Μια ουσία που βρίσκεται στα λεγόμενα «μαγικά» μανιτάρια μπορεί στο μέλλον να βοηθήσει τους ασθενείς με καρκίνο να αποφύγουν μία από τις πιο συχνές και εξουθενωτικές παρενέργειες της χημειοθεραπείας.
Ο λόγος για την ψιλοκυβίνη, την ψυχεδελική ουσία που, σύμφωνα με νέα έρευνα, φαίνεται να προστατεύει τα νεύρα από τις βλάβες που προκαλούν ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα.
Η συγκεκριμένη επιπλοκή ονομάζεται περιφερική νευροπάθεια που προκαλείται από τη χημειοθεραπεία (CIPN) και μπορεί να προκαλέσει επίμονο μούδιασμα, μυρμήγκιασμα και έντονο πόνο κυρίως στα χέρια και τα πόδια. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα συμπτώματα μπορεί να διαρκέσουν ακόμη και μετά την ολοκλήρωση της αντικαρκινικής θεραπείας.
Η CIPN εκτιμάται ότι επηρεάζει περίπου το 75% των ασθενών που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό. Η επιπλοκή δεν είναι απλώς δυσάρεστη, καθώς μπορεί να οδηγήσει τους γιατρούς σε μείωση της δόσης ή ακόμη και σε διακοπή της χημειοθεραπείας.
Μέχρι σήμερα, δεν έχει αποδειχθεί ότι κάποιο φάρμακο μπορεί να προλάβει αποτελεσματικά τη συγκεκριμένη νευρική βλάβη. Συνήθως χρησιμοποιείται η ντουλοξετίνη, ένα αντικαταθλιπτικό που μπορεί να προσφέρει μέτρια ανακούφιση από τον πόνο.
Οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν εάν η ψιλοκυβίνη θα μπορούσε να προστατεύσει τις νευρικές απολήξεις πριν αυτές υποστούν βλάβη από τη χημειοθεραπεία.
Σε πειράματα με ποντίκια που έφεραν όγκους, οι επιστήμονες χορήγησαν ψιλοκυβίνη πριν από τη θεραπεία με σισπλατίνη, ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο χημειοθεραπευτικό φάρμακο που είναι γνωστό ότι μπορεί να προκαλέσει περιφερική νευροπάθεια.
Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Τα ποντίκια που είχαν λάβει ψιλοκυβίνη εμφάνισαν πολύ μικρότερη ευαισθησία στον πόνο σε σχέση με εκείνα που είχαν λάβει μόνο σισπλατίνη.
Οι ερευνητές προχώρησαν στη συνέχεια σε ανάλυση των νευρικών ιστών και διαπίστωσαν έναν πιθανό μηχανισμό πίσω από την προστατευτική δράση της ουσίας.
Η ψιλοκυβίνη μετατρέπεται στον οργανισμό στην ψιλοκίνη, η οποία ενεργοποιεί έναν υποδοχέα που ονομάζεται 5-HT2A. Σύμφωνα με την έρευνα, η ενεργοποίηση αυτού του υποδοχέα φαίνεται να στέλνει μοριακά σήματα που προστατεύουν τη μεταφορά των μιτοχονδρίων μέσα στα νευρικά κύτταρα.
Τα μιτοχόνδρια λειτουργούν ουσιαστικά ως «εργοστάσια ενέργειας» των κυττάρων. Όταν η χημειοθεραπεία διαταράσσει τη μεταφορά τους προς τις νευρικές απολήξεις, αυτές μπορεί να φθαρούν και να προκαλέσουν συμπτώματα όπως το μούδιασμα και το μυρμήγκιασμα.
Το εύρημα δεν περιορίστηκε στα πειράματα με ποντίκια. Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης ανθρώπινα νευρικά κύτταρα, τα οποία είχαν υποβληθεί σε θεραπεία με ψιλοκυβίνη πριν εκτεθούν στη σισπλατίνη. Και σε αυτή την περίπτωση, η ουσία φάνηκε να βοηθά τα νεύρα να αντέξουν τις τοξικές επιδράσεις της χημειοθεραπείας και να διατηρήσουν τη φυσιολογική τους λειτουργία.
Οι επιστήμονες θεωρούν τα αποτελέσματα ιδιαίτερα σημαντικά, όμως τονίζουν ότι απαιτείται ακόμη πολύς δρόμος μέχρι να αποδειχθεί ότι η ψιλοκυβίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα σε ασθενείς.
«Εάν αυτά τα ευρήματα επιβεβαιωθούν σε κλινικές δοκιμές, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι σημαντικές», δήλωσε η Μαρία Μαϊάρου από το University of Reading, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα.
Μια επιτυχημένη προληπτική θεραπεία θα μπορούσε να έχει διπλό όφελος: να περιορίσει τα μακροχρόνια νευρολογικά προβλήματα των ασθενών και ταυτόχρονα να επιτρέψει σε περισσότερους να συνεχίσουν τη χημειοθεραπεία χωρίς μειώσεις δόσης ή διακοπές.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν πλέον μια τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή σε περίπου 80 ασθενείς με καρκίνο του μαστού, του παχέος εντέρου ή της κεφαλής και του τραχήλου. Οι συμμετέχοντες θα λάβουν δύο δόσεις ψιλοκυβίνης πριν από τη χημειοθεραπεία και οι επιστήμονες θα εξετάσουν εάν η προστατευτική δράση που παρατηρήθηκε στα εργαστηριακά πειράματα εμφανίζεται και στους ανθρώπους.
Τα αποτελέσματα της κλινικής δοκιμής αναμένονται σε περίπου πέντε χρόνια.
Μέχρι τότε, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η ψιλοκυβίνη δεν αποτελεί εγκεκριμένη θεραπεία για την περιφερική νευροπάθεια που προκαλεί η χημειοθεραπεία και οι ασθενείς δεν θα πρέπει να επιχειρούν να τη χρησιμοποιήσουν μόνοι τους.
«Μην παίρνετε ψιλοκυβίνη στο σπίτι για τον πόνο που σχετίζεται με τη χημειοθεραπεία», προειδοποιεί ο Μοράν Αμίτ από το University of Texas MD Anderson Cancer Center. Όπως εξηγεί, δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ότι είναι ασφαλής ή αποτελεσματική σε ανθρώπους που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία και μπορεί να αλληλεπιδράσει επικίνδυνα με αντικαρκινικά φάρμακα.
Η ψιλοκυβίνη έχει ήδη βρεθεί στο επίκεντρο ερευνών για άλλες πιθανές θεραπευτικές εφαρμογές, καθώς προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους σε ανθρώπους με καρκίνο.
Η νέα έρευνα ανοίγει έτσι έναν ακόμη δρόμο για την αξιοποίηση της ουσίας στην ιατρική, αυτή τη φορά όχι για την αντιμετώπιση των ψυχολογικών επιπτώσεων της νόσου, αλλά για την προστασία των νεύρων από μια σοβαρή επιπλοκή της θεραπείας της.
Με πληροφορίες από το NewScientist / Scientificamerican / Science
