Στις 30 Σεπτεμβρίου 1968 άνοιξαν οι πόρτες του τεράστιου εργοστασίου της Boeing στο Έβερετ της πολιτείας Ουάσινγκτον και μπροστά στο κοινό εμφανίστηκε για επίδειξη, πριν την οριστική παραγγή του, ένα αεροπλάνο που έμοιαζε σχεδόν εξωπραγματικό για την εποχή του.
Ήταν το Boeing 747, το περίφημο Jumbo Jet.
Το χαρακτηριστικό «καρούμπαλο» στο επάνω μέρος της ατράκτου, οι τέσσερις κινητήρες, οι δύο διάδρομοι στην καμπίνα και η δυνατότητα μεταφοράς εκατοντάδων επιβατών το μετέτρεψαν γρήγορα σε σύμβολο μιας νέας εποχής. Η παραγωγή του διήρκεσε περισσότερο από μισό αιώνα. Συνολικά κατασκευάστηκαν 1.574 Boeing 747 όλων των εκδόσεων, μέχρι την παράδοση του τελευταίου αεροσκάφους στην Atlas Air στις 31 Ιανουαρίου 2023.
Ένα ιπτάμενο «θηρίο» 377 τόνων
Το 747 εξελίχθηκε σε πολλές εκδόσεις, γι’ αυτό και τα τεχνικά χαρακτηριστικά διαφέρουν. Το 747-200, όμως, έχει ιδιαίτερο ελληνικό ενδιαφέρον λόγω της Ολυμπιακής.
Είχε μήκος περίπου 68,6 μέτρα, άνοιγμα φτερών σχεδόν 60 μέτρα και ύψος περίπου 19 μέτρα. Το μέγιστο βάρος απογείωσης, ανάλογα με την έκδοση, μπορούσε να πλησιάσει τους 378 τόνους.
Οι δεξαμενές του χωρούσαν περίπου 200.000 λίτρα καυσίμου, ενώ η εμβέλεια των εκδόσεων 747-200B μπορούσε να ξεπεράσει τα 12.000 χιλιόμετρα.
Διέθετε τέσσερις κινητήρες και στο πιλοτήριο του κλασικού 747-200 εργάζονταν τρεις άνθρωποι: κυβερνήτης, συγκυβερνήτης και ιπτάμενος μηχανικός. Στην καμπίνα εργαζόταν πολυμελές πλήρωμα ιπταμένων συνοδών, ανάλογα με τη διαμόρφωση και τον αριθμό των επιβατών.
Ο Ωνάσης βάζει την Ολυμπιακή στην εποχή του Jumbo
Και κάπου εδώ η ιστορία του 747 συναντά την Ελλάδα.
Ο Αριστοτέλης Ωνάσης είχε καταλάβει ότι η Ολυμπιακή, για να σταθεί δίπλα στις μεγαλύτερες αεροπορικές εταιρείες του κόσμου, έπρεπε να αποκτήσει το αεροπλάνο που εκείνη την εποχή συμβόλιζε το μέλλον.
Η Ολυμπιακή παρήγγειλε δύο ολοκαίνουργια Boeing 747-284B, ειδικά κατασκευασμένα για την εταιρεία.
Το πρώτο, με νηολόγιο SX-OAA, ονομάστηκε «Olympic Zeus – Ολύμπιος Ζευς». Πέταξε για πρώτη φορά στις 2 Ιουνίου 1973 και παραδόθηκε στην Ολυμπιακή στις 21 Ιουνίου 1973. Η διαμόρφωσή του προέβλεπε 393 επιβάτες, 16 στην πρώτη θέση και 377 στην οικονομική.
Ακολούθησε το SX-OAB «Olympic Eagle – Ολύμπιος Αετός», που παραδόθηκε τον Δεκέμβριο του 1973. Με τα Jumbo άρχισε μια νέα εποχή για τις πτήσεις μεγάλων αποστάσεων της Ολυμπιακής και ιδιαίτερα για τη γραμμή Αθήνα – Νέα Υόρκη.
Ο Ωνάσης σηκώθηκε και έδωσε τη θέση του στην επιβάτιδα
Υπάρχει όμως και μια μικρή ιστορία από εκείνη την εποχή που ίσως περιγράφει καλύτερα από πολλές σελίδες το πώς ο ίδιος ο Ωνάσης αντιλαμβανόταν την αεροπορική του εταιρεία.
Την ιστορία μου είχε διηγηθεί μία παλιά αεροσυνοδός με ατελείωτες ώρες σε αυτό το ιπτάμενο θηρίο. Σε μία πτήση προς τη Νέα Υόρκη ο Αριστοτέλης Ωνάσης είχε επιβιβαστεί στο Jumbo και είχε καθίσει στη θέση του στην πρώτη θέση, στο επάνω τμήμα του 747, στο περίφημο «καρούμπαλο», όπως το αποκαλούσαν οι άνθρωποι της Ολυμπιακής.
Την τελευταία στιγμή μπήκε στο αεροπλάνο μία επιβάτιδα που είχε πληρώσει το πανάκριβο εισιτήριο πρώτης θέσης. Ζήτησε, όμως, να καθίσει επάνω. Οι θέσεις στο upper deck ήταν όλες κατειλημμένες και άρχισε μια συζήτηση με το πλήρωμα για το τι μπορούσε να γίνει.
Ο Ωνάσης άκουσε την κουβέντα. Σηκώθηκε από τη θέση του και την παραχώρησε στην επιβάτιδα. Ο ίδιος κατέβηκε και κάθισε στην πρώτη σειρά της οικονομικής θέσης.
Και, όπως θυμάται η παλιά ιπταμένη, είχε ακούσει με τα αυτιά της να της λέει ο Αριστοτέλης Ωνάσης, καθώς έπαιρνε το χαρτοφύλακα του και το σακάκι του για να μεταφερθεί: «Οι επιβάτες προηγούνται από εμάς, έστω κι αν είμαστε οι ιδιοκτήτες».
Μια μικρή σκηνή μέσα σε ένα τεράστιο αεροπλάνο. Αλλά και μια εικόνα μιας διαφορετικής εποχής της Ολυμπιακής.
Τα πέντε Jumbo με τους έξι κύκλους
Τελικά από τον στόλο της Ολυμπιακής πέρασαν πέντε Boeing 747-200.
Τα δύο πρώτα ήταν τα SX-OAA και SX-OAB που είχαν κατασκευαστεί για την εταιρεία. Στη δεκαετία του 1980 προστέθηκαν ακόμη τρία 747-212B που είχαν προηγουμένως πετάξει με τη Singapore Airlines.
Ήταν τα αεροπλάνα που για μια ολόκληρη εποχή έκαναν τους Έλληνες να αναγνωρίζουν από μακριά τους έξι κύκλους της Ολυμπιακής πάνω στην τεράστια ουρά ενός Jumbo.
Αθήνα – Μπανγκόκ – Σιγκαπούρη – Σίδνεϊ
Το Jumbo ήταν άρρηκτα δεμένο και με την ελληνική ομογένεια.
Τα 747 της Ολυμπιακής ταξίδεψαν προς την Αυστραλία και συνέδεσαν την Ελλάδα με έναν από τους μεγαλύτερους πυρήνες του απόδημου Ελληνισμού, με δρομολόγια που έφθαναν στο Σίδνεϊ και τη Μελβούρνη μέσω ενδιάμεσων σταθμών.
Και εδώ υπάρχει για μένα και μια προσωπική ανάμνηση.
Με ένα από αυτά τα Jumbo της Ολυμπιακής ταξιδέψαμε μαζί με την Ελένη Μενεγάκη στην Αυστραλία, για την έναρξη του ANT1 Pacific, του δορυφορικού προγράμματος που έφερνε πλέον απευθείας την εικόνα του ΑΝΤ1 από την Ελλάδα στους Έλληνες της Αυστραλίας.
Έχω κάνει αμέτρητα επαγγελματικά ταξίδια με τα Jumbo της Ολυμπιακής. Για όσους ζήσαμε εκείνη την εποχή, η είσοδος στο τεράστιο 747 στο Ελληνικό, ιδιαίτερα για ένα υπερατλαντικό ταξίδι, είχε κάτι ξεχωριστό. Ήταν πραγματικά ένα κομμάτι της μεγάλης εποχής της ελληνικής πολιτικής αεροπορίας.
Σήφης Μιγάδης: Ο κυβερνήτης που κράτησε το Jumbo στον αέρα πάνω από την Αθήνα
Ο κυβερνήτης της πιό δραματικής πτήσης ενός 747 Ολυμπιακής, ήταν ο Σήφης Μιγάδης (1923–1996), Κρητικός και ένας από τους εμπειρότερους πιλότους της Ολυμπιακής, με 32 χρόνια πτητικής εμπειρίας. Δίπλα του, στη θέση του συγκυβερνήτη, βρισκόταν ο επίσης πολύπειρος Κωνσταντίνος (Κώστας) Φικάρδος.
Στις 9 Αυγούστου 1978 είχαν στα χέρια τους το Boeing 747-284B SX-OAA «Olympic Zeus», στην πτήση ΟΑ411 Αθήνα–Νέα Υόρκη. Όταν αμέσως μετά την απογείωση παρουσιάστηκε σοβαρό πρόβλημα ισχύος, ο Μιγάδης κατάφερε να κρατήσει το βαρυφορτωμένο Jumbo στον αέρα, πετώντας σε τρομακτικά χαμηλό ύψος πάνω από την Αθήνα, και τελικά να το επιστρέψει με ασφάλεια στο Ελληνικό. Το κατόρθωμα του πληρώματος έμεινε στην ιστορία της ελληνικής πολιτικής αεροπορίας, ενώ σύμφωνα με μεταγενέστερες αναφορές, προσομοιώσεις που έγιναν για τις ίδιες συνθήκες, από την ίδια την Boeing, δεν κατόρθωναν να αναπαραγάγουν επιτυχή έκβαση. Το αεροπλάνο στον εξομοιωτή πτήσεων έπεφτε.
Για εκατοντάδες ανθρώπους εκείνη την ημέρα, η εμπειρία, η ψυχραιμία και οι αποφάσεις του Μιγάδη κόντρα σε όλα τα εγχειρίδια εκπαίδευσης και γραπτές οδηγίες, αποδείχθηκαν σωτήριες.
Το Jumbo και οι μεγάλες τραγωδίες
Η τεράστια παρουσία του 747 στις διεθνείς αερομεταφορές το συνέδεσε αναπόφευκτα και με ορισμένες από τις χειρότερες τραγωδίες της αεροπορίας.
Στις 27 Μαρτίου 1977, δύο Boeing 747 της KLM και της Pan Am συγκρούστηκαν στον διάδρομο του αεροδρομίου της Τενερίφης. 583 άνθρωποι σκοτώθηκαν, στη φονικότερη αεροπορική καταστροφή που έχει καταγραφεί.
Στις 12 Αυγούστου 1985, το Boeing 747 της Japan Airlines, πτήση 123, συνετρίβη στην Ιαπωνία. 520 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, στη μεγαλύτερη αεροπορική τραγωδία ενός και μόνο αεροσκάφους.
Το Jumbo βρέθηκε και στο στόχαστρο της τρομοκρατίας. Στις 5 Σεπτεμβρίου 1986, ένοπλοι κατέλαβαν το 747 της Pan Am, πτήση 73, στο Καράτσι. Περίπου 20 άνθρωποι σκοτώθηκαν και περισσότεροι από 100 τραυματίστηκαν.
Και στις 21 Δεκεμβρίου 1988, βόμβα κατέστρεψε το Boeing 747 της Pan Am 103 πάνω από το Λόκερμπι της Σκωτίας. Σκοτώθηκαν οι 259 άνθρωποι που βρίσκονταν στο αεροσκάφος και ακόμη 11 στο έδαφος — συνολικά 270 νεκροί.
Το Jumbo έγινε και Air Force One
Η επιβλητικότητα και η τεράστια εμβέλεια του 747 το έφεραν ακόμη και στον Λευκό Οίκο.
Από το 1990 οι Αμερικανοί πρόεδροι χρησιμοποιούν δύο ειδικά τροποποιημένα Boeing 747-200B, στρατιωτικής ονομασίας VC-25A.
Τυπικά, βέβαια, «Air Force One» δεν είναι ο τύπος του αεροπλάνου αλλά το διακριτικό κλήσης οποιουδήποτε αεροσκάφους της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ όταν μεταφέρει τον εν ενεργεία πρόεδρο.
Η αντικατάσταση των παλαιών VC-25A με νεότερα 747-8 είχε ήδη δρομολογηθεί. Το 2026 προστέθηκε ένα ακόμη ασυνήθιστο κεφάλαιο, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ προχώρησε στην αξιοποίηση ενός Boeing 747-8 που είχε προσφερθεί από το Κατάρ, μετά τις απαραίτητες μετασκευές και παρεμβάσεις ασφαλείας για προεδρική χρήση.
Έτσι, σχεδόν έξι δεκαετίες μετά την πρώτη του εμφάνιση, το 747 εξακολουθεί να συνδέεται ακόμη και με την προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Τι απέγινε το πρώτο Jumbo της Ολυμπιακής
Και η ιστορία κάνει τον κύκλο της.
Το πρώτο ελληνικό Jumbo, το SX-OAA «Olympic Zeus», παρέμεινε στην Ολυμπιακή μέχρι το 1985. Στις 10 Απριλίου εκείνης της χρονιάς πέρασε στην αμερικανική TWA και απέκτησε το νηολόγιο N305TW.
Αργότερα αποσύρθηκε και κατέληξε στη Μαράνα της Αριζόνας, ένα από τα γνωστότερα σημεία αποθήκευσης παλαιών αεροσκαφών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 1999 διαλύθηκε.
Ο πρώτος «Ολύμπιος Ζευς» της Ολυμπιακής δεν σώθηκε.
Σώθηκε, όμως, το δεύτερο Jumbo της εταιρείας, το SX-OAB «Olympic Eagle – Ολύμπιος Αετός», που βρίσκεται στο Ελληνικό και αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα κομμάτια της ιστορίας της Ολυμπιακής Αεροπορίας.
Η «Βασίλισσα των Αιθέρων» δεν πέθανε
Το τελευταίο καινούργιο Boeing 747 παραδόθηκε το 2023. Η γραμμή παραγωγής έκλεισε έπειτα από 1.574 αεροσκάφη και περισσότερα από 50 χρόνια.
Τα νεότερα δικινητήρια αεροσκάφη είναι οικονομικότερα και καταναλώνουν λιγότερα καύσιμα. Έτσι τα τετρακινητήρια Jumbo εξαφανίστηκαν σταδιακά από τις περισσότερες τακτικές επιβατικές πτήσεις.
Το 747, όμως, εξακολουθεί να πετά, κυρίως ως φορτηγό και σε ειδικές αποστολές.
Για την Ελλάδα θα είναι πάντα κάτι περισσότερο.
Θα είναι το τεράστιο αεροπλάνο με τους έξι κύκλους στην ουρά που απογειωνόταν από το Ελληνικό για τη Νέα Υόρκη, την Αυστραλία και την άλλη άκρη του κόσμου.
Θα είναι το Jumbo της Ολυμπιακής, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα μιας ολόκληρης εποχής της ελληνικής αεροπορίας.
