Σε εφαρμογή τίθεται από την 1η Ιουλίου 2026 το νέο καθεστώς της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον χάλυβα, με το οποίο οι Βρυξέλλες επιχειρούν να προστατεύσουν την ευρωπαϊκή χαλυβουργία από τις πιέσεις της παγκόσμιας υπερπαραγωγής και τον κίνδυνο εκτροπής εμπορίου προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Ο νέος κανονισμός αντικαθιστά το μέτρο διασφάλισης που λήγει στις 30 Ιουνίου και μειώνει κατά μέσο όρο 47% τις αδασμολόγητες εισαγωγές 26 κατηγοριών προϊόντων χάλυβα. Για τις ποσότητες που θα υπερβαίνουν τις νέες ποσοστώσεις θα επιβάλλεται δασμός 50%. Η Κομισιόν δημοσίευσε σήμερα τον εκτελεστικό κανονισμό που καθορίζει την κατανομή των δασμολογικών ποσοστώσεων στους εμπορικούς εταίρους· συνολικά, 18,3 εκατομμύρια τόνοι χάλυβα θα μπορούν να εισέρχονται αδασμολόγητα στην ΕΕ κάθε χρόνο.
Στόχος, σύμφωνα με την Επιτροπή, είναι η προστασία μιας στρατηγικής βιομηχανίας από την παγκόσμια πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα, η οποία ξεπερνά σήμερα τα 620 εκατ. τόνους και εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει τα 721 εκατ. πάνω από πέντε φορές την ετήσια κατανάλωση χάλυβα στην ΕΕ.
Πώς κατανέμονται οι ποσοστώσεις
Το μισό της ετήσιας ποσόστωσης, δηλαδή 9,15 εκατ. τόνοι, δεσμεύεται αποκλειστικά για χώρες με τις οποίες η ΕΕ έχει Συμφωνίες Ελεύθερου Εμπορίου. Το υπόλοιπο μισό θα είναι διαθέσιμο σε όλους τους εμπορικούς εταίρους χωρίς διάκριση. Η επιλογή εξηγείται από το γεγονός ότι περίπου το 80% των εισαγωγών χάλυβα της ΕΕ προέρχεται από χώρες με τέτοιες συμφωνίες.
Από το τμήμα που προορίζεται αποκλειστικά για αυτές, το μεγαλύτερο μέρος αφορά ειδικές ποσοστώσεις ανά χώρα, που θα δίνονται σε κράτη με ιστορικό μερίδιο τουλάχιστον 5% στις εισαγωγές της ΕΕ (μέσος όρος 2022-2024). Οι περισσότεροι εταίροι αυτής της κατηγορίας θα δουν μείωση πρόσβασης σημαντικά μικρότερη από τον μέσο όρο του 47%.
Εξαιρέσεις και συμβατότητα με τον ΠΟΕ
Οι χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (Νορβηγία, Ισλανδία και Λιχτενστάιν) εξαιρούνται από ποσοστώσεις και δασμούς λόγω της στενής σύνδεσής τους με την ενιαία αγορά, αλλά θα υπόκεινται στις απαιτήσεις τεκμηρίωσης «melt and pour» για το πού έγινε η τήξη και η χύτευση του χάλυβα. Η απαίτηση αυτή δεν στοχεύει μόνο στην αποτροπή καταστρατήγησης, αλλά εξυπηρετεί και γενικότερα τη διαφάνεια της αλυσίδας εφοδιασμού. Ειδική πρόβλεψη διατηρείται για τη Βόρεια Ιρλανδία, στο πλαίσιο του Windsor Framework.
Η ΕΕ θεμελιώνει το μέτρο στο άρθρο XXVIII της GATT. Από τον Οκτώβριο του 2025 η Επιτροπή έχει διαπραγματευθεί με περισσότερους από είκοσι εμπορικούς εταίρους, κυρίως χώρες με Συμφωνίες Ελεύθερου Εμπορίου, ενώ σημαντικός αριθμός εξ αυτών έχει συμφωνήσει προσωρινά στις ποσοστώσεις που του αναλογούν.
Η γωνία της εκτροπής εμπορίου
Η Κομισιόν επικαλείται και τον κίνδυνο εκτροπής εμπορίου προς την ΕΕ, καθώς ολοένα περισσότερες τρίτες χώρες περιορίζουν τις εισαγωγές τους με δασμούς. Η αναφορά παραπέμπει στο περιβάλλον προστατευτισμού που διαμορφώθηκε μετά και τους αμερικανικούς δασμούς χάλυβα του 2018 χρονιά κατά την οποία εισήχθη και το πρώτο ευρωπαϊκό safeguard. Όσες εισαγωγές υπόκεινται ήδη σε δασμούς αντιντάμπινγκ ή αντισταθμιστικούς θα τους πληρώνουν από τον πρώτο τόνο, με τον δασμό 50% να προστίθεται αν εξαντληθεί η ποσόστωση.
Η θέση της βιομηχανίας
Σύμφωνα με την πρόβλεψη της EUROFER, η φαινομενική κατανάλωση χάλυβα στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 4,4% το 2025, εξέλιξη όμως που οφείλεται σε έκτακτους παράγοντες και δεν σηματοδοτεί διαρκή ανάκαμψη. «Οι μέτριες βελτιώσεις στη ζήτηση δεν πρέπει να εκληφθούν ως πραγματική ανάκαμψη», δήλωσε ο γενικός διευθυντής της EUROFER, Άξελ Έγκερτ. Ο κλάδος, που απασχολεί άμεσα περίπου 293.000 εργαζομένους, στηρίζει το μέτρο αλλά ζητεί να συνοδευθεί από χαμηλότερες τιμές ενέργειας, αποτελεσματικό CBAM και προστασία και για προϊόντα που ενσωματώνουν χάλυβα.
Τα επόμενα βήματα
Λόγω της προθεσμίας της 1ης Ιουλίου, η Κομισιόν εφαρμόζει τη διαδικασία επείγοντος: τα κράτη-μέλη θα ψηφίσουν εντός 14 ημερών από την υιοθέτηση του εκτελεστικού κανονισμού, ο οποίος θα ισχύσει για έως έξι μήνες πριν επανυποβληθεί με την κανονική διαδικασία επιτροπολογίας έως το τέλος του 2026. Η απαίτηση «melt and pour» θα ισχύσει από την 1η Οκτωβρίου 2026.
«Η προσέγγιση εξισορροπεί προσεκτικά τις δεσμεύσεις της ΕΕ, τις διαπραγματεύσεις στον ΠΟΕ και την ανάγκη διατήρησης διαφοροποιημένων πηγών εφοδιασμού», δήλωσε ο Επίτροπος Εμπορίου και Οικονομικής Ασφάλειας, Μάρος Σέφτσοβιτς.
