Μια απόφαση που ελήφθη πριν από σχεδόν έναν αιώνα εξακολουθεί μέχρι σήμερα να βρίσκεται στον πυρήνα μιας από τις σημαντικότερες ελληνοτουρκικές διαφωνίες στο Αιγαίο.
Το 1931, επί κυβερνήσεως Ελευθερίου Βενιζέλου, η Ελλάδα καθόρισε με Διάταγμα τον Σεπτέμβριο 1931 τον εθνικό εναέριο χώρο της στα 10 ναυτικά μίλια από τις ακτές, για τους σκοπούς της αεροπορίας και της αστυνόμευσής της. Το καθεστώς αυτό εξακολουθεί να εφαρμόζεται μέχρι σήμερα. (Υπουργείο Εξωτερικών Ελλάδας)
Τα 10 μίλια ισχύουν ακόμη
Η αιγιαλίτιδα ζώνη της Ελλάδας καθορίστηκε το 1936 στα 6 ναυτικά μίλια, όμως διατηρήθηκε ειδικά για τον εναέριο χώρο η ρύθμιση των 10 ν.μ. του 1931. Η ελληνική θέση στηρίζεται επίσης στον Ν. 5017/1931, στον Ν. 230/1936 και στον Κώδικα Αεροπορικού Δικαίου του 1988. (Υπουργείο Εξωτερικών Ελλάδας)
Υπάρχει πλέον μία γεωγραφική εξαίρεση: μετά την επέκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ναυτικά μίλια στο Ιόνιο, με τον Ν. 4767/2021, το εύρος του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου στην περιοχή αυτή καθορίζεται επίσης στα 12 ν.μ. (Υπουργείο Εξωτερικών Ελλάδας)
Τι υποστηρίζει η Τουρκία για τα 6 έως 10 μίλια
Εδώ βρίσκεται μία από τις βασικές ελληνοτουρκικές διαφωνίες.
Η επίσημη τουρκική θέση είναι ότι, σύμφωνα με την ερμηνεία της Άγκυρας για το διεθνές δίκαιο, το εξωτερικό όριο του εθνικού εναέριου χώρου πρέπει να συμπίπτει με το εξωτερικό όριο των χωρικών υδάτων. Εφόσον λοιπόν στο Αιγαίο η Ελλάδα έχει σήμερα αιγιαλίτιδα ζώνη 6 ν.μ., η Τουρκία θεωρεί ότι και ο ελληνικός εθνικός εναέριος χώρος φθάνει μόνο μέχρι τα 6 ν.μ. (Υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας)
Κατά συνέπεια, η Άγκυρα χαρακτηρίζει τη ζώνη μεταξύ 6 και 10 ναυτικών μιλίων διεθνή εναέριο χώρο και δεν αναγνωρίζει ως παραβιάσεις ελληνικού εναέριου χώρου τις πτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών που πραγματοποιούνται αποκλειστικά μέσα σε αυτή τη ζώνη. Αυτή είναι η επίσημη τουρκική αιτιολόγηση για σημαντικό μέρος όσων η Αθήνα καταγράφει ως παραβιάσεις. (Υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας)
Τι απαντά η Αθήνα
Η ελληνική θέση είναι ακριβώς αντίθετη. Το Υπουργείο Εξωτερικών υποστηρίζει ότι το όριο των 10 ν.μ. είναι νόμιμο και εφαρμόζεται αδιάλειπτα από το 1931. Επισημαίνει ακόμη ότι η Ελλάδα είχε γνωστοποιήσει διεθνώς τη σχετική νομοθεσία και τους αεροναυτικούς χάρτες της και ότι η Τουρκία επί πολλές δεκαετίες δεν είχε διατυπώσει αντίρρηση. (Υπουργείο Εξωτερικών Ελλάδας)
Η Αθήνα επικαλείται επίσης το γεγονός ότι το Δίκαιο της Θάλασσας επιτρέπει αιγιαλίτιδα ζώνη έως 12 ναυτικά μίλια και θεωρεί ότι η άσκηση κυριαρχίας στον αέρα μέχρι τα 10 ν.μ. δεν υπερβαίνει αυτό το ανώτατο όριο. (Υπουργείο Εξωτερικών Ελλάδας)
Έτσι, η ίδια πτήση ενός τουρκικού μαχητικού στη ζώνη από τα 6 έως τα 10 μίλια μπορεί να χαρακτηρίζεται από την Αθήνα παραβίαση εθνικού εναέριου χώρου, ενώ η Άγκυρα υποστηρίζει ότι το αεροσκάφος πετά σε διεθνή εναέριο χώρο. Πρόκειται για δύο αντιτιθέμενες επίσημες νομικές θέσεις.
Και τώρα όλο και περισσότερο ακούγονται τα 12 μίλια
Έχει ιδιαίτερη σημασία ότι τις τελευταίες εβδομάδες η κυβέρνηση αναφέρεται επανειλημμένα και σε διαφορετικά επίπεδα στο δικαίωμα επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.
Στις 6 Σεπτεμβρίου 2026, στη συνέντευξη Τύπου της ΔΕΘ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι η Ελλάδα διατηρεί το αναφαίρετο δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα έως τα 12 ν.μ. «όποτε και όπως» κρίνει κατάλληλο.
Λίγες ημέρες αργότερα, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης επανέλαβε ότι η επέκταση αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα της Ελλάδας και ότι ο χρόνος και ο τρόπος άσκησής του θα αποφασιστούν μονομερώς από την ελληνική πολιτεία. Ειδικά όταν ρωτήθηκε για πιθανή επέκταση νοτίως της Κρήτης, δεν έδωσε χρονοδιάγραμμα ή συγκεκριμένη περιοχή.
Στις 14 Σεπτεμβρίου προστέθηκε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ο οποίος χαρακτήρισε την επέκταση στα 12 μίλια «μονομερές δικαίωμα της Ελλάδας» που θα ασκηθεί στον χρόνο και με τον τρόπο που θα αξιολογήσει η χώρα.
Δεν πρόκειται μόνο για δηλώσεις. Σύμφωνα με την «Καθημερινή», ρητή αναφορά στο δικαίωμα επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ν.μ. περιλήφθηκε και σε πρόσφατη ελληνική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία σχετικά με τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα.
Επομένως, μπορεί να καταγραφεί ως πολιτικό γεγονός ότι το θέμα των 12 ναυτικών μιλίων εμφανίζεται πλέον με μεγαλύτερη συχνότητα στον δημόσιο και διπλωματικό λόγο της κυβέρνησης, χωρίς όμως μέχρι στιγμής να έχει ανακοινωθεί απόφαση για νέα επέκταση ή συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Το casus belli παραμένει
Πάνω από αυτή τη συζήτηση εξακολουθεί να βρίσκεται η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης της 8ης Ιουνίου 1995. Μετά την κύρωση από την Ελλάδα της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, η τουρκική Βουλή εξουσιοδότησε την κυβέρνηση να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα, περιλαμβανομένων στρατιωτικών, εάν η Ελλάδα επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της πέραν των 6 ν.μ. στο Αιγαίο. Η Αθήνα χαρακτηρίζει την απόφαση αυτή απειλή πολέμου – casus belli – και ζητεί την άρση της. (Υπουργείο Εξωτερικών Ελλάδας)
Έτσι, μια ελληνική απόφαση του 1931 εξακολουθεί 95 χρόνια αργότερα να βρίσκεται στο κέντρο της αντιπαράθεσης για τον ουρανό του Αιγαίου. Και την ίδια στιγμή, η ολοένα συχνότερη δημόσια αναφορά της Αθήνας στα 12 ναυτικά μίλια επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
