Η προτομή του Νίκου Ξυλούρη επέστρεψε στην πλατεία Κύπρου στο Ηράκλειο, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης που κρίθηκαν αναγκαίες έπειτα από τον βανδαλισμό του μνημείου στα τέλη Απριλίου 2026.
Η συντήρηση της προτομής πραγματοποιήθηκε χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα από το Καλλιτεχνικό Χυτήριο Γαβαλά στην Αθήνα, ενώ αφιλοκερδώς αποκαταστάθηκε και η βάση του έργου, σε μια συμβολική πρωτοβουλία που τιμά τη μνήμη του «Αρχάγγελου της Κρήτης».
Υπενθυμίζεται ότι στα τέλη Απριλίου άγνωστοι δράστες απέκοψαν την κεφαλή της προτομής, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στην τοπική κοινωνία, καθώς και την καταδίκη φορέων, πολιτών και ανθρώπων του πολιτισμού. Το μνημείο υπέστη σοβαρές ζημιές, με τον Δήμο Ηρακλείου να προχωρά άμεσα στις απαραίτητες ενέργειες για την αποκατάστασή του.
Το έργο της εκλιπούσας γλύπτριας Ασπασίας Παπαδοπεράκη απομακρύνθηκε αμέσως μετά το περιστατικό από τη Δημοτική Αστυνομία και φυλάχθηκε υπό την ευθύνη του Δήμου, έως ότου δρομολογηθούν οι διαδικασίες συντήρησης.
Στη συνέχεια μεταφέρθηκε σε εξειδικευμένο χυτήριο στην Αθήνα, όπου αποκαταστάθηκαν οι φθορές που είχε υποστεί. Η συμβολή του Καλλιτεχνικού Χυτηρίου Γαβαλά υπήρξε καθοριστική για την επαναφορά της προτομής στην αρχική της μορφή.
Ο Δήμος Ηρακλείου είχε καταδικάσει απερίφραστα την πράξη βανδαλισμού και είχε γνωστοποιήσει την υποβολή μήνυσης κατ’ αγνώστων μέσω της Δημοτικής Αστυνομίας, προκειμένου να διερευνηθεί η υπόθεση και να εντοπιστούν οι υπεύθυνοι.
Με την επανατοποθέτηση της προτομής ολοκληρώνεται μια διαδικασία περίπου δύο μηνών, επαναφέροντας στην πόλη ένα μνημείο με ιδιαίτερη σημασία για την πολιτιστική ταυτότητα της Κρήτης και τη διατήρηση της μνήμης του Νίκου Ξυλούρη.
Δήμαρχος Ηρακλείου: «Ο Νίκος Ξυλούρης ήταν μια από τις πιο βροντερές φωνές ενάντια στη Χούντα»
Ο Αλέξης Καλοκαιρινός, δήμαρχος Ηρακλείου, ανέφερε: «Σήμερα αποκαθίσταται η προτομή του Νίκου Ξυλούρη, του Αρχάγγελου της Κρήτης, στην θέση στην οποία βρισκόταν ως τα χαράματα της 21ης Απριλίου οπότε και υπέστη βανδαλισμό. Βέβαια δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι αυτό συνέβη ακριβώς αυτή τη μέρα. Διότι κάποιοι θυμούνται και θυμούνται με μίσος, και όλοι οι υπόλοιποι, που είμαστε πάρα πολλοί, που είμαστε όλοι, το θυμόμαστε με αγάπη και τιμή: Ήταν Αντιστασιακός!
Ο Νίκος Ξυλούρης ήταν μια από τις πιο βροντερές φωνές ενάντια στη Χούντα. Και αυτό συνέβη ιδιαίτερα στα χρόνια της Χούντας τη δεκαετία του ’70. Να θυμηθούμε την παρουσία του στη Λήδρα στην Πλάκα με τον Μαρκόπουλο, να θυμηθούμε τη συμμετοχή του στο «Μεγάλο μας Τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη που ανέβηκε από την Καρέζη και τον Καζάκο και οι χουντικοί το έκλεισαν και συνέλαβαν τους πρωταγωνιστές. Τότε η μουσική ήταν του Ξαρχάκου. Και να θυμηθούμε την κορυφαία παρουσία του, την κορυφαία στιγμή που ο Νίκος Ξυλούρης τραγούδησε στο Πολυτεχνείο. Αυτά είναι γεγονότα τα οποία είναι χαραγμένα στη συλλογική μνήμη.
Δίνεται σήμερα η ευκαιρία να τα επαναφέρουμε στο προσκήνιο και θα πρέπει όλοι να επιβεβαιώσουμε την προσήλωση μας σε αυτό που ήταν και δική του προσήλωση. Δηλαδή, στις Δημοκρατικές αξίες, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στα δικαιώματα τα οποία έχουν και οι λαοί και οι άνθρωποι. Θεωρώ ότι το μήνυμα αυτό είναι ιδιαίτερα επίκαιρο σήμερα όπου βλέπουμε να υπάρχει μια υποχώρηση ακόμα και στη συλλογική συζήτηση των δημοκρατικών αξιών. Έτσι, μέσα σε πολύ συγκεκριμένα συμφραζόμενα ερχόμαστε σήμερα να βάλουμε στη θέση της την προτομή του Νίκου Ξυλούρη και τον θυμηθούμε με την ευγνωμοσύνη που του αρμόζει αλλά και με μια τιμή που πρέπει να έχει αγωνιστικό χαρακτήρα».
