Πενήντα δύο χρόνια. Και ο χάρτης παραμένει εκεί όπου τον χάραξαν τα τουρκικά άρματα τον Αύγουστο του 1974. Στις 14 Αυγούστου, ενώ οι συνομιλίες της Γενεύης είχαν καταρρεύσει, η Τουρκία εξαπέλυσε τον «Αττίλα 2». Οι δυνάμεις της προέλασαν προς Αμμόχωστο, Μόρφου και άλλες περιοχές και, όταν οι μεγάλες επιχειρήσεις σταμάτησαν στις 16 Αυγούστου, περίπου το 37% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας βρισκόταν υπό τουρκική κατοχή. (Κυβέρνηση Κύπρου)
Πίσω από τα ποσοστά βρίσκονται άνθρωποι. Νεκροί, τραυματίες, πρόσφυγες, εγκλωβισμένοι, οικογένειες που έχασαν τα σπίτια τους και αγνοούμενοι των οποίων η τύχη αποτέλεσε για δεκαετίες ανοιχτή πληγή.
«Η Κύπρος κείται μακράν»
Η Ελλάδα είχε μόλις βγει από την επταετία. Οι Ένοπλες Δυνάμεις κουβαλούσαν τις συνέπειες της χούντας και της καταστροφικής επιστράτευσης και η κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Κωνσταντίνου Καραμανλή δεν επέλεξε μια γενικευμένη ελληνοτουρκική σύρραξη.
Στον Καραμανλή χρεώθηκε ιστορικά η φράση «Η Κύπρος κείται μακράν», παρότι δεν τεκμηριώνεται ότι την είπε αυτολεξεί έτσι. Η ουσία της θέσης του ήταν ότι η στρατιωτική αντιμετώπιση της Τουρκίας στην Κύπρο ήταν εξαιρετικά δυσχερής λόγω αποστάσεων και τετελεσμένων και μπορούσε να αφήσει εκτεθειμένη την ίδια την Ελλάδα.
Απέτρεψε έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο. Άφησε όμως ένα ερώτημα που 52 χρόνια αργότερα εξακολουθεί να πονά: δεν μπορούσαμε πραγματικά να κάνουμε περισσότερα ή δεν τολμήσαμε;
Η ρήξη με το ΝΑΤΟ
Η αδυναμία της Ατλαντικής Συμμαχίας να αποτρέψει τη σύγκρουση μεταξύ δύο μελών της προκάλεσε την οργή της Αθήνας. Η κυβέρνηση Καραμανλή αποφάσισε την αποδέσμευση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων από την ενιαία στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ, με την Ελλάδα να παραμένει πολιτικά στη Συμμαχία και να επιστρέφει πλήρως στη στρατιωτική δομή το 1980. (Ιστορία του Υπουργείου Εξωτερικών)
52 χρόνια μετά
Και σήμερα;
Η Κύπρος είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά περισσότερο από το ένα τρίτο του εδάφους της εξακολουθεί να βρίσκεται υπό κατοχή. Ο ίδιος ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης υπενθύμισε φέτος ότι το 37% της πατρίδας του παραμένει παράνομα κατεχόμενο 52 χρόνια μετά. (Κυβέρνηση Κύπρου)
Ο ΟΗΕ έχει εκδώσει σειρά ψηφισμάτων. Ήδη στις 14 Αυγούστου 1974 το Συμβούλιο Ασφαλείας απαιτούσε άμεση κατάπαυση του πυρός και στις 16 Αυγούστου αποδοκίμαζε τις μονομερείς στρατιωτικές ενέργειες και ζητούσε αποχώρηση ξένων στρατιωτικών δυνάμεων.
Και όμως, η κατοχή παραμένει.
Η Άγκυρα όχι μόνο δεν υποχωρεί, αλλά επιμένει πλέον στη λογική των δύο κρατών, δηλαδή στην πολιτική νομιμοποίηση ενός τετελεσμένου που δημιουργήθηκε με τη δύναμη των όπλων.
Και η Ευρώπη; Δηλώσεις, ανακοινώσεις, εκκλήσεις.
Πενήντα δύο χρόνια μετά, μένουμε με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Να τα κάνουμε κορνίζα. Γιατί η κατοχή παραμένει εκεί. Και ο κατακτητής επίσης.
