές αναφέρουν ότι χρησιμοποιούν πολλά κινητά για να διαχωρίζουν την προσωπική τους ζωή από την κρατική εφαρμογή MAX, ενώ κάποιοι αφαιρούν το μικρόφωνο και την κάμερα από τις συσκευές τους, φοβούμενοι την παρακολούθηση από την FSB. «Ακόμα κι αν δεν κάνεις κάτι μεμπτό, κανείς δεν θέλει την FSB να διαβάζει τα μηνύματά του», αναφέρει χαρακτηριστικά μια πηγή.
«Τίποτα πιο μόνιμο από το προσωρινό»
Καθώς η δυσαρέσκεια κλιμακώνεται, το Κρεμλίνο προσπαθεί να μετριάσει την ένταση, διαβεβαιώνοντας ότι οι διακοπές στο mobile internet είναι προσωρινές. Ωστόσο, για πολλούς Ρώσους, η εμπιστοσύνη έχει κλονιστεί.
Όταν τον Μάρτιο σταμάτησαν να λειτουργούν οι εφαρμογές πλοήγησης στη Μόσχα, οι οδηγοί διανομών αναγκάστηκαν να χρησιμοποιούν το Wi-Fi των καταστημάτων για να βρουν διευθύνσεις, ενώ οι πωλήσεις χάρτινων χαρτών στην πρωτεύουσα υπερδιπλασιάστηκαν.
Κοιτάζοντας το μέλλον, η Ιρίνα δεν περιμένει ότι η ψηφιακή της ζωή θα γίνει ευκολότερη. Όπως λέει χαρακτηριστικά: «Στη Ρωσία έχουμε μια παροιμία: Τίποτα δεν είναι πιο μόνιμο από το προσωρινό».
Πηγή: Reuters
