Ύστερα από 13 χρόνια δύσκολων διαπραγματεύσεων και θεσμικού αδιεξόδου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία για την αναθεώρηση των δικαιωμάτων των αεροπορικών επιβατών, διατηρώντας το δικαίωμα αποζημίωσης για καθυστερήσεις άνω των τριών ωρών και εισάγοντας νέα δικαιώματα για οικογένειες, άτομα με αναπηρία και επιβάτες που αντιμετωπίζουν ακυρώσεις ή μεγάλες καθυστερήσεις πτήσεων.
Ο επικαιροποιημένος κανονισμός εισάγει μια σειρά από βασικές εγγυήσεις για τους επιβάτες. Ειδικότερα, σε περίπτωση καθυστέρησης ή ακύρωσης πτήσης, οι αεροπορικές εταιρείες υποχρεούνται να αποστέλλουν εντός τεσσάρων ημερών ηλεκτρονικό μήνυμα στους επιβάτες, ενημερώνοντάς τους για τον λόγο της διαταραχής και τη διαδικασία διεκδίκησης αποζημίωσης. Οι επιβάτες θα έχουν στη συνέχεια προθεσμία εννέα μηνών για να υποβάλουν αίτημα αποζημίωσης, ενώ οι αεροπορικές εταιρείες θα πρέπει να καταβάλουν την αποζημίωση ή να απαντήσουν στο αίτημα εντός 30 ημερών.
Η συμφωνία, που επιτεύχθηκε υπό την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, επικαιροποιεί το καθεστώς που ισχύει από το 2004 και βάζει τέλος σε μία από τις μακροβιότερες εκκρεμότητες της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στις μεταφορές. Η νομοθετική διαδικασία ξεκίνησε με πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2013 και χρειάστηκε περισσότερο από μία δεκαετία για να καταλήξει σε συμβιβασμό μεταξύ των δύο συννομοθετών.
Η διατήρηση του ορίου των τριών ωρών για την καταβολή αποζημίωσης αποτέλεσε μία από τις βασικές νίκες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις διαπραγματεύσεις, καθώς αρκετά κράτη μέλη και μέρος του αεροπορικού κλάδου πίεζαν για αύξηση του ορίου καθυστέρησης και περιορισμό ορισμένων δικαιωμάτων των επιβατών.
Στον αντίποδα, το Κοινοβούλιο εγκατέλειψε το αίτημά του για δωρεάν πρόσθετη χειραποσκευή καμπίνας, με τη συμφωνία να επικεντρώνεται τελικά στη μεγαλύτερη διαφάνεια των τιμών και των χρεώσεων αποσκευών.
Μεταξύ των σημαντικότερων νέων δικαιωμάτων περιλαμβάνονται η δωρεάν τοποθέτηση παιδιών κάτω των 14 ετών δίπλα στον συνοδό τους και η απαγόρευση της πρακτικής «no-show», που επέτρεπε στις αεροπορικές εταιρείες να ακυρώνουν την πτήση επιστροφής ή επόμενα σκέλη του ίδιου εισιτηρίου όταν ο επιβάτης δεν χρησιμοποιούσε προηγούμενη πτήση.
Η συμφωνία θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις στον τομέα των αερομεταφορών τα τελευταία χρόνια, καθώς επηρεάζει εκατοντάδες εκατομμύρια επιβάτες που ταξιδεύουν κάθε χρόνο εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εφόσον εγκριθεί οριστικά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, οι νέοι κανόνες αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Το όριο των τριών ωρών έμεινε όρθιο
Στο πιο κρίσιμο ζήτημα για τους επιβάτες, οι δύο συννομοθέτες διατήρησαν το υφιστάμενο όριο των τριών ωρών καθυστέρησης για τη χορήγηση αποζημίωσης, απορρίπτοντας προτάσεις που είχαν κατά καιρούς τεθεί στο τραπέζι για αύξηση του ορίου. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι διαπραγματευτές του αντιστάθηκαν σε πιέσεις για αποδυνάμωση των δικαιωμάτων των επιβατών.
Οι αποζημιώσεις παραμένουν στα σημερινά επίπεδα:
- 250 ευρώ για πτήσεις έως 1.500 χιλιόμετρα,
- 400 ευρώ για πτήσεις εντός ΕΕ ή μεταξύ 1.500 και 3.500 χιλιομέτρων,
- 600 ευρώ για μεγαλύτερες πτήσεις.
Αποζημιώσεις και η αποφυγή τους
Αποζημίωση προβλέπεται επίσης σε περιπτώσεις ακύρωσης πτήσης λιγότερο από 14 ημέρες πριν από την αναχώρηση ή άρνησης επιβίβασης.
Ωστόσο, η νέα συμφωνία προβλέπει ότι στις μεγαλύτερες πτήσεις οι αεροπορικές εταιρείες θα μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να μειώνουν την αποζημίωση κατά 50%, εφόσον προσφέρουν εγκαίρως εναλλακτική μεταφορά προς τον τελικό προορισμό ή όταν η καθυστέρηση κατά την άφιξη δεν υπερβαίνει τις τέσσερις ώρες.
Οι αεροπορικές θα εξακολουθούν να μπορούν να επικαλούνται «έκτακτες περιστάσεις» για να αποφύγουν την καταβολή αποζημίωσης, όπως φυσικές καταστροφές, πόλεμοι, ακραία καιρικά φαινόμενα, βίαιη συμπεριφορά επιβατών ή απεργίες φορέων αεροδρομίων και ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας. Ωστόσο, η συμφωνία αποσαφηνίζει σημαντικά τον ορισμό αυτών των περιστάσεων και διατηρεί το βάρος απόδειξης στην αεροπορική εταιρεία, η οποία θα πρέπει να τεκμηριώνει ότι έλαβε όλα τα εύλογα μέτρα για να αποφύγει τη διαταραχή.
Εννέα μήνες για να ζητήσεις τα λεφτά σου
Η συμφωνία επιχειρεί επίσης να καταστήσει ευκολότερη τη διεκδίκηση αποζημιώσεων.
Οι αεροπορικές εταιρείες θα υποχρεούνται να ενημερώνουν ηλεκτρονικά τους επιβάτες που επηρεάζονται από ακυρώσεις ή μεγάλες καθυστερήσεις για τα δικαιώματά τους και για τη διαδικασία υποβολής αιτήματος αποζημίωσης, εντός 96 ωρών (τεσσάρων ημερών) από το τέλος του ταξιδιού. Σύμφωνα με το Κοινοβούλιο, οι επιβάτες δεν θα υποχρεούνται να διαθέτουν λογαριασμό χρήστη ή να χρησιμοποιούν συγκεκριμένη εφαρμογή για να λάβουν την ενημέρωση αυτή.
Οι επιβάτες θα διαθέτουν προθεσμία εννέα μηνών για την υποβολή αιτήματος αποζημίωσης.
Ως προς τον χρόνο που έχει η εταιρεία να απαντήσει, τα δύο θεσμικά όργανα δίνουν διαφορετική εικόνα: σύμφωνα με το Συμβούλιο, η αεροπορική θα πρέπει να επιβεβαιώνει άμεσα την παραλαβή του αιτήματος και να απαντά εντός 14 ημερών, είτε καταβάλλοντας την αποζημίωση είτε αιτιολογώντας την άρνησή της· σύμφωνα με το Κοινοβούλιο, η προθεσμία ορίζεται στις 30 ημέρες, με την εταιρεία να οφείλει είτε να πληρώσει είτε να επικαλεστεί έκτακτες περιστάσεις και να παραπέμψει τον επιβάτη στα βήματα υποβολής καταγγελίας.
Σε κάθε περίπτωση, οι αεροπορικές εταιρείες θα πρέπει να αιτιολογούν επαρκώς κάθε άρνηση καταβολής αποζημίωσης και να παρέχουν τουλάχιστον έναν δωρεάν και αποτελεσματικό τρόπο επικοινωνίας με τους πελάτες τους. Οι επιβάτες θα έχουν επίσης δικαίωμα να ενημερώνονται για τα αίτια της καθυστέρησης ή της ακύρωσης μόλις αυτά γίνουν γνωστά.
Μεγαλύτερη διαφάνεια στις τιμές και νέοι κανόνες για τις αποσκευές
Η συμφωνία εισάγει μια σειρά νέων δικαιωμάτων που αφορούν εκατομμύρια επιβάτες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, από τις οικογένειες με παιδιά μέχρι τα άτομα με αναπηρία και όσους ταξιδεύουν συχνά με αεροπλάνο.
Ενισχύεται η διαφάνεια στις τιμές των εισιτηρίων. Οι αεροπορικές εταιρείες, οι μεσάζοντες και οι διαδικτυακές πλατφόρμες αναζήτησης θα πρέπει να εμφανίζουν από την αρχή της διαδικασίας κράτησης την τιμή του εισιτηρίου μαζί με το δικαίωμα μεταφοράς ενός προσωπικού αντικειμένου στην καμπίνα, όπως μικρή τσάντα ή σακίδιο, ώστε οι καταναλωτές να μπορούν να συγκρίνουν ευκολότερα τις προσφορές.
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι αεροπορικές εταιρείες θα μπορούν να προσφέρουν φθηνότερους ναύλους σε επιβάτες που επιλέγουν να ταξιδεύουν χωρίς πρόσθετη χειραποσκευή.
Οι επιβάτες δεν θα επιβαρύνονται πλέον με χρεώσεις για απλά ορθογραφικά λάθη στο όνομά τους, ενώ θα έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν ψηφιακά την κάρτα επιβίβασης κατά το check-in χωρίς να απαιτείται η χρήση συγκεκριμένης εφαρμογής ή η δημιουργία λογαριασμού χρήστη.
Επιπλέον, οι αεροπορικές εταιρείες δεν θα μπορούν να αρνούνται επιβίβαση σε επιβάτες που έχουν εκτυπώσει μόνοι τους την κάρτα επιβίβασης που εκδόθηκε ψηφιακά.
Τα παιδιά κάτω των 14 δίπλα στον γονιό, χωρίς επιπλέον ευρώ
Οι αεροπορικές εταιρείες θα υποχρεούνται να εξασφαλίζουν ότι κάθε συνοδός παιδιού κάτω των 14 ετών θα κάθεται σε διπλανή θέση χωρίς επιπλέον χρέωση.
Το ίδιο δικαίωμα θα ισχύει για άτομα με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα και τους συνοδούς τους, καθώς και για εγκύους.
Τέλος στο «no-show»: ένα χαμένο σκέλος δεν ακυρώνει το υπόλοιπο εισιτήριο
Ένα από τα σημαντικότερα νέα στοιχεία είναι η απαγόρευση της πρακτικής του λεγόμενου «no-show». Οι αεροπορικές εταιρείες δεν θα μπορούν πλέον να ακυρώνουν αυτόματα επόμενα σκέλη ενός εισιτηρίου επειδή ο επιβάτης δεν χρησιμοποίησε προηγούμενη πτήση του ίδιου ταξιδιού.
Η συμφωνία προβλέπει παράλληλα ειδική και ενισχυμένη προστασία για επιβάτες με μειωμένη κινητικότητα, εγκύους και ασυνόδευτους ανηλίκους.
Ισχυρότερη ασπίδα για ΑμεΑ και επιβάτες με ειδικές ανάγκες
Η συμφωνία ενισχύει σημαντικά τα δικαιώματα των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα.
Οι επιβάτες αυτοί θα αποκτούν δικαίωμα αποζημίωσης εάν χάσουν πτήση λόγω ανεπαρκούς βοήθειας από το αεροδρόμιο, θα έχουν προτεραιότητα σε περιπτώσεις επαναδρομολόγησης και παροχής συνδρομής, ενώ θα μπορούν να ταξιδεύουν με εξοπλισμό κινητικότητας και σκύλους βοήθειας χωρίς πρόσθετες χρεώσεις.
Σε περίπτωση απώλειας ή καταστροφής εξοπλισμού κινητικότητας, οι αεροπορικές εταιρείες θα υποχρεούνται να παρέχουν πλήρη αποζημίωση και αντικατάσταση χωρίς κόστος για τον επιβάτη.
Εναλλακτική πτήση σε τρεις ώρες – αλλιώς το οργανώνεις μόνος σου
Η συμφωνία ενισχύει σημαντικά το δικαίωμα επαναδρομολόγησης σε περίπτωση ακύρωσης ή άρνησης επιβίβασης.
Οι αεροπορικές εταιρείες θα πρέπει να προσφέρουν εναλλακτική μεταφορά εντός τριών ωρών, ακόμη και μέσω άλλης αεροπορικής εταιρείας, διαφορετικής διαδρομής, άλλου αεροδρομίου ή άλλου μέσου μεταφοράς όπου αυτό είναι αναγκαίο.
Εάν η αεροπορική εταιρεία δεν προσφέρει εγκαίρως εναλλακτική λύση, ο επιβάτης θα μπορεί να οργανώσει μόνος του το ταξίδι του και να ζητήσει επιστροφή των σχετικών εξόδων, έως και στο 400% της αρχικής τιμής του εισιτηρίου.
Φαγητό, ίντερνετ και ξενοδοχείο όταν μένεις στο αεροδρόμιο
Η συμφωνία αποσαφηνίζει επίσης τις υποχρεώσεις των αεροπορικών εταιρειών απέναντι σε επιβάτες που παραμένουν αποκλεισμένοι λόγω διαταραχών στις πτήσεις.
Οι επιβάτες θα δικαιούνται αναψυκτικά κάθε δύο ώρες αναμονής, γεύμα μετά τις τρεις ώρες και στη συνέχεια κάθε πέντε ώρες (έως τρία γεύματα ημερησίως), πρόσβαση στο διαδίκτυο και δυνατότητα πραγματοποίησης δύο τηλεφωνικών κλήσεων.
Σε περιπτώσεις που απαιτείται διανυκτέρευση, οι αεροπορικές εταιρείες θα υποχρεούνται να παρέχουν δωρεάν διαμονή σε ξενοδοχείο, καθώς και μεταφορά από και προς το αεροδρόμιο. Σύμφωνα με το Κοινοβούλιο, η υποχρέωση κάλυψης διαμονής περιορίζεται σε τρεις διανυκτερεύσεις κατ’ ανώτατο όριο.
Ποιους καλύπτει και τι μένει ακόμη
Οι νέοι κανόνες θα καλύπτουν τους επιβάτες που ταξιδεύουν εντός της ΕΕ με πτήσεις είτε ευρωπαϊκών είτε μη ευρωπαϊκών αεροπορικών εταιρειών, όσους φθάνουν στην ΕΕ από τρίτη χώρα με ευρωπαϊκή αεροπορική εταιρεία, καθώς και όσους αναχωρούν από την ΕΕ προς τρίτη χώρα ανεξαρτήτως αεροπορικής εταιρείας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αξιολογήσει εντός τριών ετών κατά πόσον το πεδίο εφαρμογής θα μπορούσε να επεκταθεί πλήρως και στους μεταφορείς τρίτων χωρών.
Παράλληλα, θα καθιερωθεί προαιρετική ευρωπαϊκή ετικέτα δικαιωμάτων των αεροπορικών επιβατών, η οποία θα εμφανίζεται κατά τη διαδικασία κράτησης, ώστε οι επιβάτες να γνωρίζουν ποιες εταιρείες καλύπτονται από τους κανόνες της ΕΕ.
«Δεν θα αφήναμε τους επιβάτες να πληρώσουν το τίμημα»
Τη συμφωνία χαιρέτισαν οι διαπραγματευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, υποστηρίζοντας ότι διατηρεί το δικαίωμα αποζημίωσης από τις τρεις ώρες καθυστέρησης και ενισχύει την προστασία οικογενειών και ατόμων με αναπηρία.
«Θέλαμε να εκσυγχρονίσουμε τους κανόνες, αλλά δεν θα αφήναμε τους επιβάτες να πληρώσουν το τίμημα», δήλωσε ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Μεταφορών και Τουρισμού, Virginijus Sinkevičius, ενώ ο εισηγητής Andrey Novakov έκανε λόγο για ένα «ισορροπημένο αποτέλεσμα» που διατηρεί τους επιβάτες στο επίκεντρο.
Ορόσημο μετά από 13 χρόνια
Η αναθεώρηση των κανόνων για τα δικαιώματα των αεροπορικών επιβατών αποτελούσε μία από τις μακροβιότερες εκκρεμότητες της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στις μεταφορές. Η αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατατέθηκε το 2013, ωστόσο οι διαπραγματεύσεις παρέμειναν μπλοκαρισμένες επί σειρά ετών λόγω διαφωνιών μεταξύ κρατών μελών, Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και αεροπορικού κλάδου γύρω από τις αποζημιώσεις, τις αποσκευές και το κόστος συμμόρφωσης των αεροπορικών εταιρειών.
Ο υπουργός Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αλέξης Βαφεάδης, χαρακτήρισε τη συμφωνία «ορόσημο», υπογραμμίζοντας ότι ενισχύει τα δικαιώματα των επιβατών, προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και διατηρεί παράλληλα την αεροπορική συνδεσιμότητα που είναι κρίσιμη για την ενιαία αγορά της ΕΕ.
Από την πλευρά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η πρόεδρος Ρομπέρτα Μέτσολα δήλωσε ότι η συμφωνία ενισχύει τα δικαιώματα των αεροπορικών επιβατών, προσφέρει μεγαλύτερη διαφάνεια και προβλεψιμότητα για τους καταναλωτές και διασφαλίζει ότι η επικαιροποίηση των κανόνων δεν θα γίνει σε βάρος των ταξιδιωτών.
Το συμβιβαστικό κείμενο εγκρίθηκε ομόφωνα από τα 27 μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που συμμετείχαν στην Επιτροπή Συνδιαλλαγής, ενώ είχε ήδη λάβει ευρεία στήριξη από τα κράτη μέλη στο Συμβούλιο.
Οι αεροπορικές εταιρείες, από την πλευρά τους, είχαν εκφράσει επιφυλάξεις για τη διατήρηση των υφιστάμενων κανόνων αποζημίωσης και για τις νέες υποχρεώσεις που εισάγει η συμφωνία. Εκπρόσωποι του κλάδου υποστήριξαν ότι η αυστηρότερη προστασία των επιβατών ενδέχεται να αυξήσει το λειτουργικό κόστος και τελικά να μετακυλιστεί στις τιμές των εισιτηρίων, ενώ έκαναν λόγο για πρόσθετη κανονιστική επιβάρυνση χωρίς επαρκή απλοποίηση των διαδικασιών.
Η συμφωνία επετεύχθη στο πλαίσιο της διαδικασίας συνδιαλλαγής μεταξύ των δύο θεσμικών οργάνων, γεγονός που αντανακλά τη δυσκολία των διαπραγματεύσεων που διήρκεσαν περισσότερο από μία δεκαετία.
Το κείμενο θα πρέπει τώρα να εγκριθεί επισήμως τόσο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και από το Συμβούλιο μετά τον νομικογλωσσικό έλεγχο. Η ψηφοφορία στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αναμένεται τον Ιούλιο και, εφόσον ολοκληρωθεί η διαδικασία επικύρωσης, οι νέοι κανόνες αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
