Υπάρχουν οι αριθμοί που καταγράφουν την πορεία της οικονομίας. Οι δείκτες ανάπτυξης, η μείωση της ανεργίας, η αύξηση των επενδύσεων. Υπάρχουν όμως και οι σιωπηλοί δείκτες της καθημερινότητας, εκείνοι που δεν εμφανίζονται σε καμία στατιστική υπηρεσία αλλά αποτυπώνουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις αντοχές των νοικοκυριών.
Ένας τέτοιος δείκτης βρίσκεται στα συνεργεία αυτοκινήτων, στα τσαγκαράδικα, στα καθαριστήρια και στα μικρά καταστήματα των γειτονιών.
Εκεί όπου ολοένα και περισσότερα αντικείμενα παραμένουν αζήτητα για εβδομάδες ή και μήνες. Αυτοκίνητα που έχουν επισκευαστεί αλλά δεν παραλαμβάνονται. Παπούτσια που επιδιορθώθηκαν και παραμένουν στα ράφια. Ρούχα και κοστούμια που έχουν καθαριστεί αλλά περιμένουν τους ιδιοκτήτες τους να βρουν τα χρήματα για να τα παραλάβουν.
«Παλιά βλέπαμε ένα-δύο τέτοια περιστατικά τον χρόνο. Τώρα υπάρχουν περιπτώσεις πελατών που μας ζητούν να κρατήσουμε το αυτοκίνητο για εβδομάδες μέχρι να μπορέσουν να συγκεντρώσουν τα χρήματα», λέει ιδιοκτήτης συνεργείου αυτοκινήτων στα βόρεια προάστια της Αθήνας.
Η εικόνα αυτή δεν είναι μεμονωμένη. Επαγγελματίες από διαφορετικούς κλάδους περιγράφουν μια καθημερινότητα που θυμίζει όλο και περισσότερο τις δύσκολες περιόδους της προηγούμενης δεκαετίας.
Το πρόβλημα ξεκινά από μια απλή πραγματικότητα: τα διαθέσιμα εισοδήματα εξαντλούνται όλο και πιο γρήγορα.
Το ενοίκιο ή το στεγαστικό δάνειο, οι λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος, οι τηλεπικοινωνίες, τα καύσιμα, τα τρόφιμα, οι φόροι και οι δόσεις απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος του μηνιαίου εισοδήματος. Όταν προκύψει μια έκτακτη ανάγκη, όπως μια βλάβη στο αυτοκίνητο ή μια επισκευή στο σπίτι, πολλοί πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με δύσκολα διλήμματα.
«Μου έφεραν αυτοκίνητο για επισκευή συμπλέκτη. Όταν τους είπα το κόστος, μου ζήτησαν να το φτιάξω αλλά να το αφήσουν εδώ μέχρι να πληρωθούν στο τέλος του μήνα», αναφέρει επαγγελματίας του κλάδου. «Δεν ήταν άνθρωποι αδιάφοροι. Ήταν άνθρωποι που απλώς δεν είχαν τη δυνατότητα να πληρώσουν εκείνη τη στιγμή».
Ανάλογες ιστορίες ακούγονται και στα καθαριστήρια.
«Έχουμε παλτό και κοστούμια που παραμένουν εδώ μήνες. Παλιά θεωρούσαμε ότι ο πελάτης τα ξέχασε. Σήμερα ξέρουμε ότι συνήθως υπάρχει οικονομική δυσκολία», εξηγεί ιδιοκτήτρια καθαριστηρίου στο κέντρο της Αθήνας.
Το ίδιο συμβαίνει και στα τσαγκαράδικα, όπου αρκετοί πελάτες επιλέγουν να επισκευάσουν τα παλιά τους παπούτσια αντί να αγοράσουν καινούργια, αλλά ακόμη και το κόστος της επισκευής γίνεται σε ορισμένες περιπτώσεις δυσβάσταχτο.
«Κάποτε κάποιος άφηνε παπούτσια και ερχόταν μετά από δύο ημέρες. Τώρα μπορεί να περάσει μήνας. Όχι γιατί δεν τα χρειάζεται, αλλά γιατί προηγούνται άλλες υποχρεώσεις», λέει επαγγελματίας της αγοράς.
Η εικόνα αυτή αποκαλύπτει μια λιγότερο ορατή πλευρά της οικονομικής πραγματικότητας. Παρά τη βελτίωση πολλών βασικών δεικτών της οικονομίας, η ακρίβεια εξακολουθεί να πιέζει έντονα ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας.
Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δύσκολη για χαμηλόμισθους εργαζομένους, συνταξιούχους, μονογονεϊκές οικογένειες και νοικοκυριά με στεγαστικά ή καταναλωτικά δάνεια. Για αυτούς, ακόμη και μια σχετικά μικρή απρόβλεπτη δαπάνη μπορεί να προκαλέσει σοβαρή ανατροπή στον οικογενειακό προϋπολογισμό.
«Δεν μιλάμε για αγορές πολυτελείας», σημειώνει οικονομολόγος που παρακολουθεί την καταναλωτική συμπεριφορά των νοικοκυριών. «Μιλάμε για βασικές υπηρεσίες της καθημερινότητας. Όταν κάποιος αδυνατεί να παραλάβει το αυτοκίνητό του από το συνεργείο ή τα παπούτσια του από τον τσαγκάρη, αυτό δείχνει ότι τα περιθώρια αντοχής έχουν περιοριστεί σημαντικά».
Η εικόνα θυμίζει σε αρκετούς τα χρόνια της μεγάλης οικονομικής κρίσης, όταν η έλλειψη ρευστότητας οδηγούσε χιλιάδες πολίτες σε συνεχείς αναβολές πληρωμών και αγορών.
Η σημερινή κατάσταση δεν είναι η ίδια. Η οικονομία εμφανίζει ανάπτυξη, η ανεργία έχει υποχωρήσει σημαντικά και οι επενδύσεις βρίσκονται σε υψηλότερα επίπεδα. Ωστόσο, πίσω από τη συνολική εικόνα, παραμένουν τμήματα της κοινωνίας που δυσκολεύονται να ακολουθήσουν τον ίδιο ρυθμό βελτίωσης.
Και αυτό φαίνεται στις μικρές καθημερινές ιστορίες που καταγράφονται στα καταστήματα της γειτονιάς.
Στα αυτοκίνητα που περιμένουν τον ιδιοκτήτη τους να βρει τα χρήματα για να τα παραλάβει. Στα παπούτσια που μένουν στο εργαστήριο του τσαγκάρη. Στα καθαρισμένα ρούχα που παραμένουν κρεμασμένα για μήνες.
Ίσως τελικά αυτοί οι «ξεχασμένοι» λογαριασμοί να αποτελούν έναν από τους πιο ακριβείς δείκτες της πραγματικής οικονομίας. Γιατί πίσω από κάθε αντικείμενο που μένει αζήτητο, κρύβεται ένα νοικοκυριό που αναγκάζεται να βάλει προτεραιότητες και να αφήσει κάτι πίσω μέχρι να βγει ο επόμενος μήνας.
