Στις 16 Αυγούστου 1960 η Κύπρος γυρίζει μία από τις σημαντικότερες σελίδες της σύγχρονης ιστορίας της. Η βρετανική αποικιοκρατία τερματίζεται και ανακηρύσσεται επίσημα η Κυπριακή Δημοκρατία, με πρώτο Πρόεδρο τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ΄ και Αντιπρόεδρο τον Τουρκοκύπριο γιατρό και πολιτικό Φαζίλ Κιουτσούκ. (Open Court Data)
Η ανεξαρτησία, όμως, δεν ήρθε ούτε εύκολα ούτε με τη μορφή που επιδίωκε αρχικά η πλειονότητα των Ελληνοκυπρίων.
Από τη βρετανική αποικιοκρατία στον αγώνα της ΕΟΚΑ
Η Κύπρος βρισκόταν υπό βρετανική διοίκηση από το 1878 και μετατράπηκε επισήμως σε αποικία του Στέμματος το 1925. Για δεκαετίες κυρίαρχο αίτημα των Ελληνοκυπρίων ήταν η Ένωση με την Ελλάδα.
Κεντρικό πρόσωπο αυτού του αγώνα αναδείχθηκε ο Μακάριος. Το 1950 εξελέγη Αρχιεπίσκοπος Κύπρου και Εθνάρχης, συνδυάζοντας πλέον τη θρησκευτική με την πολιτική ηγεσία του κυπριακού Ελληνισμού. Από το 1952 προώθησε το Κυπριακό και στον ΟΗΕ, επιδιώκοντας διεθνή αναγνώριση του δικαιώματος αυτοδιάθεσης. (PM Transcripts)
Την 1η Απριλίου 1955 άρχισε ο ένοπλος απελευθερωτικός αγώνας της ΕΟΚΑ υπό τον Γεώργιο Γρίβα Διγενή, με στόχο τον τερματισμό της βρετανικής κυριαρχίας και την Ένωση. Η σύγκρουση υπήρξε σκληρή, με εκτελέσεις αγωνιστών, συλλήψεις και καταστολή από τις αποικιακές αρχές. (Ε.Ο.Κ.Α. 1955 – 1959)
Το 1956 οι Βρετανοί εξόρισαν τον Μακάριο στις Σεϋχέλλες. Η εξορία, όμως, αντί να τον αποδυναμώσει, ενίσχυσε διεθνώς την πολιτική του παρουσία.
Οι Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου
Στα τέλη της δεκαετίας του ’50 είχε πλέον καταστεί σαφές ότι ούτε η Ένωση ούτε η διχοτόμηση μπορούσαν να επιβληθούν χωρίς τον κίνδυνο ευρύτερης ελληνοτουρκικής σύγκρουσης.
Μετά από ελληνοτουρκικές διαπραγματεύσεις, οι πρωθυπουργοί Κωνσταντίνος Καραμανλής και Αντνάν Μεντερές κατέληξαν τον Φεβρουάριο του 1959 στις Συμφωνίες της Ζυρίχης. Ακολούθησε το Λονδίνο, όπου στις 19 Φεβρουαρίου έγιναν αποδεκτές οι συμφωνίες από τη Βρετανία, την Ελλάδα, την Τουρκία, τον Μακάριο και τον Κιουτσούκ. (Ε.Ο.Κ.Α. 1955 – 1959)
Η λύση προέβλεπε μία ανεξάρτητη Κυπριακή Δημοκρατία, αποκλείοντας τόσο την Ένωση με την Ελλάδα όσο και τη διχοτόμηση. Ελλάδα, Τουρκία και Βρετανία αναλάμβαναν ρόλο εγγυητριών δυνάμεων.
Παράλληλα, η Βρετανία διατήρησε υπό πλήρη κυριαρχία τις περιοχές των στρατιωτικών βάσεων Ακρωτηρίου και Δεκέλειας, συνολικής έκτασης περίπου 99 τετραγωνικών μιλίων. (Hansard)
Ένα δύσκολο Σύνταγμα
Το νέο κράτος γεννήθηκε με ένα ιδιαίτερα περίπλοκο σύστημα κατανομής εξουσίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Ο Πρόεδρος θα ήταν Ελληνοκύπριος και θα εκλεγόταν από τους Ελληνοκυπρίους, ενώ ο Αντιπρόεδρος Τουρκοκύπριος, εκλεγόμενος από τους Τουρκοκυπρίους. Στο δεκαμελές Υπουργικό Συμβούλιο οι επτά υπουργοί θα ήταν Ελληνοκύπριοι και οι τρεις Τουρκοκύπριοι, ενώ προβλέπονταν σημαντικές εξουσίες και δικαιώματα αρνησικυρίας για Πρόεδρο και Αντιπρόεδρο. (Βικιπαίδεια)
Ήταν ένας δύσκολος συμβιβασμός που έφερε την ανεξαρτησία αλλά ταυτόχρονα ενσωμάτωνε στο νέο κράτος μηχανισμούς που πολύ γρήγορα θα προκαλούσαν σοβαρές δυσλειτουργίες.
Μακάριος και Κιουτσούκ στην ηγεσία
Στις εκλογές του Δεκεμβρίου 1959 ο Μακάριος εξελέγη πρώτος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο Φαζίλ Κιουτσούκ εξελέγη πρώτος Αντιπρόεδρος και οι δύο ανέλαβαν επισήμως τα καθήκοντά τους με την ανεξαρτησία του 1960. (Υπουργείο Εξωτερικών Κύπρου)
Τα μεσάνυχτα της 15ης προς 16η Αυγούστου 1960 η βρετανική κυριαρχία τερματίστηκε και η Κυπριακή Δημοκρατία έγινε ανεξάρτητο, κυρίαρχο κράτος.
Η ημερομηνία έχει μια ενδιαφέρουσα ιδιαιτερότητα: η πραγματική και νομική ημερομηνία ανεξαρτησίας είναι η 16η Αυγούστου, όμως η επίσημη εθνική επέτειος της Κυπριακής Δημοκρατίας γιορτάζεται την 1η Οκτωβρίου.
Ποιος ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄
Ο Μακάριος Γ΄ γεννήθηκε ως Μιχαήλ Χριστοδούλου Μούσκος το 1913 στην Παναγιά της Πάφου. Από νεαρή ηλικία ακολούθησε τον εκκλησιαστικό δρόμο και σπούδασε θεολογία και νομικά στην Αθήνα, ενώ συνέχισε τις σπουδές του στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το 1948 εξελέγη Μητροπολίτης Κιτίου και μόλις δύο χρόνια αργότερα, το 1950, εξελέγη Αρχιεπίσκοπος Κύπρου, σε ηλικία μόλις 37 ετών.
Ως Αρχιεπίσκοπος έγινε ταυτόχρονα και ο πολιτικός ηγέτης των Ελληνοκυπρίων. Πέρασε από συγκρούσεις με τους Βρετανούς, εξορία, σκληρές διαπραγματεύσεις και τελικά από το αίτημα της Ένωσης στην αποδοχή της ανεξαρτησίας ως του εφικτού δρόμου για την Κύπρο.
Από την ανεξαρτησία στην τραγωδία του 1974
Η προεδρία του κάθε άλλο παρά ήρεμη υπήρξε. Οι διακοινοτικές συγκρούσεις του 1963-64, η αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων από τα όργανα της Κυπριακής Δημοκρατίας και οι συνεχείς αντιπαραθέσεις γύρω από το μέλλον του νησιού δημιούργησαν ένα εκρηκτικό σκηνικό. Ο Κιουτσούκ άσκησε τα καθήκοντά του έως τον Δεκέμβριο του 1963 και έκτοτε η θέση του Αντιπροέδρου παραμένει κενή. (Υπουργείο Εξωτερικών Κύπρου)
Ο Μακάριος επανεξελέγη το 1968 και το 1973. Στις 15 Ιουλίου 1974 ανατράπηκε από το πραξικόπημα που οργανώθηκε από τη χούντα των Αθηνών και την ΕΟΚΑ Β΄. Διέφυγε και επέζησε.
Πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο. Ο Μακάριος επέστρεψε στο νησί τον Δεκέμβριο του 1974 και παρέμεινε Πρόεδρος μέχρι τον θάνατό του, στις 3 Αυγούστου 1977. (Εκκλησία της Κύπρου)
Ο Μακάριος και η ιστορική του παρακαταθήκη
Ο Μακάριος υπήρξε μία από τις ισχυρότερες, αλλά και περισσότερο συζητημένες, προσωπικότητες του σύγχρονου Ελληνισμού. Για τους υποστηρικτές του ήταν ο Εθνάρχης, ο άνθρωπος που οδήγησε την Κύπρο από την αποικιοκρατία στην ανεξαρτησία και υπερασπίστηκε την ύπαρξη της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι επικριτές του τού καταλόγισαν πολιτικά λάθη, κυρίως στη διαχείριση των σχέσεων των δύο κοινοτήτων και στις επιλογές που ακολούθησαν την ανεξαρτησία.
Ένα γεγονός, πάντως, παραμένει αδιαμφισβήτητο: η ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι αδύνατον να γραφτεί χωρίς τον Μακάριο.
Στις 16 Αυγούστου 1960 ο άνθρωπος που είχε ξεκινήσει διεκδικώντας την Ένωση με την Ελλάδα στάθηκε τελικά επικεφαλής ενός νέου ανεξάρτητου κράτους. Ενός κράτους που δεκατέσσερα χρόνια αργότερα θα δεχόταν το βαρύτερο πλήγμα της ιστορίας του, αλλά που εξακολουθεί μέχρι σήμερα να αποτελεί τη διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία.
