Ένας μικροσκοπικός αλλά εξαιρετικά επίμονος «εχθρός» απασχολεί όλο και περισσότερο τη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Ο Candida auris, ο πολυανθεκτικός μύκητας που έχει προκαλέσει σοβαρές νοσοκομειακές λοιμώξεις σε πολλές χώρες, φαίνεται ότι διαθέτει έναν εντυπωσιακό μηχανισμό επιβίωσης: μπορεί να παραμένει για μεγάλο διάστημα στο ανθρώπινο δέρμα και να βρίσκει καταφύγιο βαθιά στους θύλακες των τριχών.
Νέα έρευνα επιστημόνων του University of California, San Francisco (UCSF), που παρουσιάζεται στο Science, φωτίζει τον μηχανισμό με τον οποίο ο Candida auris καταφέρνει να αποικίζει το ανθρώπινο δέρμα και να αποφεύγει αποτελεσματικά την άμυνα του οργανισμού.
Η «κρυψώνα» μέσα στους θύλακες των τριχών
Οι επιστήμονες συνέκριναν τον Candida auris με τον πολύ συνηθέστερο Candida albicans. Σε πειραματικά μοντέλα ο δεύτερος εξαφανίστηκε από το δέρμα μέσα σε λίγες ημέρες.
Ο Candida auris, αντίθετα, παρέμεινε. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι εγκαθίσταται στους θύλακες των τριχών, δημιουργώντας ουσιαστικά μια προστατευμένη «φωλιά».
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι φαίνεται να παραπλανά την ανοσολογική αντίδραση. Με αλλαγές στο κυτταρικό του τοίχωμα και αυξημένη έκθεση χιτίνης, προκαλεί μια διαφορετική ανοσολογική απόκριση, η οποία τελικά δεν είναι τόσο αποτελεσματική στην απομάκρυνσή του.
Αυτό ενδέχεται να εξηγεί γιατί ο μύκητας μπορεί να παραμένει για εβδομάδες ή μήνες πάνω σε έναν άνθρωπο χωρίς να προκαλεί συμπτώματα.
Το μεγάλο πρόβλημα στα νοσοκομεία
Ο Candida auris εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 2009 και εξελίχθηκε σε διεθνή απειλή κυρίως μέσα σε νοσοκομεία και μονάδες μακροχρόνιας φροντίδας.
Η παρουσία του στο δέρμα δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος νοσεί. Ένας ασθενής μπορεί να είναι απλώς αποικισμένος και να μην εμφανίζει κανένα σύμπτωμα.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο μύκητας κατορθώσει να εισέλθει στο αίμα ή σε βαθύτερους ιστούς, ιδιαίτερα σε βαριά ασθενείς, ανοσοκατεσταλμένους και ανθρώπους με καθετήρες, αναπνευστικούς σωλήνες ή άλλες επεμβατικές ιατρικές συσκευές.
Επιπλέον, μπορεί να μεταφερθεί από τον ασθενή σε αντικείμενα και επιφάνειες του περιβάλλοντός του και να επιβιώσει εκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Γι’ αυτό και η απολύμανση των νοσοκομειακών χώρων αποτελεί κρίσιμο όπλο εναντίον του.
Μπορεί να βρίσκεται στα σεντόνια και στο κρεβάτι;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Δεν σημαίνει ότι τα σεντόνια ή τα στρώματα των σπιτιών αποτελούν συνήθη εστία Candida auris. Το πρόβλημα αφορά κατά κύριο λόγο χώρους υγειονομικής περίθαλψης και ευάλωτους ασθενείς.
Στα νοσοκομεία όμως ένας αποικισμένος ασθενής μπορεί να μολύνει το άμεσο περιβάλλον του. Ο Candida auris έχει βρεθεί σε επιφάνειες γύρω από ασθενείς και μπορεί να παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε αντικείμενα και υλικά.
Τα κρεβάτια, τα προστατευτικά στρωμάτων, τα σεντόνια και γενικότερα ο εξοπλισμός που βρίσκεται σε στενή επαφή με ασθενείς απαιτούν συνεπώς αυστηρά πρωτόκολλα καθαρισμού και απολύμανσης.
Οι άλλοι επικίνδυνοι μύκητες
Ο Candida auris δεν είναι ο μοναδικός μύκητας που ανησυχεί τους ειδικούς.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει τοποθετήσει στην υψηλότερη κατηγορία, αυτή των μυκήτων «κρίσιμης προτεραιότητας», τέσσερις παθογόνους μικροοργανισμούς:
Aspergillus fumigatus: Ένας από τους σημαντικότερους μύκητες για την ανθρώπινη υγεία. Τα σπόριά του υπάρχουν στο περιβάλλον και εισπνέονται καθημερινά χωρίς συνήθως να δημιουργούν πρόβλημα. Σε ανοσοκατεσταλμένους όμως μπορεί να προκαλέσει σοβαρή πνευμονική ή ακόμη και διηθητική ασπεργίλλωση. Η υγρασία και η ανάπτυξη μούχλας μέσα σε κτίρια ευνοούν γενικότερα την παρουσία μυκήτων του γένους Aspergillus.
Candida albicans: Φυσιολογικά μπορεί να ζει πάνω και μέσα στο ανθρώπινο σώμα χωρίς να προκαλεί ασθένεια. Όταν όμως διαταραχθεί η ισορροπία του οργανισμού ή εξασθενήσει σημαντικά το ανοσοποιητικό, μπορεί να προκαλέσει από τοπικές μυκητιάσεις μέχρι σοβαρές επεμβατικές λοιμώξεις.
Cryptococcus neoformans: Βρίσκεται κυρίως στο περιβάλλον και μπορεί, μετά την εισπνοή, να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις κυρίως σε ανθρώπους με εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Σε βαριές περιπτώσεις μπορεί να προσβάλει ακόμη και το κεντρικό νευρικό σύστημα.
Και τι μπορεί να κρύβεται μέσα σε στρώματα και μαξιλάρια;
Τα στρώματα και τα μαξιλάρια δεν είναι από μόνα τους «αποθήκες θανατηφόρων μυκήτων». Μπορούν όμως, όταν υπάρχει παρατεταμένη υγρασία, ανεπαρκής αερισμός ή διαρροή νερού, να δημιουργήσουν συνθήκες ανάπτυξης μούχλας.
Σε υγρά εσωτερικά περιβάλλοντα συναντώνται μεταξύ άλλων είδη των γενών Aspergillus, Penicillium και Cladosporium. Μπορούν να αναπτυχθούν σε υγρά υλικά, υφάσματα, ξύλο, τοίχους και άλλες επιφάνειες.
Για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους η έκθεση δεν οδηγεί σε σοβαρή μυκητιασική λοίμωξη. Μπορεί όμως να προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις ή επιδείνωση αναπνευστικών προβλημάτων, ενώ οι άνθρωποι με σοβαρή ανοσοκαταστολή χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.
Στην κατηγορία των σημαντικών παθογόνων περιλαμβάνονται επίσης οι Mucorales, που προκαλούν τη σπάνια αλλά εξαιρετικά σοβαρή μουκορμύκωση, καθώς και είδη Fusarium, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές λοιμώξεις κυρίως σε ιδιαίτερα ευάλωτους ασθενείς.
Τα αόρατα ακάρεα που ζουν στο κρεβάτι μας
Στο μικροσκοπικό «οικοσύστημα» του κρεβατιού μας ζουν και τα ακάρεα της οικιακής σκόνης, μικροσκοπικά αρθρόποδα που δεν διακρίνονται με γυμνό μάτι και βρίσκουν ιδανικό περιβάλλον στα στρώματα, στα μαξιλάρια, στα σεντόνια, στις κουβέρτες και στα χαλιά. Τρέφονται κυρίως με τα νεκρά κύτταρα του δέρματος που αποβάλλει καθημερινά ο άνθρωπος και ευνοούνται από τη ζέστη και την υγρασία. Δεν τσιμπούν ούτε παρασιτούν πάνω στο ανθρώπινο σώμα, όμως τα περιττώματα και τα υπολείμματά τους περιέχουν ισχυρά αλλεργιογόνα, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν φτέρνισμα, ρινίτιδα, ερεθισμό στα μάτια και στο δέρμα ή να επιδεινώσουν το άσθμα. Γι’ αυτό συνιστώνται συχνό πλύσιμο των κλινοσκεπασμάτων, κατά προτίμηση στους 60°C όταν το επιτρέπει το ύφασμα, καλός αερισμός του υπνοδωματίου και περιορισμός της υγρασίας.
Υγρασία: ο μεγάλος σύμμαχος της μούχλας
Το ουσιαστικό μέτρο προστασίας στο σπίτι δεν είναι η προσπάθεια δημιουργίας ενός «αποστειρωμένου» υπνοδωματίου – κάτι πρακτικά αδύνατο – αλλά ο έλεγχος της υγρασίας.
Ένα στρώμα που παραμένει υγρό, ένα δωμάτιο με ανεπαρκή αερισμό, ένας τοίχος με υγρασία ή ένα κρεβάτι που βρίσκεται σε χώρο όπου έχει υπάρξει διαρροή νερού μπορούν να προσφέρουν κατάλληλες συνθήκες για ανάπτυξη μούχλας.
Τα σεντόνια πρέπει να πλένονται τακτικά και να στεγνώνουν πλήρως, τα υπνοδωμάτια να αερίζονται, ενώ στρώματα και μαξιλάρια πρέπει να ελέγχονται εάν εμφανίσουν μυρωδιά μούχλας, υγρασία ή ορατές κηλίδες.
Η νέα μάχη της Ιατρικής με τους μύκητες
Ο ΠΟΥ προειδοποιεί ότι οι σοβαρές μυκητιασικές λοιμώξεις και κυρίως η αυξανόμενη αντοχή στα αντιμυκητιασικά φάρμακα αποτελούν ένα υποτιμημένο πρόβλημα δημόσιας υγείας.
Η ανακάλυψη του τρόπου με τον οποίο ο Candida auris κρύβεται στους θύλακες των τριχών δίνει τώρα στους επιστήμονες έναν πιθανό νέο στόχο: να βρουν τρόπο όχι απλώς να θεραπεύουν τη λοίμωξη, αλλά να εμποδίζουν τον μύκητα να εγκαθίσταται και να παραμένει αθόρυβα πάνω στο ανθρώπινο σώμα.
Και αυτό μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντικό για τα νοσοκομεία, όπου ένας μικροσκοπικός μύκητας που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι έχει αποδειχθεί ικανός να επιβιώνει, να μεταδίδεται και – στους πλέον ευάλωτους ασθενείς – να γίνεται εξαιρετικά επικίνδυνος.
Επισήμανση:
Τα στοιχεία για τη μακροχρόνια επιβίωση του C. auris σε επιφάνειες, τη μετάδοσή του από αποικισμένους ασθενείς και την ιδιαίτερη επικινδυνότητά του σε ασθενείς με επεμβατικές συσκευές επιβεβαιώνονται από τις επικαιροποιημένες οδηγίες του CDC. Ο ΠΟΥ, μάλιστα, εξέδωσε μόλις τον Ιούνιο του 2026 νέο πλαίσιο για την αντιμετώπιση των μυκητιασικών νοσημάτων και της αντοχής στα αντιμυκητιασικά.
