Την ώρα που εκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη δεν έχουν εξασφαλισμένο ούτε ένα καθημερινό γεύμα, περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο τόνοι τροφίμων καταλήγουν κάθε χρόνο στα σκουπίδια.
Και η Ελλάδα, μια χώρα όπου η ακρίβεια των τροφίμων δοκιμάζει καθημερινά τα οικογενειακά εισοδήματα, βρίσκεται ανάμεσα στα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μεγαλύτερη σπατάλη τροφίμων ανά κάτοικο.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά.
Σύμφωνα με την έκθεση Food Waste Index Report 2024 του Προγράμματος Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP), το 2022 πετάχτηκαν παγκοσμίως περίπου 1,05 δισεκατομμύρια τόνοι τροφίμων.
Αυτό αντιστοιχεί σχεδόν στο 19% των τροφίμων που ήταν διαθέσιμα στους καταναλωτές, στο λιανεμπόριο, στην εστίαση και στα νοικοκυριά.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2024, τα απόβλητα τροφίμων ανήλθαν σε περίπου 2,16 εκατομμύρια τόνους.
Δηλαδή περίπου 207 κιλά ανά κάτοικο ετησίως.
Και πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβεται μια τεράστια οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική απώλεια.
Από τα 931 εκατομμύρια στο ένα δισεκατομμύριο τόνους
Το 2021 ο ΟΗΕ είχε δημοσιοποιήσει μια εκτίμηση σύμφωνα με την οποία περίπου 931 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων είχαν απορριφθεί παγκοσμίως το 2019.
Η νεότερη έκθεση του 2024 ανέβασε την εκτίμηση για το 2022 στους 1,05 δισεκατομμύρια τόνους.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η πραγματική σπατάλη αυξήθηκε κατά την αντίστοιχη διαφορά.
Ο ίδιος ο ΟΗΕ διευκρινίζει ότι η νεότερη έκθεση βασίζεται σε περισσότερα δεδομένα και βελτιωμένες εκτιμήσεις, επομένως οι δύο αριθμοί δεν είναι απολύτως συγκρίσιμοι.
Η ουσία, ωστόσο, παραμένει.
Τεράστιες ποσότητες τροφίμων χάνονται ή απορρίπτονται σε έναν πλανήτη που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα πείνας.
Πού πετιέται το περισσότερο φαγητό στον κόσμο
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, από τα περίπου 1,05 δισεκατομμύρια τόνους τροφίμων που απορρίφθηκαν το 2022:
Τα νοικοκυριά ευθύνονταν για 631 εκατομμύρια τόνους, δηλαδή περίπου το 60%.
Οι επιχειρήσεις εστίασης για 290 εκατομμύρια τόνους, περίπου το 28%.
Το λιανεμπόριο για 131 εκατομμύρια τόνους, περίπου το 12%.
Το συμπέρασμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό.
Η μεγαλύτερη ποσότητα δεν πετιέται από τα σούπερ μάρκετ, όπως ενδεχομένως πιστεύουν πολλοί.
Πετιέται από τα ίδια μας τα σπίτια.
Ένα δισεκατομμύριο γεύματα στα σκουπίδια κάθε ημέρα
Ο ΟΗΕ υπολογίζει ότι τα νοικοκυριά παγκοσμίως απορρίπτουν καθημερινά ποσότητες βρώσιμων τροφίμων που αντιστοιχούν σε περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο γεύματα.
Την ίδια περίοδο, περίπου 783 εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετώπιζαν την πείνα.
Η αντίθεση είναι συγκλονιστική.
Δεν σημαίνει βέβαια ότι το φαγητό που πετιέται σε μια ευρωπαϊκή πόλη μπορεί αυτομάτως να μεταφερθεί σε μια περιοχή της Αφρικής ή της Ασίας όπου υπάρχει επισιτιστική κρίση.
Η πείνα συνδέεται με τη φτώχεια, τους πολέμους, τις ανισότητες, τις υποδομές και την πρόσβαση στα τρόφιμα.
Αλλά η παγκόσμια σπατάλη αποδεικνύει πόσο αναποτελεσματικά αξιοποιούνται σημαντικοί διατροφικοί πόροι.
Η Ελλάδα στις πρώτες θέσεις της ευρωπαϊκής σπατάλης
Τα νεότερα διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat για το 2024 καταγράφουν περίπου 57,9 εκατομμύρια τόνους αποβλήτων τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο μέσος όρος ήταν περίπου 129 κιλά ανά κάτοικο.
Στην Ελλάδα η αντίστοιχη ποσότητα έφτασε περίπου τα 207 κιλά.
Δηλαδή σχεδόν 60% περισσότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Η Ελλάδα κατατάσσεται στην τρίτη υψηλότερη θέση μεταξύ των κρατών-μελών, πίσω από την Κύπρο και τη Δανία, σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία.
Η Κύπρος εμφανίζει περίπου 294 κιλά ανά κάτοικο και η Δανία περίπου 260.
Αξίζει να διευκρινιστεί ότι τα στοιχεία περιλαμβάνουν τόσο βρώσιμα όσο και μη βρώσιμα μέρη τροφίμων, όπως φλούδες, κόκαλα και άλλα υπολείμματα.
Δεν σημαίνει επομένως ότι κάθε Έλληνας πετά 207 κιλά απολύτως κατάλληλου για κατανάλωση φαγητού.
Πόσο φαγητό πετάμε στα ελληνικά σπίτια
Από τους περίπου 2,16 εκατομμύρια τόνους αποβλήτων τροφίμων που καταγράφηκαν στην Ελλάδα το 2024, περίπου 907.000 τόνοι προήλθαν από τα νοικοκυριά.
Αντιστοιχούν περίπου στο 42% του συνόλου.
Σε κατά κεφαλήν βάση, τα ελληνικά νοικοκυριά παρήγαγαν περίπου 87 κιλά αποβλήτων τροφίμων ετησίως, σύμφωνα με τα συνολικά στοιχεία και τον πληθυσμό αναφοράς.
Η Eurostat παρουσιάζει επίσης διαφορετικές ομαδοποιήσεις των κατηγοριών αποβλήτων, γι’ αυτό οι αριθμοί πρέπει πάντοτε να συνοδεύονται από τον ορισμό τους.
Μια ελληνική επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Waste Management το 2024 υπολόγισε για το έτος αναφοράς 2021 περίπου 86,5 κιλά αποβλήτων τροφίμων ανά άτομο στα νοικοκυριά.
Η μελέτη έδειξε ότι σημαντικό μέρος των αποβλήτων προερχόταν από μη βρώσιμα φυτικά υπολείμματα.
Ανάμεσα στα τρόφιμα που θα μπορούσαν να καταναλωθούν αλλά απορρίπτονταν, ξεχώριζαν τα λαχανικά, τα φρούτα και τα αρτοσκευάσματα.
Εστιατόρια, ξενοδοχεία και σούπερ μάρκετ
Η Ελλάδα διαθέτει ιδιαίτερα ανεπτυγμένο κλάδο εστίασης και τουρισμού.
Χιλιάδες εστιατόρια, ταβέρνες, ξενοδοχεία, χώροι εκδηλώσεων και επιχειρήσεις μαζικής εστίασης προετοιμάζουν καθημερινά τεράστιες ποσότητες φαγητού.
Μέρος αυτών δεν καταναλώνεται.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2024, οι επιχειρήσεις εστίασης και παροχής υπηρεσιών φαγητού στην Ελλάδα παρήγαγαν περίπου 259.600 τόνους αποβλήτων τροφίμων.
Το λιανεμπόριο και η διανομή τροφίμων αντιστοιχούσαν σε περίπου 191.400 τόνους.
Η μεταποίηση τροφίμων και ποτών σε περίπου 555.700 τόνους.
Και η πρωτογενής παραγωγή σε περίπου 244.900 τόνους.
Οι ποσότητες αυτές δείχνουν ότι η σπατάλη δεν αφορά μόνο τον τελικό καταναλωτή.
Είναι πρόβλημα ολόκληρης της διατροφικής αλυσίδας.
Γιατί πετάμε τόσο πολύ φαγητό
Οι αιτίες είναι πολλές.
Στα νοικοκυριά, συχνά αγοράζουμε περισσότερα τρόφιμα από όσα πραγματικά χρειαζόμαστε.
Οι μεγάλες συσκευασίες, οι προσφορές και οι αγορές χωρίς προγραμματισμό οδηγούν σε συσσώρευση προϊόντων που τελικά λήγουν ή αλλοιώνονται.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η σύγχυση ανάμεσα στις ενδείξεις «ανάλωση έως» και «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από».
Η πρώτη σχετίζεται με την ασφάλεια ευαλλοίωτων τροφίμων και πρέπει να τηρείται.
Η δεύτερη αφορά κυρίως την ποιότητα του προϊόντος. Μετά την ημερομηνία αυτή, ένα τρόφιμο μπορεί υπό προϋποθέσεις να παραμένει κατάλληλο, εφόσον έχει αποθηκευτεί σωστά και η συσκευασία του είναι ακέραιη.
Στην εστίαση, μεγάλες μερίδες, λανθασμένες προβλέψεις ζήτησης και πλεονάζουσα παραγωγή συμβάλλουν στη δημιουργία αποβλήτων.
Στο λιανεμπόριο, η απόρριψη προϊόντων συνδέεται με τη διάρκεια ζωής τους, την εμφάνιση, τις φθορές και τη διαχείριση των αποθεμάτων.
Το περιβαλλοντικό κόστος είναι τεράστιο
Η παραγωγή τροφίμων απαιτεί γη, νερό, ενέργεια, λιπάσματα, μεταφορές και ανθρώπινη εργασία.
Όταν το φαγητό πετιέται, χάνονται και οι πόροι που χρησιμοποιήθηκαν για να παραχθεί.
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, οι απώλειες και τα απόβλητα τροφίμων συνολικά συνδέονται με περίπου 8% έως 10% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Πρόκειται για εντυπωσιακό ποσοστό.
Τα τρόφιμα που καταλήγουν σε χώρους ταφής απορριμμάτων αποσυντίθενται και, υπό αναερόβιες συνθήκες, παράγουν μεθάνιο.
Το μεθάνιο είναι ιδιαίτερα ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου.
Ωστόσο, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της σπατάλης δεν περιορίζεται στις χωματερές.
Περιλαμβάνει και τις εκπομπές που πραγματοποιήθηκαν κατά την παραγωγή, την επεξεργασία, την ψύξη και τη μεταφορά των τροφίμων που τελικά δεν καταναλώθηκαν.
Η ακρίβεια και η σπατάλη: Μια ελληνική αντίφαση
Στην Ελλάδα, η σπατάλη τροφίμων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη κοινωνική σημασία εξαιτίας του κόστους ζωής.
Την ώρα που πολλά νοικοκυριά δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες τους, τεράστιες ποσότητες τροφίμων καταλήγουν στα απορρίμματα.
Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ που δημοσιοποιήθηκαν το 2025, περίπου 7% του πληθυσμού αντιμετώπιζε μέτρια ή σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια.
Η συνύπαρξη επισιτιστικής ανασφάλειας και υψηλής σπατάλης αναδεικνύει την ανάγκη καλύτερης οργάνωσης της διατροφικής αλυσίδας.
Δεν πρόκειται μόνο για ζήτημα περιβαλλοντικής ευαισθησίας.
Είναι και ζήτημα κοινωνικής πολιτικής.
Η δωρεά τροφίμων μπορεί να περιορίσει τις απώλειες
Τα τρόφιμα που παραμένουν ασφαλή για κατανάλωση δεν χρειάζεται να καταλήγουν στα σκουπίδια.
Μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας, να διατίθενται σε κοινωνικές δομές, οργανώσεις και ανθρώπους που τα έχουν ανάγκη.
Στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται οργανώσεις όπως το Μπορούμε, που συνεργάζονται με επιχειρήσεις, παραγωγούς και φορείς για τη διάσωση και αναδιανομή τροφίμων.
Οι τράπεζες τροφίμων και οι κοινωνικές υπηρεσίες δήμων μπορούν επίσης να συμβάλουν στη μείωση της σπατάλης.
Η πρόληψη, όμως, παραμένει η καλύτερη λύση.
Είναι προτιμότερο να μη δημιουργείται πλεόνασμα τροφίμων παρά να αναζητείται εκ των υστέρων τρόπος αξιοποίησής του.
Τι προβλέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2030
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει δεσμευτικούς στόχους για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων.
Με την Οδηγία 2025/1892 προβλέπεται, έως το 2030, μείωση κατά 10% των αποβλήτων τροφίμων στη μεταποίηση και παραγωγή τροφίμων.
Παράλληλα, προβλέπεται μείωση κατά 30% ανά κάτοικο στο λιανεμπόριο, στην εστίαση και στα νοικοκυριά.
Οι μειώσεις υπολογίζονται σε σχέση με τα προβλεπόμενα έτη αναφοράς.
Για την Ελλάδα, που βρίσκεται ήδη στις υψηλότερες θέσεις της ευρωπαϊκής κατάταξης, οι στόχοι αυτοί αποτελούν σημαντική πρόκληση.
Απαιτούν αξιόπιστη καταγραφή, καλύτερη διαχείριση αποθεμάτων, ενημέρωση των καταναλωτών και συνεργασία επιχειρήσεων και δημόσιων φορέων.
Τι μπορούμε να αλλάξουμε στην καθημερινότητά μας
Η μείωση της σπατάλης αρχίζει από απλές αποφάσεις.
Ο προγραμματισμός των γευμάτων, η αγορά μόνο των απαραίτητων προϊόντων και η σωστή συντήρηση μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τις απώλειες.
Η κατάψυξη τροφίμων πριν αλλοιωθούν αποτελεί χρήσιμο εργαλείο.
Το ίδιο ισχύει για την αξιοποίηση περισσευμάτων, εφόσον έχουν συντηρηθεί με ασφάλεια.
Στα εστιατόρια, η δυνατότητα επιλογής μικρότερων μερίδων και η διάθεση του φαγητού που περίσσεψε στον πελάτη μπορούν επίσης να βοηθήσουν.
Η κομποστοποίηση των μη βρώσιμων υπολειμμάτων μειώνει την ποσότητα οργανικών αποβλήτων που καταλήγουν σε χώρους ταφής.
Καμία από αυτές τις παρεμβάσεις δεν λύνει μόνη της το πρόβλημα.
Όλες μαζί, όμως, μπορούν να δημιουργήσουν ουσιαστική αλλαγή.
Το φαγητό που πετάμε είναι μια χαμένη ευκαιρία
Πίσω από τους αριθμούς της παγκόσμιας σπατάλης κρύβεται μια απλή πραγματικότητα.
Παράγουμε τρόφιμα χρησιμοποιώντας πολύτιμους φυσικούς πόρους και στη συνέχεια απορρίπτουμε ένα σημαντικό μέρος τους.
Η Ελλάδα, με περισσότερους από δύο εκατομμύρια τόνους αποβλήτων τροφίμων τον χρόνο, έχει κάθε λόγο να αντιμετωπίσει το ζήτημα ως εθνική προτεραιότητα.
Η μείωση της σπατάλης μπορεί να περιορίσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, να εξοικονομήσει πόρους και να βοηθήσει επιχειρήσεις και νοικοκυριά να οργανώσουν καλύτερα τις αγορές και την κατανάλωσή τους.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι να αλλάξει η νοοτροπία.
Γιατί το φαγητό που καταλήγει στα σκουπίδια δεν είναι απλώς ένα ακόμη απόβλητο.
Είναι χρήματα, νερό, ενέργεια, εργασία και πολύτιμοι πόροι που χάνονται.
Και σε έναν κόσμο όπου η πείνα εξακολουθεί να υπάρχει, αυτή η απώλεια δεν μπορεί να θεωρείται φυσιολογική.
