ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ – ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Τετάρτη (6/2/2026) την πρώτη πανευρωπαϊκή στρατηγική κατά της φτώχειας, επιχειρώντας να απαντήσει όχι μόνο στην εκρηκτική αύξηση του κόστους ζωής και τη στεγαστική κρίση που πλήττει εκατομμύρια Ευρωπαίους, αλλά και σε μια βαθύτερη ανησυχία που διαπερνά πλέον τις Βρυξέλλες, ότι η κοινωνική πίεση, η φτωχοποίηση τμημάτων της ευρωπαϊκής κοινωνίας, η παιδική φτώχεια και ο αποκλεισμός ευάλωτων ομάδων, μεταξύ αυτών και των ατόμων με αναπηρία, απειλούν τη συνοχή, τη σταθερότητα και τελικά τα ίδια τα δημοκρατικά θεμέλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Φιλοδοξίες
Το υπερφιλόδοξο σχέδιο της Κομισιόν αποτυπώνεται και στην ίδια την περιγραφή της στρατηγικής, όπου αναφέρεται ότι η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική κατά της φτώχειας «χαράσσει μια σαφή πορεία προς την επίτευξη του στόχου της ΕΕ, όπως προβλέπεται στο Σχέδιο Δράσης του Ευρωπαϊκού Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων, για τη μείωση κατά τουλάχιστον 15 εκατομμυρίων των ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού έως το 2030, συμβάλλοντας παράλληλα στην εξάλειψη της φτώχειας έως το 2050».
Όπως σημειώνεται, η στρατηγική ενσωματώνει τρεις βασικές προτεραιότητες: «ποιοτικές θέσεις εργασίας για όλους, καθώς η ποιοτική απασχόληση αποτελεί την πρώτη διέξοδο από τη φτώχεια για όσους μπορούν να εργαστούν· αποτελεσματική πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες και επαρκή εισοδηματική στήριξη· καθώς και συντονισμένη δράση κατά της φτώχειας».
Έτσι με το 52% των Ευρωπαίων να δηλώνει ότι το κόστος ζωής αποτελεί την κορυφαία του ανησυχία, η Επιτροπή παρουσιάζει ένα ευρύ πακέτο παρεμβάσεων για τη στέγαση, την παιδική φτώχεια και την κοινωνική ένταξη.
Στέγαση: Η νέα κοινωνική βόμβα της Ευρώπης
Σημαντικό μέρος του οδικού χάρτη αφορά τη στεγαστική κρίση, την οποία οι Βρυξέλλες αντιμετωπίζουν πλέον ως μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές απειλές για την Ευρώπη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής, οι τιμές κατοικίας στην ΕΕ έχουν αυξηθεί κατά 60% από το 2013, ενώ περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι παραμένουν άστεγοι.
Η Κομισιόν προειδοποιεί ότι η έλλειψη προσιτής κατοικίας θεωρείται πλέον «άμεσο και επείγον πρόβλημα» από το 40% των Ευρωπαίων πολιτών.
Στο στεγαστικό πεδίο, τα κράτη-μέλη καλούνται να δράσουν έγκαιρα ώστε να αποτρέπεται η απώλεια κατοικίας. Αυτό περιλαμβάνει πρακτικά προληπτικά μέτρα, όπως μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης, έκτακτη οικονομική στήριξη για ενοίκια, συμβουλευτικές υπηρεσίες για χρέη και στέγαση, καθώς και διαμεσολάβηση για την αποτροπή απώλειας κατοικίας, αλλά και στοχευμένη βοήθεια για όσους αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο, συμπεριλαμβανομένων ατόμων που βρίσκονται αντιμέτωπα με εξώσεις ή ενδοοικογενειακή βία.
Για όσους βιώνουν ήδη αστεγία, η σύσταση προωθεί προσβάσιμες υπηρεσίες υποστήριξης «one-stop-shop». Αυτές περιλαμβάνουν ασφαλή επείγουσα στέγαση, εξατομικευμένα σχέδια στήριξης και διαχείρισης υποθέσεων, παρεμβάσεις πεδίου και συντονισμένες ομάδες παροχής υπηρεσιών σε επίπεδο κοινότητας.
Για τη βελτίωση της πρόσβασης στη στέγαση, η σύσταση ζητά επίσης την αύξηση της προσφοράς κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, λαμβάνοντας υπόψη τις δημογραφικές τάσεις, τις τοπικές ανάγκες και τις περιφερειακές ανισότητες.
Τέλος, υπογραμμίζει τη σημασία αξιόπιστης χρηματοδότησης και ισχυρού συντονισμού μεταξύ εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, ώστε οι πολιτικές αυτές να σχεδιάζονται και να εφαρμόζονται αποτελεσματικά.
Οι πιο ευάλωτες ομάδες
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συνοδεύουν τη στρατηγική, σχεδόν 1 στα 4 παιδιά στην ΕΕ βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ τα παιδιά που μεγαλώνουν σε συνθήκες φτώχειας αντιμετωπίζουν σχεδόν διπλάσιο κίνδυνο να παραμείνουν φτωχά και στην ενήλικη ζωή.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένες εμφανίζονται επίσης οι μονογονεϊκές οικογένειες – κυρίως οι μητέρες -, οι νέοι ηλικίας 16 έως 29 ετών, αλλά και οι άνεργοι, με την Επιτροπή να αναφέρει ότι το 66% των ανέργων στην ΕΕ βρισκόταν το 2025 σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Παιδική φτώχεια και ο «κύκλος» του αποκλεισμού
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην παιδική φτώχεια, με την Επιτροπή να αναγνωρίζει ότι σχεδόν 19,3 εκατομμύρια παιδιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται σήμερα σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Η Κομισιόν προτείνει την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Εγγύησης για τα Παιδιά, δίνοντας έμφαση στην πρόσβαση των οικογενειών σε ποιοτικές θέσεις εργασίας, παιδική φροντίδα και ισχυρότερα δίκτυα κοινωνικής προστασίας.
Παράλληλα, σχεδιάζεται πιλοτική εφαρμογή μιας νέας Ευρωπαϊκής Κάρτας για τα Παιδιά, με στόχο τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες και μηχανισμούς στήριξης.
Άτομα με αναπηρία: 90 εκατομμύρια Ευρωπαίοι αντιμέτωποι με εμπόδια
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν, περίπου 90 εκατομμύρια άνθρωποι – περισσότεροι από 1 στους 5 Ευρωπαίους – ζουν με κάποια μορφή αναπηρίας. Ωστόσο, σημαντικά εμπόδια εξακολουθούν να παραμένουν: μόνο το 55% εργάζεται, έναντι 77% των ατόμων χωρίς αναπηρία, περίπου 1,4 εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν σε ιδρυματικές δομές, ενώ σχεδόν 1 στους 3 βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Μεταξύ των μέτρων περιλαμβάνονται η πανευρωπαϊκή εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Κάρτας Αναπηρίας και της Κάρτας Στάθμευσης, η δημιουργία «Συμμαχίας για Ανεξάρτητη Διαβίωση» με στόχο την αντικατάσταση της ιδρυματικής φροντίδας από στήριξη σε επίπεδο κοινότητας, η βελτίωση της προσβασιμότητας στις μεταφορές και οι επενδύσεις σε υποστηρικτικές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης.
Όταν μπλέκονται οι αρμοδιότητες
Παρά το φιλόδοξο πλαίσιο, η κοινωνική πολιτική παραμένει κυρίως αρμοδιότητα των κρατών-μελών.
Οι Βρυξέλλες καλούν τα κράτη-μέλη να δημιουργήσουν εθνικά και τοπικά πλαίσια πολιτικής κατά της φτώχειας και να ορίσουν εθνικούς συντονιστές για καλύτερη συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων και τοπικών φορέων.
Όμως έχει αποδειχθεί ο συντονισμός μεταξύ διαφορετικών επιπέδων διοίκησης (κυβέρνηση, τοπική αυτοδιοίκηση κτλ), συχνά καταγράφονται δυσκολίες συνεργασίας, αποκλίσεις πολιτικών προτεραιοτήτων.
Η ΕΕ υπενθυμίζει ότι ήδη διατίθενται περισσότερα από 50 δισ. ευρώ μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου Plus για δράσεις κοινωνικής ένταξης και αντιμετώπισης της υλικής στέρησης, ενώ τουλάχιστον 100 δισ. ευρώ προβλέπεται να κατευθυνθούν σε κοινωνικές πολιτικές και δράσεις κατά της φτώχειας στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ.
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σχεδιάζει επίσης χρηματοδοτήσεις ύψους 22 δισ. ευρώ για κοινωνικές υποδομές την περίοδο 2026-2027.
Ακόμη η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η αντιμετώπιση της φτώχειας συνδέεται πλέον άμεσα με την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, εκτιμώντας ότι επενδύσεις μόλις 0,26% του ΑΕΠ της ΕΕ θα μπορούσαν να βοηθήσουν περισσότερους από 20 εκατομμύρια ανθρώπους να βγουν από τη φτώχεια.
Επειδή παραμονεύουν τα άκρα
«Η ισχύς της Ευρώπης εξαρτάται όχι μόνο από την εξωτερική ασφάλεια αλλά και από την εσωτερική κοινωνική συνοχή», σημειώνει η Επιτροπή, προειδοποιώντας ότι η φτώχεια «διαβρώνει τον κοινωνικό ιστό, υπονομεύει τη δημοκρατική σταθερότητα και δημιουργεί διαιρέσεις στις κοινωνίες».
Όμως με 92,7 εκατομμύρια ανθρώπους – περισσότερους από 1 στους 5 Ευρωπαίους – να βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, η προσπάθεια της Κομισιόν να δώσει έντονο πολιτικό και γεωπολιτικό στίγμα στο πακέτο, συνδέοντας ευθέως τη μάχη κατά της φτώχειας με τη συνοχή και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης μπορεί να αξιολογηθεί θετικά αλλά και με προβληματισμό από πολλούς.
Παρά τις ιδιαίτερα φιλόδοξες εξαγγελίες και τις σαφώς θετικές προθέσεις, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο τέτοιες πρωτοβουλίες αρκούν για να καταλαγιάσουν την αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια που καταγράφεται σε πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Η συνεχιζόμενη πίεση από το κόστος ζωής, η στεγαστική κρίση, οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης αλλά και οι ανησυχίες για δημοσιονομικό εκτροχιασμό και περιορισμένες δυνατότητες κρατικής στήριξης εξακολουθούν να τροφοδοτούν δυσπιστία και ανασφάλεια σε μεγάλο μέρος των Ευρωπαίων πολιτών.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η πραγματική πρόκληση για τις Βρυξέλλες δεν θα είναι μόνο η ανακοίνωση νέων στρατηγικών, αλλά η ικανότητα να μεταφραστούν σε ορατές αλλαγές στην καθημερινότητα των πολιτών πριν η κοινωνική πίεση αποκτήσει ακόμη βαθύτερα πολιτικά χαρακτηριστικά.
