Με την αγωνία που προκαλεί το ενεργειακό σοκ το οποίο πυροδοτεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσέρχονται στην Άτυπη σύνοδο των αρχηγών κρατών ή κυβερνήσεων της 23ης–24ης Απριλίου 2026 στην Κύπρο, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ετοιμάζει ένα πολυεπίπεδο πακέτο παρεμβάσεων που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην άμεση στήριξη και στη μακροπρόθεσμη ενεργειακή στρατηγική.
Το πολιτικό στίγμα έχει ήδη δοθεί από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία για ακόμη ια φορά περιέγραψε τη Μ. Δευτέρα με σαφήνεια το μέγεθος του σοκ: σε μόλις 44 ημέρες, η ΕΕ έχει επιβαρυνθεί με πάνω από 22 δισ. ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, χωρίς καμία αύξηση στις ποσότητες ένα στοιχείο που αποτυπώνει το κόστος της εξάρτησης σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.
Στο επίκεντρο των προτάσεων που θα τεθούν στους ηγέτες βρίσκεται μια νέα εργαλειοθήκη», η οποία μένει να ανακοινωθεί, άμεσων μέτρων.
Πρώτος άξονας είναι ο ενισχυμένος συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ, με κοινή διαχείριση της πλήρωσης αποθηκών φυσικού αερίου ώστε να αποφευχθεί ο μεταξύ των κρατών ανταγωνισμός που εκτοξεύει τις τιμές, καθώς και συντονισμένες απελευθερώσεις στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου.
Παράλληλα, η Επιτροπή προωθεί ένα νέο προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων, βασισμένο στο Άρθρο 107(3)(c) της ΣΛΕΕ, που θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη να στηρίξουν τους πιο εκτεθειμένους τομείς της οικονομίας. Το υπό διαμόρφωση σχέδιο προβλέπει επιδοτήσεις για μέρος της αύξησης στο κόστος καυσίμων και λιπασμάτων, καθώς και αυξημένη στήριξη για το ενεργειακό κόστος της βιομηχανίας.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, το πακέτο που ετοιμάζεται αναμένεται να κινηθεί σε μια αυστηρά στοχευμένη κατεύθυνση, αποφεύγοντας οριζόντια μέτρα μεγάλης κλίμακας.
Στο τραπέζι βρίσκονται, μεταξύ άλλων, μηχανισμοί καλύτερου συντονισμού των αγορών φυσικού αερίου, ευελιξία ως προς τα χρονοδιαγράμματα πλήρωσης αποθηκών ώστε να περιοριστούν οι πιέσεις στις τιμές, καθώς και πρακτικές κατευθύνσεις προς τα κράτη-μέλη για την προστασία ευάλωτων νοικοκυριών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, εξετάζεται επίσης η ενίσχυση εργαλείων που μειώνουν άμεσα την κατανάλωση από στοχευμένες παρεμβάσεις ενεργειακής απόδοσης έως σχήματα στήριξης για καθαρές τεχνολογίες σε νοικοκυριά και βιομηχανία – σε μια προσπάθεια να περιοριστεί η έκθεση της ευρωπαϊκής οικονομίας στις διεθνείς διακυμάνσεις.
Οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια απορρόφησης του σοκ, χωρίς όμως να αλλοιωθεί η βασική αρχιτεκτονική της αγοράς ενέργειας κάτι που παραμένει κόκκινη γραμμή για αρκετά κράτη-μέλη.
Ωστόσο, το πραγματικό πολιτικό στοίχημα βρίσκεται πέρα από την άμεση διαχείριση της κρίσης. Όπως υπογραμμίζουν αξιωματούχοι, η τρέχουσα συγκυρία αποτελεί τη δεύτερη μεγάλη κρίση ορυκτών καυσίμων μέσα σε λίγα χρόνια, ενισχύοντας την άποψη ότι το πρόβλημα είναι δομικό και όχι συγκυριακό.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Τερέσα Ριμπέρα, μιλώντας στους Financial Times, προειδοποιεί ότι τα μέτρα βραχυπρόθεσμης ανακούφισης δεν πρέπει να υπονομεύσουν τους στόχους της πράσινης μετάβασης. Όπως επισημαίνει ότι η στήριξη θα πρέπει να κατευθυνθεί σε παρεμβάσεις που μειώνουν διαρθρωτικά το ενεργειακό κόστος όπως η ανάπτυξη φωτοβολταϊκών, οι αντλίες θερμότητας και η ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και όχι σε γενικευμένες επιδοτήσεις που αλλοιώνουν τα σήματα της αγοράς.
Παράλληλα, προειδοποιεί για τον κίνδυνο κατακερματισμού της ενιαίας αγοράς, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο δράσης που θα επιτρέπει ευελιξία χωρίς να διαταράσσεται ο ανταγωνισμός.
Στο τραπέζι των ηγετών στην Κύπρο θα βρεθούν και οι πιο δομικές παρεμβάσεις για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, με επίκεντρο τα βασικά στοιχεία του λογαριασμού ενέργειας από τις χρεώσεις δικτύου έως τη φορολογία και το σύστημα εμπορίας εκπομπών καθώς και η επιτάχυνση επενδύσεων σε δίκτυα, αποθήκευση και εξηλεκτρισμό.
