Ένα μικρό κομμάτι χαρτί, που κάποτε είχε μοναδική αποστολή να πληρώσει το ταχυδρομικό τέλος μιας επιστολής, εξελίχθηκε σε αντικείμενο τέχνης, ιστορικό τεκμήριο, πάθος εκατομμυρίων συλλεκτών και –σε ορισμένες περιπτώσεις– περιουσία εκατομμυρίων.
Την 1η Οκτωβρίου 1861 με το τότε Ιουλιανό ημερολόγιο –13 Οκτωβρίου με το σημερινό Γρηγοριανό– κυκλοφόρησαν τα πρώτα γραμματόσημα του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους: η περίφημη «Μεγάλη Κεφαλή του Ερμή». Πηγή
Ο Ερμής ταξιδεύει στα ελληνικά γράμματα
Δεν ήταν τυχαία η επιλογή. Ο Ερμής, αγγελιοφόρος των θεών, ήταν το ιδανικό σύμβολο για το Ταχυδρομείο.
Το σχέδιο και οι πλάκες κατασκευάστηκαν στο Παρίσι από τον Γάλλο χαράκτη Désiré-Albert Barre και η πρώτη εκτύπωση έγινε από τον Ernest Meyer. Η αρχική σειρά περιλάμβανε επτά αξίες: 1, 2, 5, 10, 20, 40 και 80 λεπτών. Συνολικά τυπώθηκαν στο Παρίσι 1.345.000 γραμματόσημα. Πηγή
Οι χάλκινες πλάκες μεταφέρθηκαν κατόπιν στην Αθήνα και χρησιμοποιήθηκαν επί περισσότερα από 20 χρόνια. Έξι από τις επτά αρχικές πλάκες σώζονται ακέραιες σήμερα στο Φιλοτελικό και Ταχυδρομικό Μουσείο, ενώ εκείνη των 20 λεπτών είχε αποσυναρμολογηθεί και ανακατασκευάστηκε το 2019-2020. Πηγή
Ακριβώς οι διαφορετικές εκτυπώσεις, τα χαρτιά, οι αποχρώσεις, οι αριθμοί ελέγχου στην πίσω πλευρά και τα τυπογραφικά λάθη δημιούργησαν έναν πραγματικό παράδεισο για τους φιλοτελιστές.
Οι «τρελοί» του γραμματοσήμου
Για τον πραγματικό συλλέκτη ένα γραμματόσημο δεν είναι απλώς μια εικόνα. Κοιτάζει την οδόντωση, το χαρτί, την απόχρωση, την κόλλα, τη σφραγίδα, τα περιθώρια, την ημερομηνία και τον τόπο ταχυδρόμησης. Ένα φαινομενικά ασήμαντο τυπογραφικό λάθος μπορεί να μετατρέψει ένα γραμματόσημο μικρής αξίας σε σπανιότητα.
Στην περίπτωση της Μεγάλης Κεφαλής του Ερμή η εξειδίκευση έχει φτάσει σε εντυπωσιακό επίπεδο. Ελληνικές συλλογές έχουν αποσπάσει κορυφαίες διεθνείς διακρίσεις και η Ελληνική Φιλοτελική Εταιρεία καταγράφει σειρά ελληνικών εκθεμάτων που έχουν κερδίσει Μεγάλα Χρυσά μετάλλια σε διεθνείς διοργανώσεις. Πηγή
Το ακριβότερο γραμματόσημο του κόσμου
Το απόλυτο «Άγιο Δισκοπότηρο» του παγκόσμιου φιλοτελισμού είναι το British Guiana One-Cent Magenta του 1856. Υπάρχει μόνο ένα γνωστό αντίτυπο. Τον Ιούνιο του 2021 πουλήθηκε σε δημοπρασία του Sotheby’s στη Νέα Υόρκη έναντι 8,3 εκατομμυρίων δολαρίων, με αγοραστή τη Stanley Gibbons. Πηγή
Ένα χαρτάκι ονομαστικής αξίας ενός σεντ έφτασε έτσι να κοστίζει όσο μια ολόκληρη πολυτελής πολυκατοικία.
Και στην Ελλάδα; Το περίφημο «Σολφερίνο»
Η Ελλάδα έχει το δικό της μεγάλο φιλοτελικό θησαυρό: το περίφημο 40λεπτο «Σολφερίνο» της Μεγάλης Κεφαλής του Ερμή, ένα εξαιρετικά σπάνιο χρωματικό σφάλμα.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η περίπτωση φακέλου του 1871 από τον Πειραιά προς τη Λάρνακα, πάνω στον οποίο βρίσκεται το περίφημο Σολφερίνο. Σε δημοπρασία του οίκου David Feldman το 2002 ο φάκελος έφθασε τα 646.250 ελβετικά φράγκα, τιμή που καταγράφεται ως κορυφαία δημόσια πώληση ελληνικού φιλοτελικού αντικειμένου. Πηγή
Εδώ χρειάζεται όμως μια σημαντική διάκριση: μιλάμε για ολόκληρο ταχυδρομικό φάκελο με το σπάνιο γραμματόσημο και όχι απλώς για ένα αποκολλημένο γραμματόσημο.
Υπήρξε μάλιστα και μια πραγματική φιλοτελική περιπέτεια. Το 2004 ένα 25λεπτο της Μικρής Κεφαλής του Ερμή, υποτιθέμενου σπάνιου χρωματικού σφάλματος, πουλήθηκε στην Αθήνα έναντι 223.630 ευρώ και παρουσιάστηκε τότε ως το ακριβότερο ελληνικό γραμματόσημο. Νεότερη επιστημονική έρευνα όμως κατέληξε ότι το αντικείμενο ήταν πλαστό. Επιστημονική μελέτη
Μια ιστορία που δείχνει και κάτι ακόμη: όσο μεγαλύτερη είναι η αξία ενός παλιού γραμματοσήμου τόσο σημαντικότερη είναι η πιστοποίηση της γνησιότητάς του.
Τι κάνει ένα γραμματόσημο πανάκριβο
Η ηλικία από μόνη της δεν αρκεί. Ένα γραμματόσημο 150 ετών μπορεί να αξίζει ελάχιστα και ένα άλλο της ίδιας εποχής δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες.
Η τιμή εξαρτάται από τη σπανιότητα, τον αριθμό των σωζόμενων αντιτύπων, την κατάσταση, την ύπαρξη της αρχικής κόλλας, τα περιθώρια και την οδόντωση, τη σφραγίδα, ένα πιθανό τυπογραφικό ή χρωματικό σφάλμα, την ιστορική σημασία και –πολύ σημαντικό– την προέλευση και την πιστοποίηση.
Γι’ αυτό και ο παλιός φάκελος που βρίσκεται ξεχασμένος σε ένα συρτάρι δεν πρέπει να καταστρέφεται για να αφαιρεθεί το γραμματόσημο. Σε αρκετές περιπτώσεις η επιστολή ολόκληρη, με τις σφραγίδες και την ταχυδρομική διαδρομή της, μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη συλλεκτική αξία.
Πέθανε το γραμματόσημο; Κάθε άλλο
Το παραδοσιακό γράμμα έχει ασφαλώς υποχωρήσει δραματικά μπροστά στο e-mail, στα μηνύματα και στις ηλεκτρονικές συναλλαγές. Το ίδιο το Ταχυδρομείο έχει περάσει στην ψηφιακή εποχή.
Τα ΕΛΤΑ διαθέτουν σήμερα ακόμη και e-Stamp: ο πολίτης αγοράζει ηλεκτρονικά έναν μοναδικό 12ψήφιο αλφαριθμητικό κωδικό, τον γράφει πάνω στον φάκελο και αυτός λειτουργεί αντί του παραδοσιακού γραμματοσήμου. Για απλή επιστολή Α΄ προτεραιότητας εσωτερικού έως 20 γραμμάρια η αναγραφόμενη τιμή είναι 2,20 ευρώ. ELTA e-Stamp
Παράλληλα όμως τα ΕΛΤΑ εξακολουθούν να εκδίδουν κανονικά γραμματόσημα και ολόκληρη σειρά φιλοτελικών προϊόντων: φακέλους πρώτης ημέρας κυκλοφορίας, φεγιέ, τευχίδια, λευκώματα και ειδικά ή προσωπικά γραμματόσημα. ΕΛΤΑ
Και ο φιλοτελισμός μόνο νεκρός δεν είναι. Η Ελληνική Φιλοτελική Εταιρεία εξακολουθεί να έχει ενεργή εκδοτική και ερευνητική δραστηριότητα, ενώ ελληνικές εκδόσεις γραμματοσήμων συνεχίζουν να διακρίνονται διεθνώς. Ελληνική Φιλοτελική Εταιρεία
Ένα μικρό χαρτί που κουβαλά Ιστορία
Από τον Ερμή του 1861 μέχρι το σημερινό e-Stamp, πέρασαν 165 χρόνια.
Το γραμματόσημο μπορεί να έχασε ένα μεγάλο μέρος της καθημερινής χρηστικής του σημασίας, αλλά απέκτησε κάτι άλλο: έγινε μικρογραφία της Ιστορίας. Πόλεμοι, Ολυμπιακοί Αγώνες, βασιλείς, πολιτικοί, καλλιτέχνες, επιστήμονες, τοπία και επέτειοι χώρεσαν μέσα σε λίγα τετραγωνικά εκατοστά χαρτιού.
Και κάπου σε ένα παλιό οικογενειακό συρτάρι μπορεί ακόμη να υπάρχει ένας φάκελος που κάποιος σκέφτεται να πετάξει.
Καλύτερα να τον κοιτάξει πρώτα ένας ειδικός. Μπορεί ο μικρός Ερμής στη γωνία να κρύβει μια πολύ μεγάλη έκπληξη.
