Ένα βήμα που μοιάζει αβέβαιο. Ένα χέρι που δυσκολεύεται να κουμπώσει ένα πουκάμισο. Μια φωνή που αλλάζει χωρίς προφανή λόγο. Αυτά μπορεί να είναι σημάδια αταξίας, ενός όρου που περιγράφει τη διαταραχή του συντονισμού των κινήσεων και όχι μία και μοναδική νόσο. Η Διεθνής Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Αταξία, την τελευταία εβδομάδα του Σεπτεμβρίου, υπενθυμίζει πόσο σημαντικό είναι να αναγνωρίζονται τα συμπτώματα και να στηρίζονται οι άνθρωποι που ζουν με αυτά.
Τι συμβαίνει στον οργανισμό
Η αταξία μπορεί να επηρεάσει το βάδισμα, την ισορροπία, τις κινήσεις των χεριών, την ομιλία, την κατάποση και την κίνηση των ματιών. Συχνά συνδέεται με βλάβη στην παρεγκεφαλίδα, το τμήμα του εγκεφάλου που συντονίζει την κίνηση, ή στις νευρικές οδούς που συνεργάζονται μαζί της. Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο άνθρωπος έχει χάσει τη μυϊκή του δύναμη: μπορεί να δυσκολεύεται κυρίως να οργανώσει με ακρίβεια τις κινήσεις του.
Δεν έχει μία μόνο αιτία
Υπάρχουν κληρονομικές μορφές, όπως οι νωτιαιοπαρεγκεφαλιδικές αταξίες και η αταξία του Φρίντριχ, αλλά και επίκτητες μορφές. Εγκεφαλικό επεισόδιο, σκλήρυνση κατά πλάκας, ορισμένα φάρμακα, παρατεταμένη υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και ελλείψεις βιταμινών μπορούν να προκαλέσουν αταξικά συμπτώματα. Σε ορισμένους ασθενείς, παρά τον έλεγχο, η αιτία παραμένει άγνωστη. Γι’ αυτό η λέξη «αταξία» δεν αρκεί από μόνη της για να περιγράψει την πρόγνωση ενός ανθρώπου.
Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια
Η σταδιακή εμφάνιση αστάθειας, συχνών πτώσεων, δυσκολίας στις λεπτές κινήσεις ή αλλαγών στην ομιλία απαιτεί ιατρική εκτίμηση, κατά προτίμηση από νευρολόγο. Αν όμως η αστάθεια, η διαταραχή του συντονισμού ή η δυσκολία στην ομιλία εμφανιστούν ξαφνικά, χρειάζεται επείγουσα ιατρική αξιολόγηση: μπορεί να αποτελούν ένδειξη εγκεφαλικού επεισοδίου. Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό και τη νευρολογική εξέταση και, ανάλογα με την περίπτωση, σε απεικόνιση, αιματολογικές ή γενετικές εξετάσεις.
Υπάρχει θεραπεία;
Η απάντηση εξαρτάται από την αιτία. Ορισμένες επίκτητες μορφές μπορεί να βελτιωθούν όταν αντιμετωπιστεί ο παράγοντας που τις προκάλεσε, όπως μια διατροφική έλλειψη ή η επίδραση φαρμάκου. Για πολλές κληρονομικές εκφυλιστικές μορφές δεν υπάρχει σήμερα οριστική ίαση. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει απουσία φροντίδας: φυσικοθεραπεία, εργοθεραπεία, λογοθεραπεία και κατάλληλα βοηθήματα μπορούν να ενισχύσουν την ασφάλεια, την αυτονομία και την ποιότητα ζωής. Η αντιμετώπιση εξατομικεύεται και μπορεί να περιλαμβάνει αγωγή για συγκεκριμένα συμπτώματα.
Μια ημέρα για να πάψει να είναι αόρατη
Η πρώτη Διεθνής Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Αταξία πραγματοποιήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2000, μετά από πρωτοβουλία που αναπτύχθηκε σε διεθνές συνέδριο το 1999. Το ζητούμενο παραμένει ουσιαστικό: περισσότερη γνώση, έγκαιρη διάγνωση, πρόσβαση σε εξειδικευμένη φροντίδα και λιγότερη απομόνωση για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους. Η αστάθεια δεν είναι πάντα «αδεξιότητα». Μερικές φορές είναι το πρώτο μήνυμα που χρειάζεται να ακούσουμε.
Πηγές και περαιτέρω ενημέρωση
National Ataxia Foundation – International Ataxia Awareness Day
Mayo Clinic – Ataxia: symptoms and causes
NINDS – Spinocerebellar Ataxias
