Η ημικρανία δεν είναι απλώς ένας δυνατός πονοκέφαλος. Είναι νευρολογική διαταραχή, μπορεί να συνοδεύει έναν άνθρωπο για μεγάλο μέρος της ζωής του και, όταν οι κρίσεις είναι συχνές ή έντονες, να επηρεάζει σοβαρά την εργασία και την καθημερινότητά του.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τουλάχιστον ένας στους επτά ενήλικες παγκοσμίως εμφανίζει ημικρανία. Η συχνότητά της στις γυναίκες μπορεί να είναι έως και τριπλάσια από ό,τι στους άνδρες, διαφορά που συνδέεται σε σημαντικό βαθμό με ορμονικούς παράγοντες. Η ημικρανία εμφανίζεται συχνά από την εφηβεία, ενώ οι ηλικίες 35 έως 45 ετών είναι εκείνες στις οποίες προκαλεί συνήθως τη μεγαλύτερη επιβάρυνση.
Τι προκαλεί την ημικρανία
Η επιστήμη δεν έχει εντοπίσει μία και μοναδική αιτία. Πρόκειται για σύνθετη νευρολογική διαδικασία, στην οποία συμμετέχουν νευρικές οδοί και χημικοί μεσολαβητές του εγκεφάλου. Υπάρχει επίσης σημαντική κληρονομική προδιάθεση.
Άλλο, όμως, η αιτία και άλλο οι παράγοντες που μπορούν να πυροδοτήσουν μια κρίση.
Συνηθισμένοι εκλυτικοί παράγοντες είναι το έντονο στρες ή ακόμη και η απότομη χαλάρωση μετά από περίοδο στρες, η έλλειψη ή η υπερβολή ύπνου, η αφυδάτωση, η παράλειψη γευμάτων, το αλκοόλ, ορισμένες τροφές σε συγκεκριμένους ανθρώπους, η έντονη σωματική κόπωση, τα δυνατά φώτα, οι έντονες μυρωδιές και οι ορμονικές μεταβολές.
Στις γυναίκες, οι μεταβολές των οιστρογόνων πριν ή κατά την έμμηνο ρύση αποτελούν γνωστό παράγοντα για αρκετές ασθενείς.
Παίζει ρόλο ο καιρός; Ναι, σε ορισμένους ανθρώπους
Δεν είναι μύθος ότι κάποιος μπορεί να λέει «αλλάζει ο καιρός και αρχίζει η ημικρανία μου».
Μεταβολές της βαρομετρικής πίεσης, καταιγίδες, υψηλή υγρασία, πολύ υψηλές ή πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, ξηρός αέρας, ισχυρός άνεμος και έντονη ηλιοφάνεια έχουν αναφερθεί ως εκλυτικοί παράγοντες σε ευαίσθητα άτομα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο καιρός προκαλεί από μόνος του ημικρανία σε όλους. Μπορεί όμως να αποτελεί το «τελευταίο σπρώξιμο» όταν συνδυάζεται, για παράδειγμα, με λίγο ύπνο, αφυδάτωση και στρες.
Και η αρτηριακή πίεση;
Εδώ χρειάζεται διάκριση. Η συνηθισμένη υπέρταση δεν θεωρείται τυπική αιτία ημικρανίας, ενώ ο πόνος και το άγχος μιας δυνατής κρίσης μπορούν από μόνα τους να ανεβάσουν προσωρινά την πίεση.
Αντίθετα, μια πολύ μεγάλη και απότομη αύξηση της αρτηριακής πίεσης μπορεί να προκαλέσει έντονο πονοκέφαλο και χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Δεν πρέπει λοιπόν κάθε δυνατό πονοκέφαλο σε έναν υπερτασικό ασθενή να τον βαφτίζουμε αυτομάτως «ημικρανία».
Πώς καταλαβαίνουμε ότι είναι ημικρανία
Η κρίση μπορεί να διαρκέσει από 4 έως 72 ώρες. Ο πόνος είναι συχνά παλλόμενος, μέτριος έως πολύ δυνατός, πολλές φορές στη μία πλευρά του κεφαλιού ή πίσω από το μάτι και επιδεινώνεται με τη σωματική δραστηριότητα.
Μπορεί να συνυπάρχουν ναυτία ή έμετος και μεγάλη ευαισθησία στο φως και στους ήχους.
Σε ορισμένους ανθρώπους προηγείται η λεγόμενη αύρα: φωτεινά σημεία ή ζιγκ-ζαγκ στην όραση, προσωρινές διαταραχές της όρασης, μουδιάσματα ή άλλα παροδικά νευρολογικά συμπτώματα.
Τι κάνουμε όταν αρχίσει η κρίση
Η έγκαιρη αντιμετώπιση έχει σημασία. Ο ασθενής καλό είναι να ακολουθεί το θεραπευτικό σχέδιο που έχει συμφωνήσει με τον γιατρό του από τα πρώτα σημάδια της κρίσης.
Βοηθούν συχνά η απομάκρυνση σε ήσυχο και σκοτεινό δωμάτιο, η ξεκούραση, ο ύπνος εφόσον είναι εφικτός και η επαρκής ενυδάτωση.
Υπάρχουν απλά αναλγητικά και ειδικά φάρμακα κατά της ημικρανίας, όπως οι τριπτάνες, ενώ πλέον υπάρχουν και νεότερες θεραπείες που στοχεύουν το σύστημα CGRP. Η επιλογή όμως εξαρτάται από το ιστορικό και τις άλλες παθήσεις του ασθενούς και πρέπει να γίνεται με ιατρική καθοδήγηση.
Και χρειάζεται προσοχή: η υπερβολικά συχνή λήψη παυσίπονων μπορεί τελικά να οδηγήσει στον λεγόμενο πονοκέφαλο από κατάχρηση φαρμάκων, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.
Μπορούμε να την προλάβουμε;
Όχι πάντοτε, αλλά σε σημαντικό βαθμό μπορούμε να μειώσουμε τη συχνότητα και την ένταση των κρίσεων.
Σταθερές ώρες ύπνου, τακτικά γεύματα, αρκετό νερό, συστηματική άσκηση, περιορισμός του αλκοόλ και αναγνώριση των προσωπικών εκλυτικών παραγόντων μπορούν να βοηθήσουν.
Πολύ χρήσιμο είναι ένα ημερολόγιο ημικρανίας: πότε άρχισε η κρίση, πόσο διήρκεσε, τι είχαμε φάει, πόσο κοιμηθήκαμε, αν υπήρχε στρες, περίοδος στις γυναίκες και ακόμη τι καιρό έκανε. Με τον καιρό μπορεί να αποκαλυφθεί ένα προσωπικό μοτίβο.
Για ανθρώπους με συχνές ή ιδιαίτερα επιβαρυντικές κρίσεις υπάρχουν και προληπτικές θεραπείες: ορισμένα φάρμακα που χρησιμοποιούνται και για την αρτηριακή πίεση, αντιεπιληπτικά ή αντικαταθλιπτικά φάρμακα, ενέσεις βοτουλινικής τοξίνης σε συγκεκριμένες περιπτώσεις χρόνιας ημικρανίας και νεότερες θεραπείες που στοχεύουν το CGRP.
Πότε ο πονοκέφαλος χτυπάει «καμπανάκι»
Δεν είναι κάθε δυνατός πονοκέφαλος ημικρανία. Ξαφνικός και πρωτοφανής πονοκέφαλος που κορυφώνεται μέσα σε δευτερόλεπτα ή λεπτά απαιτεί επείγουσα ιατρική εκτίμηση. Το ίδιο ισχύει όταν συνοδεύεται από αδυναμία ή παράλυση, δυσκολία στην ομιλία, σύγχυση, λιποθυμία, υψηλό πυρετό και αυχενική δυσκαμψία, μετά από σοβαρό τραυματισμό ή όταν εμφανίζεται για πρώτη φορά με ασυνήθιστα χαρακτηριστικά.
Η ημικρανία μπορεί να είναι εξαιρετικά βασανιστική, αλλά σήμερα υπάρχουν πολύ περισσότερα μέσα αντιμετώπισης και πρόληψης από όσα υπήρχαν πριν από λίγα χρόνια. Το σημαντικότερο είναι να μη θεωρείται ένας πονοκέφαλος που επαναλαμβάνεται «κάτι που απλώς πρέπει να υπομένουμε».
