Ο Αλέξανδρος Διάκος γεννήθηκε το 1911 στη Χάλκη των Δωδεκανήσων, που τότε τελούσαν υπό ιταλική κυριαρχία. Φοίτησε στο Βενετόκλειο Γυμνάσιο της Ρόδου και, σύμφωνα με τοπικές ιστορικές μαρτυρίες, από τα μαθητικά του χρόνια εκδήλωνε την αντίθεσή του στην ιταλική παρουσία. Η επιθυμία του να υπηρετήσει στον ελληνικό στρατό τον οδήγησε στην Αθήνα.
Εισήλθε στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων στις 25 Σεπτεμβρίου 1930 και αποφοίτησε στις 2 Αυγούστου 1934 ως ανθυπολοχαγός Πεζικού. Υπηρέτησε στο 4ο Σύνταγμα Πεζικού και, όταν ξέσπασε ο πόλεμος, ήταν ήδη υπολοχαγός και διοικητής λόχου.
Η μάχη για το ύψωμα Τσούκα
Στις 28 Οκτωβρίου 1940, οι ιταλικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ελλάδα από την Αλβανία. Στην Πίνδο, τα ελληνικά τμήματα επιχειρούσαν να ανακόψουν την προέλαση των επίλεκτων ιταλικών αλπινιστών. Ο λόχος του Διάκου διατέθηκε για την ενίσχυση του Αποσπάσματος Πίνδου, που συνδέθηκε με το όνομα του συνταγματάρχη Κωνσταντίνου Δαβάκη.
Την 1η Νοεμβρίου, οι Έλληνες επιχείρησαν να ανακαταλάβουν το ύψωμα Τσούκα, κοντά στη Φούρκα και τη Ζούζουλη. Η θέση ήταν σημαντική για τον έλεγχο των ορεινών περασμάτων. Ο Διάκος οδήγησε επανειλημμένα τους άνδρες του στην επίθεση υπό σφοδρά πυρά. Κατά την τελική προσπάθεια, ριπή ιταλικού πολυβόλου τον τραυμάτισε θανάσιμα. Ήταν 29 ετών.
Ο πρώτος πεσών αξιωματικός
Ο Διάκος καταγράφεται ως ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός του Στρατού Ξηράς που έπεσε μαχόμενος στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο. Στην ίδια μάχη σκοτώθηκε και ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Ελευθέριος Ντάσκας, που ανέλαβε τη διοίκηση του λόχου μετά τον θάνατο του Διάκου. Η μάχη στην Τσούκα αποτελεί χαρακτηριστική στιγμή της ελληνικής αντίστασης κατά τις πρώτες ημέρες του πολέμου.
Η σορός του Διάκου ενταφιάστηκε στη Ζούζουλη. Η πολιτεία τον τίμησε με μεταθανάτια προαγωγή στον βαθμό του λοχαγού. Η μνήμη του διατηρείται στα Δωδεκάνησα και στην Πίνδο, με προτομές, μνημεία και επετειακές εκδηλώσεις.
Η ιστορία πίσω από το όνομα
Ο Αλέξανδρος Διάκος δεν πρόλαβε να δει την εξέλιξη του πολέμου ούτε την ενσωμάτωση της ιδιαίτερης πατρίδας του, των Δωδεκανήσων, στην Ελλάδα το 1948. Η προσωπική του διαδρομή ενώνει δύο ιστορίες: τον αγώνα για την ελευθερία της Ελλάδας το 1940 και τον μακρόχρονο πόθο των Δωδεκανησίων για ένωση με τον εθνικό κορμό. Πίσω από τον χαρακτηρισμό «πρώτος πεσών αξιωματικός» βρίσκεται ένας νέος άνθρωπος που βρέθηκε στην πρώτη γραμμή και δεν επέστρεψε.
Πηγές: Γενικό Επιτελείο Στρατού – αφιέρωμα Σχολής Ευελπίδων· Δήμος Χάλκης· ιστορική καταγραφή της μάχης στο ύψωμα Τσούκα· αρχείο Σώματος Ελλήνων Προσκόπων.
