Ο Δεκαπενταύγουστος δεν είναι απλώς μια μεγάλη θρησκευτική εορτή. Είναι βαθιά δεμένος με την Ελλάδα, τις οικογένειες, τα χωριά, τα νησιά, την ξενιτιά, τα τάματα και τις προσωπικές ιστορίες εκατομμυρίων ανθρώπων.
Η Κοίμηση της Θεοτόκου αποκαλείται συχνά το «Πάσχα του καλοκαιριού». Από την 1η Αυγούστου προηγείται περίοδος νηστείας και προετοιμασίας και στις 15 Αυγούστου ολόκληρη σχεδόν η χώρα γιορτάζει.
Και ίσως καμία άλλη μορφή της Ορθοδοξίας δεν έχει συνδεθεί τόσο έντονα με την ελληνική λαϊκή παράδοση όσο η Παναγία. Σε κάθε τόπο έχει και διαφορετικό προσωνύμιο, διαφορετική εικόνα, διαφορετικό θρύλο.
Τήνος – Το μεγάλο προσκύνημα της Ελλάδας
Η Παναγία της Τήνου είναι ίσως το γνωστότερο προσκύνημα της χώρας και ένα από τα σημαντικότερα της Ορθοδοξίας.
Κάθε Δεκαπενταύγουστο χιλιάδες άνθρωποι φθάνουν στο νησί για να προσκυνήσουν την εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Συγκλονιστική είναι η εικόνα των πιστών που ανεβαίνουν γονατιστοί από το λιμάνι προς τον ναό για να εκπληρώσουν το τάμα τους.
Η εύρεση της εικόνας το 1823, ύστερα από τα οράματα της μοναχής Πελαγίας, συνέπεσε χρονικά με τα πρώτα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης και το προσκύνημα απέκτησε και ισχυρό εθνικό συμβολισμό.
Η 15η Αυγούστου στην Τήνο συνδέεται επίσης με μία από τις πιο δραματικές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας: τον τορπιλισμό του καταδρομικού «Έλλη» από το ιταλικό υποβρύχιο «Delfino» στις 15 Αυγούστου 1940, ενώ το πλοίο βρισκόταν στο λιμάνι για τον εορτασμό της Παναγίας.
Πάρος – Η Παναγία Εκατονταπυλιανή
Στην Παροικιά βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα παλαιοχριστιανικά μνημεία της Ελλάδας: η Παναγία Εκατονταπυλιανή.
Η ιστορία και η παράδοση του ναού χάνονται στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες και συνδέονται με την Αγία Ελένη και τον Μέγα Κωνσταντίνο.
Η παράδοση μιλά για τις 99 φανερές πύλες της Εκατονταπυλιανής και μία ακόμη, κρυφή, εκατοστή πύλη, η οποία θα φανερωθεί όταν οι Έλληνες ξαναπάρουν την Κωνσταντινούπολη.
Ο Δεκαπενταύγουστος στην Πάρο συνδυάζει τη βαθιά θρησκευτικότητα με το κυκλαδίτικο πανηγύρι. Μετά τις εκδηλώσεις στην Παροικιά, στη Νάουσα η γιορτή συνεχίζεται με το γνωστό έθιμο των καϊκιών, τις δάδες, τη μουσική και τους παραδοσιακούς χορούς.
Παναγία Σουμελά – Η Παναγία των Ποντίων
Στις πλαγιές του Βερμίου, κοντά στην Καστανιά Ημαθίας, βρίσκεται η νέα Παναγία Σουμελά, ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα του ποντιακού ελληνισμού.
Το προσκύνημα δημιουργήθηκε για να συνεχίσει στην Ελλάδα τη μεγάλη παράδοση της ιστορικής Μονής Σουμελά στον Πόντο.
Το 1951 ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη το Σωματείο «Παναγία Σουμελά» και τον Αύγουστο του 1952 η ιστορική εικόνα της Παναγίας ενθρονίστηκε στον ναό που δημιουργήθηκε στο Βέρμιο.
Κάθε Δεκαπενταύγουστο χιλιάδες Πόντιοι από την Ελλάδα και το εξωτερικό ανεβαίνουν στο Βέρμιο. Η γιορτή είναι ταυτόχρονα θρησκευτικό προσκύνημα και μεγάλη συνάντηση μνήμης του ποντιακού ελληνισμού.
Αγιάσος Λέσβου – Η Παναγία της Αγιάσου
Η Παναγία της Αγιάσου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα του Αιγαίου.
Η παράδοση της εικόνας συνδέεται με τον μοναχό Αγάθωνα και με τα Ιεροσόλυμα. Επί αιώνες οι κάτοικοι της Λέσβου αλλά και επισκέπτες από ολόκληρη την Ελλάδα φθάνουν στην Αγιάσο για τον Δεκαπενταύγουστο.
Ένα από τα παλαιότερα έθιμα είναι το προσκύνημα με τα πόδια. Πιστοί ξεκινούν ακόμη και από τη Μυτιλήνη και άλλα σημεία του νησιού και περπατούν πολλές ώρες μέχρι την Αγιάσο.
Κεφαλονιά – Η Παναγία με τα φιδάκια
Στο Μαρκόπουλο της Κεφαλονιάς συμβαίνει κάθε Αύγουστο ένα από τα πιο ιδιαίτερα θρησκευτικά φαινόμενα της Ελλάδας.
Τα περίφημα «φιδάκια της Παναγίας» εμφανίζονται, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, γύρω από τον ναό της Παναγίας της Λαγκουβάρδας τις ημέρες πριν από τον Δεκαπενταύγουστο.
Είναι μικρά και ακίνδυνα φίδια, τα οποία οι πιστοί αντιμετωπίζουν ως σημάδι ευλογίας. Το έθιμο έχει γίνει γνωστό πολύ πέρα από τα όρια της Κεφαλονιάς.
Αμοργός – Η Παναγία Χοζοβιώτισσα
Κρεμασμένη κυριολεκτικά στον βράχο, περίπου 300 μέτρα πάνω από τη θάλασσα, η Μονή της Παναγίας Χοζοβιώτισσας είναι από τα εντυπωσιακότερα μοναστήρια ολόκληρου του Αιγαίου.
Το κατάλευκο μοναστήρι μοιάζει να αποτελεί συνέχεια του γκρεμού. Η παράδοση συνδέει την ίδρυσή του με εικόνα της Παναγίας που έφθασε στην Αμοργό από τους Αγίους Τόπους.
Σκιάθος – Η Παναγία η Εικονίστρια
Η Παναγία Εικονίστρια ή Κουνίστρα αποτελεί την πολιούχο της Σκιάθου και ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά σημεία αναφοράς των Σποράδων.
Η παράδοση θέλει την εικόνα να βρέθηκε κρεμασμένη σε δέντρο, γεγονός από το οποίο προήλθε και η ονομασία της.
Νίσυρος – Η Παναγία Σπηλιανή
Πάνω από το Μανδράκι της Νισύρου, μέσα στο βράχο, βρίσκεται η Μονή της Παναγίας Σπηλιανής.
Ο εορτασμός του Δεκαπενταύγουστου είναι από τα μεγαλύτερα γεγονότα του νησιού και συγκεντρώνει Νισύριους που επιστρέφουν από κάθε γωνιά της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Φολέγανδρος – Η Παναγία πάνω από τη Χώρα
Η εκκλησία της Παναγίας δεσπόζει ψηλά πάνω από τη Χώρα της Φολεγάνδρου και αποτελεί το σημαντικότερο θρησκευτικό μνημείο του νησιού.
Το χαρακτηριστικό ανηφορικό, πλακόστρωτο μονοπάτι που οδηγεί στον ναό έχει γίνει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες των Κυκλάδων.
Κάρπαθος – Η Παναγία στην Όλυμπο
Στην Κάρπαθο ο Δεκαπενταύγουστος διατηρεί έναν από τους πιο αυθεντικούς παραδοσιακούς χαρακτήρες του Αιγαίου.
Στην Όλυμπο οι γυναίκες φορούν ακόμη τις εντυπωσιακές παραδοσιακές φορεσιές και η γιορτή της Παναγίας συνοδεύεται από λύρες, λαούτα, τραγούδια και έθιμα που περνούν από γενιά σε γενιά.
Η Παναγία των χιλιάδων ονομάτων
Γοργοεπήκοος, Βρεφοκρατούσα, Ελεούσα, Παραμυθία, Πορταΐτισσα, Μυρτιδιώτισσα, Εκατονταπυλιανή, Σουμελά, Χοζοβιώτισσα, Εικονίστρια, Σπηλιανή.
Εκατοντάδες προσωνύμια σε ολόκληρη την Ελλάδα για το ίδιο πρόσωπο.
Και αυτό ίσως εξηγεί γιατί ο Δεκαπενταύγουστος ξεπερνά τα όρια μιας θρησκευτικής γιορτής. Είναι η ημέρα που τα χωριά ξαναγεμίζουν, οι ξενιτεμένοι επιστρέφουν, οι οικογένειες ανταμώνουν και τα πανηγύρια ζωντανεύουν.
Από τα μαρμάρινα σκαλιά της Τήνου μέχρι τα βουνά του Βερμίου και από την Εκατονταπυλιανή της Πάρου μέχρι τα σοκάκια της Αγιάσου, η Ελλάδα στις 15 Αυγούστου έχει ένα όνομα:
Παναγία.
