Βατ. Μία λέξη μόλις τριών γραμμάτων, που τη συναντάμε στις λάμπες, στον θερμοσίφωνα, στο κλιματιστικό και σχεδόν σε κάθε ηλεκτρική συσκευή. Όταν όμως τα βατ πολλαπλασιάζονται με τις ώρες λειτουργίας, μετατρέπονται σε κιλοβατώρες και, τελικά, σε μερικές εκατοντάδες ευρώ στον μηνιαίο λογαριασμό. Από πού προέρχεται αυτή η λέξη; Σήμερα σάς λέμε την ιστορία της.
Το βατ πήρε το όνομά του από τον Τζέιμς Βατ, τον Σκωτσέζο μηχανικό και εφευρέτη που πέθανε σαν σήμερα, στις 25 Αυγούστου 1819. Το αποτύπωμά του, ωστόσο, εξακολουθεί να βρίσκεται σε κάθε σπίτι, εργοστάσιο, αυτοκίνητο και μηχανή που χρησιμοποιεί ή παράγει ισχύ.
Τι μετρά πραγματικά το βατ
Μια απαραίτητη διευκρίνιση: το βατ (W) δεν μετρά την ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνουμε, αλλά την ισχύ, δηλαδή τον ρυθμό με τον οποίο μια συσκευή χρησιμοποιεί ή αποδίδει ενέργεια. Σύμφωνα με το Διεθνές Γραφείο Μέτρων και Σταθμών, ένα βατ αντιστοιχεί σε ένα τζάουλ ενέργειας ανά δευτερόλεπτο.
Η κατανάλωση που καταγράφει ο μετρητής και εμφανίζεται στον λογαριασμό υπολογίζεται σε κιλοβατώρες (kWh). Ένα κιλοβάτ είναι 1.000 βατ. Αν, για παράδειγμα, μια συσκευή ισχύος 1.000 βατ λειτουργήσει επί μία ώρα, θα έχει καταναλώσει μία κιλοβατώρα. Αν ένας θερμαντήρας 2.000 βατ λειτουργήσει τρεις ώρες, η κατανάλωση φτάνει τις 6 κιλοβατώρες.
Αυτή είναι η γέφυρα που ενώνει τα μικρά «W» επάνω στις συσκευές με τα μεγάλα ποσά στον λογαριασμό.
Μια χαλασμένη ατμομηχανή την έκανε πραγματικά αποδοτική
Ο Τζέιμς Βατ γεννήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 1736 στο Γκρίνοκ της Σκωτίας. Από νεαρή ηλικία έδειξε ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στους μηχανισμούς και στην κατασκευή επιστημονικών οργάνων. Σε ηλικία 20 ετών εργάστηκε ως κατασκευαστής οργάνων στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, όπου έμελλε να κάνει την ανακάλυψη που θα άλλαζε την ιστορία.
Σε αντίθεση με όσα συχνά γράφονται, ο Βατ δεν κατασκεύασε την πρώτη ατμομηχανή. Μηχανές ατμού υπήρχαν ήδη, με γνωστότερο τον ατμοκινητήρα του Τόμας Νιούκομεν, που χρησιμοποιούνταν κυρίως για την άντληση νερού από ορυχεία.
Όταν ο Βατ κλήθηκε να επισκευάσει ένα μοντέλο της μηχανής Νιούκομεν, διαπίστωσε ότι τεράστιες ποσότητες θερμότητας χάνονταν επειδή ο κύλινδρος ψυχόταν και θερμαινόταν ξανά σε κάθε κύκλο λειτουργίας.
Η καθοριστική ιδέα του ήρθε το 1765: ένας ξεχωριστός συμπυκνωτής, στον οποίο θα ψυχόταν ο ατμός χωρίς να κρυώνει ο κύριος κύλινδρος. Η καινοτομία αυτή περιόρισε δραστικά τη σπατάλη ενέργειας και καυσίμου. Το Science Museum του Λονδίνου αναφέρει ότι οι μηχανές με τον συμπυκνωτή του Βατ έκαιγαν περίπου κατά δύο τρίτα λιγότερο κάρβουνο.
Η μηχανή που έδωσε κίνηση στη Βιομηχανική Επανάσταση
Η συνεργασία του με τον επιχειρηματία Μάθιου Μπούλτον μετέτρεψε την εφεύρεση σε εμπορική επιτυχία. Οι βελτιωμένες ατμομηχανές δεν περιορίστηκαν πλέον στα ορυχεία. Με την προσαρμογή τους ώστε να παράγουν περιστροφική κίνηση, άρχισαν να κινούν υφαντουργεία, αλευρόμυλους, χαρτοποιίες και εργαστήρια.
Το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης χαρακτηρίζει τον ξεχωριστό συμπυκνωτή ορόσημο της Βιομηχανικής Επανάστασης.
Ο Βατ ανέπτυξε επίσης την έννοια της «ιπποδύναμης», ώστε οι πελάτες να μπορούν να συγκρίνουν εύκολα την απόδοση μιας ατμομηχανής με τη δύναμη των αλόγων που θα αντικαθιστούσε. Αιώνες αργότερα, η ιπποδύναμη εξακολουθεί να χρησιμοποιείται για τους κινητήρες των αυτοκινήτων.
Πώς το επώνυμο έγινε μονάδα μέτρησης
Πολλά χρόνια μετά τον θάνατό του, το επώνυμο Watt προτάθηκε ως ονομασία της μονάδας ισχύος, προς τιμήν της συμβολής του στη μηχανική. Το 1960 το βατ εντάχθηκε επισήμως στο Διεθνές Σύστημα Μονάδων. Το σύμβολό του γράφεται με κεφαλαίο W, ακριβώς επειδή προέρχεται από το όνομα ανθρώπου.
Ο Τζέιμς Βατ πέθανε σε ηλικία 83 ετών στο Χάντσγουορθ, κοντά στο Μπέρμιγχαμ. Δεν έζησε για να δει το όνομά του επάνω σε κάθε λάμπα και ηλεκτρική συσκευή. Κατάφερε όμως κάτι πολύ σπανιότερο: το επώνυμό του έγινε μια παγκόσμια γλώσσα της ενέργειας.
Και για να κλείσουμε με ένα χαμόγελο: μπορεί ο «πατέρας» του βατ να ήταν Σκωτσέζος, αλλά οι λογαριασμοί του ηλεκτρικού κάθε άλλο παρά τσιγκούνηδες είναι. Αποδεικνύονται εξαιρετικά… ανοιχτοχέρηδες. Μοιράζουν εκατοντάδες ευρώ, μόνο που τα παίρνουν από τη δική μας τσέπη.
