Πόσες φορές έχουμε ανοίξει το ψυγείο και έχουμε βρει ένα τάπερ που ξεχάσαμε ή χαλασμένα φρούτα και λαχανικά που δεν προλάβαμε να καταναλώσουμε;
Η σπατάλη τροφίμων είναι κάτι που συμβαίνει εύκολα στην καθημερινότητά μας, συχνά χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε.
Στις ΗΠΑ, η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος EPA υπολογίζει ότι πάνω από το ένα τρίτο των τροφίμων δεν καταναλώνεται, ενώ μια τετραμελής οικογένεια χάνει κατά μέσο όρο περίπου 2.913 δολάρια τον χρόνο από τρόφιμα που αγοράστηκαν αλλά τελικά δεν καταναλώθηκαν.
Και στην Ελλάδα τα στοιχεία δείχνουν ότι έχουμε αρκετό περιθώριο βελτίωσης. Σύμφωνα με επιστημονική μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2024 στο περιοδικό Waste Management, τα ελληνικά νοικοκυριά πέταξαν το 2021 κατά μέσο όρο 86,5 κιλά τροφίμων ανά άτομο. Από τα τρόφιμα που θα μπορούσαν να είχαν καταναλωθεί, τα λαχανικά, τα φρούτα και τα αρτοσκευάσματα ήταν οι κατηγορίες που κατέληξαν συχνότερα στα σκουπίδια, αντιπροσωπεύοντας συνολικά το 66% της ποσότητας.
Αν μεταφέρουμε αυτόν τον αριθμό στην καθημερινότητά μας, μιλάμε για περίπου 7,2 κιλά τροφίμων τον μήνα ανά άτομο. Και δεν πρόκειται μόνο για μια περιβαλλοντική απώλεια: κάθε τρόφιμο που πετάμε σημαίνει ότι χάθηκαν μαζί του χρήματα, νερό, ενέργεια, γη και άλλοι πόροι που χρειάστηκαν για να παραχθεί και να φτάσει μέχρι την κουζίνα μας.
Το πρόβλημα, βέβαια, δεν αφορά μόνο το πορτοφόλι μας. Όταν πετάμε ένα τρόφιμο, ουσιαστικά πετάμε μαζί και τους πόρους που χρειάστηκαν για την παραγωγή, τη μεταφορά, την αποθήκευση και την προετοιμασία του. Σύμφωνα με το UNEP – Food Waste Index Report 2024 σε παγκόσμιο επίπεδο, το 2022 σπαταλήθηκαν περίπου 1,05 δισεκατομμύρια τόνοι τροφίμων, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα πέμπτο των τροφίμων που ήταν διαθέσιμα στους καταναλωτές.
1. Σχεδιάζουμε τα γεύματά μας πριν πάμε για ψώνια
Ένας από τους πιο απλούς τρόπους να περιορίσουμε τη σπατάλη είναι να μην αγοράζουμε περισσότερα από όσα πραγματικά θα καταναλώσουμε.
Πριν φύγουμε για το σούπερ μάρκετ, μπορούμε να σκεφτούμε τι θα μαγειρέψουμε τις επόμενες ημέρες και να ελέγξουμε πρώτα το ψυγείο, την κατάψυξη και τα ντουλάπια μας. Έτσι αποφεύγουμε να αγοράσουμε ξανά τρόφιμα που ήδη έχουμε και τα οποία μπορεί τελικά να ξεχάσουμε.
Η EPA προτείνει τον συνδυασμό εβδομαδιαίου προγραμματισμού γευμάτων και λίστας αγορών, ώστε να αγοράζουμε μόνο όσα περιμένουμε πραγματικά να χρησιμοποιήσουμε.
2. Βάζουμε στο ψυγείο τα πιο παλιά τρόφιμα μπροστά
Ένα μικρό κόλπο που μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά είναι να οργανώνουμε το ψυγείο μας με βάση το «πρώτο μπαίνει, πρώτο βγαίνει».
Όταν αγοράζουμε καινούργια προϊόντα, τα τοποθετούμε πίσω και φέρνουμε μπροστά εκείνα που πρέπει να καταναλωθούν πρώτα. Το ίδιο μπορούμε να κάνουμε και στα ντουλάπια και την κατάψυξη.
Το Inspiring Savings, αναφέρει πώς μια φορά την εβδομάδα θα ήταν καλό, να κάνουμε έναν γρήγορο έλεγχο και να εντοπίζουμε όσα τρόφιμα πλησιάζουν στην ημερομηνία ανάλωσής τους, ώστε να τα εντάξουμε εγκαίρως στο επόμενο γεύμα μας.
Η οργάνωση της αποθήκευσης και του ψυγείου αποτελεί μία από τις βασικές πρακτικές για τον περιορισμό της σπατάλης στο σπίτι.
3. Δεν ξεχνάμε τα περισσεύματα
Αντί να αφήνουμε τα περισσεύματα στο πίσω μέρος του ψυγείου, μπορούμε να καθιερώσουμε μία «βραδιά περισσευμάτων» μέσα στην εβδομάδα.
Το χθεσινό ψητό κοτόπουλο μπορεί να γίνει γέμιση για τορτίγια, τα λαχανικά μπορούν να μπουν σε μια ομελέτα ή σούπα και τα πολύ ώριμα φρούτα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε smoothies ή γλυκά.
Το Inspiring Savings, από το οποίο προέρχεται και η αρχική ιδέα για την αξιοποίηση των περισσευμάτων, προτείνει να κοιτάμε πρώτα τι υπάρχει ήδη στο σπίτι μας και να βρίσκουμε νέους τρόπους να το χρησιμοποιήσουμε, αντί να το πετάμε.
Υπάρχει όμως και κάτι σημαντικό που δεν πρέπει να ξεχνάμε: λιγότερη σπατάλη δεν σημαίνει να κρατάμε ένα τρόφιμο περισσότερο από όσο είναι ασφαλές. Το USDA συνιστά να βάζουμε τα μαγειρεμένα περισσεύματα στο ψυγείο μέσα σε δύο ώρες και να τα καταναλώνουμε συνήθως μέσα σε 3-4 ημέρες.
4. Μαθαίνουμε να χρησιμοποιούμε την κατάψυξη
Αν καταλάβουμε ότι δεν πρόκειται να καταναλώσουμε ένα τρόφιμο εγκαίρως, η κατάψυξη μπορεί να μας σώσει.
Μπορούμε να καταψύξουμε μαγειρεμένα φαγητά σε μερίδες, ψωμί, ορισμένα φρούτα και λαχανικά, αλλά και άλλα τρόφιμα που γνωρίζουμε ότι δεν θα προλάβουμε να χρησιμοποιήσουμε.
Επιπλέον το USDA επισημαίνει ότι η κατάψυξη διατηρεί τα τρόφιμα ασφαλή για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, αν και η ποιότητά τους μπορεί σταδιακά να υποβαθμιστεί. Για καλύτερο αποτέλεσμα, τα συσκευάζουμε σωστά και σημειώνουμε την ημερομηνία κατάψυξης.
5. Αξιοποιούμε και όσα θεωρούμε «άχρηστα»
Πριν πετάξουμε ένα τρόφιμο, μπορούμε να αναρωτηθούμε αν υπάρχει κάποιο μέρος του που μπορούμε να αξιοποιήσουμε.
Μαλακά λαχανικά μπορούν να μπουν σε σούπες, σάλτσες ή ζωμούς, ενώ πολύ ώριμες μπανάνες και άλλα φρούτα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε smoothies, κέικ ή pancakes.
Αν δεν μπορούμε να καταναλώσουμε κάτι, η κομποστοποίηση είναι μια ακόμη επιλογή, καθώς επιτρέπει στα οργανικά υπολείμματα να επιστρέψουν στο έδαφος αντί να καταλήξουν στα σκουπίδια.
6. Δεν μαγειρεύουμε περισσότερο από όσο χρειαζόμαστε
Ειδικά όταν έχουμε τραπέζι ή μαγειρεύουμε για περισσότερα άτομα, είναι εύκολο να υπερεκτιμήσουμε τις ποσότητες.
Μπορούμε να ξεκινήσουμε με λίγο μικρότερες μερίδες και να προσθέσουμε περισσότερο φαγητό αν χρειαστεί. Έτσι μειώνουμε τις πιθανότητες να μείνει μεγάλη ποσότητα στο πιάτο ή στην κατσαρόλα.
Και αν τελικά περισσέψει φαγητό, το μεταφέρουμε γρήγορα σε ρηχά δοχεία, ώστε να κρυώσει πιο γρήγορα και με ασφάλεια.
7. Κάνουμε τη σπατάλη πιο δύσκολη
Τελικά, δεν χρειάζεται να αλλάξουμε ολόκληρο τον τρόπο που ψωνίζουμε και μαγειρεύουμε. Μπορούμε να ξεκινήσουμε με μία απλή συνήθεια: πριν πετάξουμε κάτι, να σκεφτούμε αν μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε διαφορετικά.
Η μείωση της σπατάλης τροφίμων είναι ταυτόχρονα ένας τρόπος να εξοικονομούμε χρήματα και να περιορίζουμε το περιβαλλοντικό μας αποτύπωμα. Σύμφωνα με το UNEP, τα τρόφιμα που δεν καταναλώνονται συνδέονται με περίπου 8%-10% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ενώ η σπατάλη τους σημαίνει ότι χάνονται μαζί και νερό, γη και ενέργεια που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή τους.
Ίσως, λοιπόν, την επόμενη φορά που θα ανοίξουμε το ψυγείο και θα βρούμε εκείνο το τάπερ που ξεχάσαμε, να μην το δούμε ως ακόμη ένα φαγητό που πρέπει να πετάξουμε. Ας το δούμε ως μια μικρή ευκαιρία να γίνουμε πιο δημιουργικοί στην κουζίνα μας.
Με πληροφορίες από EPA , Waste Management, UNEP – Food Waste Index Report 2024 ,Inspiring Savings,USDA
