ΔΙΕΘΝΕΣ
14/06/2019 07:12 EEST

Πώς ο σύγχρονος τρόπος ζωής αλλάζει τον ανθρώπινο σκελετό

Από την εμφάνιση ενός περίεργου εξογκώματος στο κρανίο από τη χρήση κινητού, μέχρι τους αγκώνες που γίνονται όλο και στενότεροι.

Raycat via Getty Images

Όλα ξεκίνησαν με μια κατσίκα. Το δύστυχο ζώο γεννήθηκε στην Ολλανδία την άνοιξη του 1939.

Όπως αναφέρει το BBC, στην αριστερή του πλευρά, ένα γυμνό κομμάτι γούνας έδειχνε το σημείο όπου θα έπρεπε να είχε το μπροστινό του πόδι. Στα δεξιά, το άλλο του πόδι ήταν τόσο παραμορφωμένο, που αδυνατούσε κανείς να το ονομάσει πόδι. Το περπάτημα στα τέσσερα θα ήταν, ας πούμε, προβληματικό.

Αλλά όταν ήταν τριών μηνών, η μικρή κατσίκα υιοθετήθηκε από ένα κτηνιατρείο και μεταφέρθηκε σε ένα χωράφι με χόρτα. Εκεί ανέπτυξε τον δικό του μοναδικό τρόπο να περάσει. Σπρώχνοντας τα πίσω πόδια του προς τα εμπρός, έφτασε σχεδόν σε όρθια θέση και μετά πηδούσε. Κάτι ανάμεσα σε καγκουρό και λαγό.

Δυστυχώς, η κατσίκα ενεπλάκη σε ένα ατύχημα μετά τα πρώτα της γενέθλια και πέθανε. Αλλά ακόμη και μετά τον θάνατό της, συνέχιζε να εκπλήσσει τους ειδικούς. Όταν μελέτησαν τον σκελετό της.

Για αιώνες, οι επιστήμονες πίστευαν ότι τα οστά μας ήταν «προβλέψιμα» - ότι αναπτύσσονται με προβλέψιμο τρόπο, σύμφωνα με τα όσα κληρονομούμαι από τους γονείς μας. Αλλά όταν ένας Ολλανδός ειδικός εξέτασε τον σκελετό της κατσίκας, διαπίστωσε ότι είχε αρχίσει να προσαρμόζεται στον τρόπο που περπατούσε

Τα οστά στους γοφούς και στα πόδια της ήταν παχύτερα από ό, τι θα περίμενε κανείς, ενώ εκείνα στους αστράγαλους είχαν μακρύνει. Τα δάχτυλα των ποδιών και οι γοφοί του έκαναν μια ασυνήθιστη γωνία, για να μπορούν να στηρίξουν μια πιο όρθια στάση. Ο σκελετός της κατσίκας είχε αρχίσει να μοιάζει με εκείνο των ζώων που πηδούν.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι σκελετοί μας είναι εκπληκτικά εύπλαστοι. Δεν είναι λευκοί όπως βλέπουμε στα μουσεία (εκείνοι είναι νεκροί) αλλά ροζ με αιμοφόρα αγγεία - και συνεχώς σπάνε και ξαναφτιάχνονται. Έτσι, παρόλο που ο σκελετός του κάθε ατόμου αναπτύσσεται σύμφωνα με ένα σταθερό πρότυπο που βρίσκεται στο DNA του, προσαρμόζεται στη συνέχεια ανάλογα με τις καθημερινές του συνήθειες.

Αυτό έχει οδηγήσει σε μια αρχή που ονομάζεται «οστεοβιογραφία» - που σημαίνει «η βιογραφία των οστών». Η οστεοβιογραφία ως όρος αναφέρεται σε συγκεκριμένες πληροφορίες (που συλλέγονται μέσα από μια πληθώρα επιστημονικών μεθόδων και τεχνικών που εφαρμόζονται στη μελέτη ανθρώπινων υπολειμμάτων ενός συγκεκριμένου ατόμου) σχετικά με τη ζωή ενός ατόμου που έζησε στο παρελθόν. Στηρίζεται στην αρχή ότι ορισμένες δραστηριότητες, όπως το περπάτημα στα δύο πόδια, αφήνουν πίσω τους μια υπογραφή, όπως για παράδειγμα ισχυρότερα οστά ισχίου.

Και από την ανακάλυψη ενός περίεργου εξογκώματος στο πίσω μέρος του κρανίου πολλών ανθρώπων, μέχρι το γεγονός ότι η γνάθος γίνεται όλο και μικρότερη και την αινιγματική ανακάλυψη ότι οι νέου Γερμανοί έχουν στενότερους αγκώνες, είναι σαφές ότι η σύγχρονη ζωή έχει αφήσει το στίγμα της στα οστά μας.

Το εξόγκωμα στο κρανίο

«Είμαι γιατρός εδώ και 20 χρόνια και μόνο την τελευταία δεκαετία, ανακαλύπτω όλο και περισσότερους ασθενείς με αυτό το εξόγκωμα στο κρανίο», λέει ο Ντέιβιντ Σαχάρ, από το Πανεπιστήμιο  Sunshine Coast της Αυστραλίας.

Βρίσκεται στο πίσω μέρος του κρανίου, χαμηλά, ακριβώς πάνω από το λαιμό. Εάν έχετε κι εσείς ένα, είναι πιθανό ότι θα μπορείτε να το ψηλαφίσετε - ή εάν είστε φαλακρός θα είναι ορατό.

SCIEPRO/SCIENCE PHOTO LIBRARY via Getty Images

Μαζί με τον συνάδελφό του, ο Σαχάρ μελέτησε πάνω από χίλιες ακτινογραφίες κρανίων από άτομα ηλικίας 18 έως 86 ετών. Αυτό που βρήκαν ήταν εντυπωσιακό. Το εξόγκωμα ήταν πολύ πιο σύνηθες από ό, τι περίμεναν και επίσης τη συναντούσαν περισσότερο σε μικρότερες ηλικιακές ομάδες: το είχε ένας στους τέσσερις ηλικίας 18-30 ετών.

Πώς προέκυψε αυτό; Πρέπει να ανησυχούμε;

Ο Σαχάρ πιστεύει ότι αυτό οφείλεται στην όλο και μεγαλύτερη χρήση smartphones και tablet, που σημαίνει ότι έχουμε όλο και περισσότερο τα κεφάλια μας σκυμμένα. Αυτό είναι προβληματικό γιατί το μέσο κεφάλι ζυγίζει περίπου 4,5 κιλά - περίπου όσο ένα μεγάλο καρπούζι.

Όσο το κεφάλι είναι σε όρια θέση, διατηρείται μια ισορροπία στην σπονδυλική στήλη. Όταν όμως το κεφάλι είναι σκυμμένο, ο λαιμός επιβαρύνεται για να αντέξει το βάρος. Οι γιατροί ονομάζουν τον πόνο που μπορεί να προκαλέσει «λαιμός μηνυμάτων». Ο Σαχάρ εκτιμά ότι το εξόγκωμα δημιουργείται επειδή αυτή η στάση δημιουργεί μεγαλύτερη πίεση στους μύες που βρίσκονται μεταξύ λαιμού και κρανίου, και το σώμα δημιουργεί νέα οστά στο σημείο για να αντιμετωπίσει τη νέα πρόκληση.

Θα ρωτούσε κάποιος, παλιά υπήρχαν βιβλία, γιατί δεν συνέβη αυτό με τα βιβλία; Η πιο προφανής απάντηση είναι ότι περνάμε περισσότερο χρόνο με τα κινητά μας σήμερα από ότι παλιά με τα βιβλία.

Το ίδιο εξόγκωμα βρέθηκε και σε δυνατούς άντρες των Μαριανών Νήσων. Εκτιμάται ότι το ανέπτυξαν γιατί σήκωναν μεγάλα βάρη στους ώμους τους και δημιουργήθηκε για να στηρίξει τον λαιμό τους.

Σε μια παλιά έρευνα που είχε γίνει στην Ινδία, είχε βρεθεί μόνο ένας σκελετός με αυτό το εξόγκωμα, το οποίο ήταν 8 χιλιοστά. Τώρα, στην έρευνα του Σαχάρ, εντοπίστηκαν σαφώς περισσότερα αλλά και μεγαλύτερα, ενώ ο Σαχάρ εκτιμά ότι θα συνεχίσουν να μεγαλώνουν.

Συρρικνωμένοι αγκώνες

Από την άλλη, στη Γερμανία, οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει κάτι άλλο εξίσου περίεργο: οι αγκώνες μας συρρικνώνονται. Η Κριστιάν Σέφλερ, ανθρωπολόγος από το Πανεπιστήμιο του Πότσνταμ, έκανε μετρήσεις σωματικού βάρους από παιδιά σχολικής μονάδας όταν διαπίστωσε την τάση. Για να δει πως ακριβώς έχουν αλλάξει οι σκελετοί τους με την πάροδο του χρόνου, ανέλαβε μια μελέτη με ανεπτυγμένα παιδιά την περίοδο μεταξύ 1999 και 2009. Αυτό περιλάμβανε τον υπολογισμό ενός δείκτη που δείχνει τη σχέση του ύψους ενός ατόμου με το φάρδος των αγκώνων του. Στη συνέχεια συνέκρινε τα αποτελέσματά της με εκείνα από μια πανομοιότυπη μελέτη που έγινε 10 χρόνια πριν. Διαπίστωσε ότι οι σκελετοί των παιδιών γινόντουσαν όλο και πιο εύθραυστοι κάθε χρόνο.

Image_Source_ via Getty Images

Με νέα έρευνα διαπίστωσε ότι αυτό γινόταν γιατί τα παιδιά δεν περπατούσαν αρκετά. Είναι ήδη γνωστό ότι κάθε φορά που χρησιμοποιούμε τους μύες μας, αυξάνεται και η μάζα των οστών που υποστηρίζουν. Οι συρρικνωμένοι σκελετοί των παιδιών μοιάζουν με μια απλή προσαρμογή στη σύγχρονη ζωή, καθώς δεν έχει νόημα να μεγαλώνουν τα οστά που δεν χρειαζόμαστε.

Επίσης βρήκε και κάτι άλλο εντυπωσιακό. Το περπάτημα ήταν η μόνη άσκηση που είχε αποτέλεσμα. Σύμφωνα με τη Σέφερ, δεν έχει νόημα να πηγαίνουμε στο γυμναστήριο κάποιες φορές την εβδομάδα αν δεν περπατάτε μεγάλες αποστάσεις. «Η εξέλιξή μας, μας λέει ότι μπορούμε να περπατήσουμε σχεδόν 30 χιλιόμετρα την ημέρα».

Το μικρότερο σαγόνι

Η τελευταία έκπληξη που κρύβουν τα οστά μας μάλλον είναι κάτι που συμβαίνει εδώ και εκατοντάδες χρόνια, αλλά το ανακαλύψαμε τώρα: το μικρότερο σαγόνι.  

Είναι γνωστό πλέον ότι το σχήμα της γνάθου επηρεάστηκε κυρίως από το αν το άτομο μεγαλώνει σε μια κοινωνία κυνηγών ή σε μια κοινότητα που η διατροφή της στηρίζεται στα λαχανικά και τα τρόφιμα που καλλιεργούνται.

Δηλαδή, όλα έχουν να κάνουν με το πόσο μάσημα χρειάζεται να κάνουμε κατά τη διάρκεια της ζωής μας.

yodiyim via Getty Images

Το λιγότερο μάσημα, όπως συμβαίνει στις σύγχρονες κοινωνίες όπου το φαγητό μαγειρεύεται και είναι πιο μαλακό, κάνει πιο αδύναμους μύες της γνάθου, που σημαίνει ότι η γνάθος δεν αναπτύσσεται όπως παλαιότερα.  

Και εδώ υπάρχει μια ακόμη απροσδόκητη παράμετρος. Οι αλλαγές που επήλθαν στη γνάθο και τα δόντια μας, είχαν μια τουλάχιστον ευπρόσδεκτη «παρενέργεια» - στον τρόπο που μιλάμε. Πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι, όσο οι κοινωνίες ανακάλυπταν τη γεωργία στη νεολιθική περίοδο, πριν από περίπου 12.000 χρόνια, οι αλλαγές στο μάσημα και τη γνάθο επέτρεψαν την εκφορά νέων ήχων όπως το «φ» και το «β».

Για να πάρετε μια εικόνα πως ήταν στην νεολιθική εποχή, προσπαθήστε να φέρετε μπροστά την κάτω γνάθο ώστε τα πάνω και τα κάτω δόντια να ενώνονται. Τώρα προσπαθήστε να πείτε «φιλί».