Υπάρχουν καράβια που κάνουν δρομολόγια. Και υπάρχουν καράβια που γίνονται μνήμη, παρηγοριά, ανάσα και υπόσχεση. Ο «Σκοπελίτης» ήταν πάντα το δεύτερο. Για τις Μικρές Κυκλάδες δεν ήταν απλώς ένα πλοίο. Ήταν το χέρι που ένωνε τα νησιά με τον κόσμο, ακόμη κι όταν το Αιγαίο αγρίευε. Και ο καπετάν Γιάννης Σκοπελίτης ήταν ένας από τους ανθρώπους που κράτησαν αυτό το χέρι σταθερό πάνω στο τιμόνι.
Έφυγε από τη ζωή ο Ιωάννης Σκοπελίτης, ο καπετάν Γιάννης των Μικρών Κυκλάδων. Ο άνθρωπος που μεγάλωσε με τη θάλασσα, έζησε μέσα στα καράβια και συνέχισε μια διαδρομή που δεν μετριέται μόνο σε ναυτικά μίλια, αλλά σε ζωές ανθρώπων, σε χειμώνες, σε αγωνίες, σε φάρμακα, σε τρόφιμα, σε γράμματα, σε επιστροφές, σε αποχαιρετισμούς.
Ήταν 68 ετών.
Στις Μικρές Κυκλάδες, όμως, τέτοιες ειδήσεις δεν φτάνουν σαν ειδήσεις. Φτάνουν σαν βουβή καμπάνα. Σαν να χαμηλώνει ξαφνικά ο αέρας στο λιμάνι. Σαν να μένει για λίγο ακίνητο το κύμα κάτω από τον κάβο.
Γιατί ο Σκοπελίτης δεν ήταν ένα όνομα γραμμένο στην πρύμνη. Ήταν ένα οικογενειακό χρέος που πέρασε από γενιά σε γενιά. Ήταν ο καπετάν Μήτσος, ο πατέρας του Γιάννη, ο ψαράς από το Κουφονήσι, που στα τέλη της δεκαετίας του ’50 ανέλαβε με ένα μικρό σκαρί, τον «Πανορμίτη», να ενώσει τα μικρονήσια των Κυκλάδων με τη Νάξο και την Αμοργό.
Τότε που η θάλασσα δεν ήταν τουριστική καρτ ποστάλ. Ήταν σύνορο. Ήταν φόβος. Ήταν απομόνωση. Ήταν το «θα δούμε αν θα έρθει καράβι». Κι εκείνος το έκανε αποστολή.
Από τότε, σχεδόν επτά δεκαετίες, τρεις γενιές Σκοπελίτη κράτησαν ζωντανή αυτή τη γραμμή. Νάξος, Ηρακλειά, Σχοινούσα, Κουφονήσι, Δονούσα, Αμοργός. Ονόματα που για τον ταξιδιώτη είναι καλοκαίρι. Για τους μόνιμους κατοίκους είναι καθημερινότητα. Είναι γιατρός, σχολείο, προμήθειες, δουλειά, συγγενείς, επιστροφή στο σπίτι.
Και ανάμεσά τους, ο «Σκοπελίτης».
Το μικρό πλοίο που έμαθε να μπαίνει στα λιμάνια σαν γνώριμος. Που δεν χρειαζόταν συστάσεις. Που το άκουγαν πριν το δουν. Που το περίμεναν με το μάτι καρφωμένο στον ορίζοντα. Που όταν έδενε, δεν έδενε μόνο κάβους. Έδενε νησιά.
Ο καπετάν Γιάννης μεγάλωσε σε αυτόν τον κόσμο. Δεν έμαθε τη θάλασσα από βιβλία. Τη γνώρισε από το αλάτι στο πρόσωπο, από τις φωνές στο λιμάνι, από τα μποφόρ, από τις νύχτες που το Αιγαίο δεν συγχωρεί, από τις μέρες που όλοι κοιτούσαν τον καιρό και περίμεναν να φανεί το καράβι.
Από τη δεκαετία του ’80 βρέθηκε στο τιμόνι των πλοίων της γραμμής. Αργότερα συνέχισε ως πλοιοκτήτης της εταιρείας Small Cyclades Lines, της «Μικρές Κυκλάδες». Μα για τους ανθρώπους των νησιών δεν ήταν «πλοιοκτήτης». Ήταν ο δικός τους καπετάνιος.
Ο άνθρωπος που ήξερε ότι σε αυτά τα νησιά, ένα ακυρωμένο δρομολόγιο δεν είναι απλώς ταλαιπωρία. Μπορεί να είναι χαμένο ραντεβού στο νοσοκομείο. Μπορεί να είναι άδειο ράφι. Μπορεί να είναι ένας ηλικιωμένος που περιμένει φάρμακα. Μπορεί να είναι ένα παιδί που πρέπει να γυρίσει σπίτι.
Γι’ αυτό και ο «Σκοπελίτης» έγινε θρύλος. Όχι επειδή ήταν μεγάλος. Αλλά επειδή ήταν πάντα εκεί. Χειμώνα – καλοκαίρι. Με τον ήλιο να καίει το κατάστρωμα και με το βοριά να σηκώνει το πέλαγος. Με τουρίστες που το φωτογράφιζαν σαν εμπειρία και με νησιώτες που το περίμεναν σαν λύτρωση. Με γεμάτα σακίδια τον Αύγουστο και με κουτιά, προμήθειες και σιωπηλούς επιβάτες τον Γενάρη.
Στα μεγάλα κύματα, εκεί όπου άλλα πλοία σταματούσαν, ο «Σκοπελίτης» πολλές φορές γινόταν η πιο μικρή και η πιο μεγάλη εικόνα του Αιγαίου μαζί: ένα σκαρί να ανεβαίνει και να κατεβαίνει πάνω στο κύμα, πεισματάρικο, ταπεινό, αποφασισμένο.
Κάπως έτσι γεννιούνται οι θρύλοι στα νησιά. Όχι με λόγια. Με επιστροφές.
Ο καπετάν Γιάννης συνέχισε την παράδοση του πατέρα του, του θρυλικού καπετάν Μήτσου. Και σήμερα η οικογενειακή παρουσία συνεχίζεται με τον Δημήτρη Σκοπελίτη, εγγονό του ιδρυτή, ενώ στο τιμόνι του Express Skopelitis βρίσκεται εδώ και χρόνια ο καπετάν Γιάννης Φωστιέρης από το Κουφονήσι, στενός συνεργάτης της οικογένειας.
Αυτή η συνέχεια έχει κάτι από την παλιά Ελλάδα που επιμένει. Όχι τη φολκλορική. Την πραγματική. Εκείνη που κρατιέται με ανθρώπους που σηκώνονται πριν ξημερώσει, κοιτούν τον καιρό, μετρούν τον αέρα, φορτώνουν, λύνουν κάβους και βγαίνουν.
Το Express Skopelitis, μήκους 45 μέτρων, με δυνατότητα μεταφοράς 340 επιβατών και 11 αυτοκινήτων, μπορεί στα χαρτιά να είναι ένα μικρό πλοίο. Στη συνείδηση των Μικρών Κυκλάδων, όμως, είναι ένα πλοίο τεράστιο. Γιατί το μέγεθος ενός καραβιού δεν το ορίζει πάντα το μέταλλο. Το ορίζει το κενό που αφήνει όταν δεν φαίνεται στον ορίζοντα.
Και σήμερα αυτό το κενό είναι βαρύ.
Η Ένωση Ξενοδόχων και Ιδιοκτητών Ενοικιαζόμενων Δωματίων Αμοργού εξέφρασε τη βαθιά της θλίψη για την απώλεια του Ιωάννη Σκοπελίτη, ακυρώνοντας σε ένδειξη πένθους το προγραμματισμένο γλέντι στα Κατάπολα, στο πλαίσιο του Αμοργιανού Φεστιβάλ. Μια μικρή παύση χαράς για έναν μεγάλο αποχαιρετισμό.
Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που όταν φεύγουν, δεν τους πενθεί μόνο η οικογένειά τους. Τους πενθεί ένας τόπος.
Τον καπετάν Γιάννη τον πήρε η θάλασσα στη ζωή και τώρα, όπως θα έλεγαν οι νησιώτες, τον πήρε ο ουρανός. Μα ανάμεσα στη θάλασσα και τον ουρανό θα μείνει πάντα εκείνη η γραμμή. Η γραμμή του Σκοπελίτη. Η γραμμή που έκανε τις Μικρές Κυκλάδες λιγότερο μόνες.
Κι όταν ξαναφανεί το πλοίο στο πέλαγος, θα είναι αλλιώς. Θα περνά από τα ίδια νερά, θα μπαίνει στα ίδια λιμάνια, θα δένει στους ίδιους κάβους. Μα όσοι ξέρουν, θα κοιτούν λίγο πιο σιωπηλοί.
Γιατί ο Σκοπελίτης δεν θα ξαναπεράσει όπως πριν.Από τη θάλασσα τον πήρε ο ουρανός. Και οι Μικρές Κυκλάδες κλαίνε.
