Μπορεί μια λοίμωξη που περάσαμε πριν από πολλά χρόνια να εξελιχθεί κάποτε σε καρκίνο; Η επιστημονική απάντηση είναι ναι. Όχι σε όλες τις περιπτώσεις ούτε για όλους τους ανθρώπους που μολύνονται. Ορισμένοι ιοί και βακτήρια μπορούν να προκαλέσουν χρόνιες βλάβες που, ύστερα από χρόνια ή δεκαετίες, ενδέχεται να οδηγήσουν σε κακοήθεια.
Διεθνείς εκτιμήσεις αποδίδουν περίπου έναν στους οκτώ νέους καρκίνους παγκοσμίως σε λοιμώδεις παράγοντες. Το κρίσιμο είναι ότι σημαντικό μέρος αυτών των περιστατικών μπορεί να προληφθεί με εμβολιασμό, εξετάσεις και θεραπεία της λοίμωξης.
Καρκίνος: Οι πέντε βασικοί ένοχοι
Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (Helicobacter pylori) μπορεί να προκαλέσει χρόνια γαστρίτιδα, έλκος και, σε μικρό ποσοστό, καρκίνο του στομάχου ή συγκεκριμένο τύπο γαστρικού λεμφώματος.
Ο ιός HPV συνδέεται με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, αλλά και με καρκίνους του πρωκτού, του πέους, του αιδοίου, του κόλπου και του στοματοφάρυγγα. Αφορά γυναίκες και άνδρες.
Ο ιός της ηπατίτιδας Β μπορεί να προκαλέσει χρόνια ηπατική νόσο και καρκίνο του ήπατος. Υπάρχει αποτελεσματικό προληπτικό εμβόλιο.
Ο ιός Epstein–Barr (EBV) συνδέεται με ορισμένα λεμφώματα, καρκίνο του ρινοφάρυγγα και ορισμένους καρκίνους του στομάχου.
Ο ιός της ηπατίτιδας C μπορεί να προκαλέσει κίρρωση και καρκίνο του ήπατος. Η λοίμωξη θεραπεύεται σήμερα στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων με σύγχρονα αντιιικά φάρμακα.
Καρκίνος: Πώς εντοπίζονται έγκαιρα
Άλλο η διάγνωση μιας λοίμωξης και άλλο η διάγνωση του καρκίνου. Για τον HPV, το HPV DNA test και το τεστ Παπανικολάου μπορούν να εντοπίσουν λοίμωξη υψηλού κινδύνου ή προκαρκινικές αλλοιώσεις στον τράχηλο. Όταν χρειάζεται ακολουθούν κολποσκόπηση και βιοψία.
Για το ελικοβακτηρίδιο χρησιμοποιούνται το τεστ αναπνοής και η εξέταση αντιγόνου στα κόπρανα. Σε άτομα με ανησυχητικά συμπτώματα ή αυξημένο κίνδυνο μπορεί να απαιτηθεί γαστροσκόπηση με βιοψίες.
Οι ηπατίτιδες Β και C ανιχνεύονται με αιματολογικές εξετάσεις. Άτομα με κίρρωση ή άλλους παράγοντες υψηλού κινδύνου παρακολουθούνται για καρκίνο του ήπατος, συχνά με υπερηχογράφημα ανά εξάμηνο. Για τον Epstein–Barr δεν υπάρχει γενικό πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου για καρκίνο.
Οι φαρμακευτικές αγωγές και η αντιμετώπιση του καρκίνου
Το ελικοβακτηρίδιο μπορεί να εκριζωθεί με συνδυασμό αντιβιοτικών και φαρμάκων που μειώνουν το γαστρικό οξύ. Η επιτυχία της θεραπείας πρέπει να επιβεβαιώνεται με κατάλληλη εξέταση.
Η χρόνια ηπατίτιδα Β μπορεί να ελεγχθεί με αντιιική αγωγή όταν υπάρχει ένδειξη. Η ηπατίτιδα C θεραπεύεται συχνά με από του στόματος αντιιτικά φάρμακα μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Για τον HPV δεν υπάρχει φάρμακο που να εκριζώνει αξιόπιστα τον ίδιο τον ιό. Υπάρχουν όμως θεραπείες για προκαρκινικές αλλοιώσεις και εμβόλιο που προστατεύει από σημαντικούς ογκογόνους τύπους.
Αν έχει ήδη εμφανιστεί καρκίνος, οι επιλογές εξαρτώνται από το είδος και το στάδιο: χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία ή στοχευμένες θεραπείες. Η θεραπεία της λοίμωξης δεν εξαφανίζει αυτομάτως έναν υπάρχοντα όγκο.
Καρκίνος: Τα στατιστικά για την Ελλάδα
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις GLOBOCAN 2022, στην Ελλάδα καταγράφηκαν περίπου 65.703 νέα περιστατικά καρκίνου συνολικά, 36.564 σε άνδρες και 29.139 σε γυναίκες, καθώς και περίπου 32.385 θάνατοι. Οι αριθμοί αφορούν όλους τους καρκίνους, όχι μόνο όσους σχετίζονται με λοιμώξεις.
Δεν είναι επιστημονικά ορθό να εφαρμόσουμε αυτομάτως το παγκόσμιο ποσοστό του ενός στους οκτώ στην Ελλάδα. Για αξιόπιστο ελληνικό αριθμό απαιτείται ειδική ανάλυση ανά λοιμώδη παράγοντα και καρκίνο.
Άνδρες, γυναίκες και ηλικίες
Στις γυναίκες ο HPV έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Στους άνδρες ο HPV συνδέεται επίσης με καρκίνους του στοματοφάρυγγα, του πρωκτού και του πέους. Το ελικοβακτηρίδιο επιβαρύνει και τα δύο φύλα, ενώ ο κίνδυνος καρκίνου του στομάχου αυξάνεται γενικά σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Δεν υπάρχει μία κοινή ηλικία εμφάνισης. Ο HPV μπορεί να προκαλέσει κακοήθεια αρκετά χρόνια μετά τη μόλυνση, ενώ καρκίνοι που συνδέονται με χρόνια ηπατίτιδα ή ελικοβακτηρίδιο εμφανίζονται συχνότερα ύστερα από μακροχρόνια λοίμωξη. Ο εμβολιασμός HPV έχει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα πριν από την έκθεση στον ιό.
Η πρόληψη μπορεί να προηγηθεί του καρκίνου
Η πρόληψη δεν πρέπει να περιμένει τα συμπτώματα. Ο εμβολιασμός, ο έλεγχος του τραχήλου της μήτρας, η διάγνωση και θεραπεία των ηπατιτίδων και η αντιμετώπιση του ελικοβακτηριδίου όπου ενδείκνυται μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο. Δεν σημαίνει ότι κάθε λοίμωξη οδηγεί σε καρκίνο· σημαίνει ότι ορισμένοι καρκίνοι μπορούν να προληφθούν πριν εμφανιστούν.
Πηγές: IARC / GLOBOCAN 2022 · European Code Against Cancer
