Η Παγκόσμια Ημέρα Όρασης, που τιμάται κάθε χρόνο τη δεύτερη Πέμπτη του Οκτωβρίου, αποτελεί υπενθύμιση μιας πραγματικότητας που συχνά υποτιμούμε: ένα μεγάλο μέρος της απώλειας της όρασης μπορεί να προληφθεί, να θεραπευτεί ή τουλάχιστον να περιοριστεί όταν η διάγνωση γίνει εγκαίρως.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τουλάχιστον 2,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως έχουν κάποια διαταραχή της κοντινής ή μακρινής όρασης. Σε τουλάχιστον 1 δισεκατομμύριο περιπτώσεις, το πρόβλημα θα μπορούσε να είχε προληφθεί ή παραμένει χωρίς την κατάλληλη αντιμετώπιση.
Οι μεγαλύτεροι εχθροί της όρασης
Οι κυριότερες αιτίες προβλημάτων όρασης και τύφλωσης παγκοσμίως είναι τα μη διορθωμένα διαθλαστικά προβλήματα και ο καταρράκτης.
Ο ΠΟΥ υπολογίζει ότι, μεταξύ των περιπτώσεων που θα μπορούσαν να έχουν προληφθεί ή παραμένουν χωρίς αντιμετώπιση, περίπου 94 εκατομμύρια άνθρωποι επηρεάζονται από καταρράκτη και 88,4 εκατομμύρια από διαθλαστικές ανωμαλίες. Περίπου 8 εκατομμύρια αντιμετωπίζουν ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, 7,7 εκατομμύρια γλαύκωμα και 3,9 εκατομμύρια διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια. Επιπλέον, περίπου 826 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν μη αντιμετωπισμένη πρεσβυωπία.
Το πρόβλημα αφορά κυρίως τις μεγαλύτερες ηλικίες. Η απώλεια όρασης μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, αλλά η πλειονότητα των ανθρώπων με σοβαρά προβλήματα όρασης ή τύφλωση είναι άνω των 50 ετών.
Ελλάδα: τα παλαιά στοιχεία δεν αρκούν πλέον
Για την Ελλάδα δεν υπάρχει ένα ενιαίο, πρόσφατο εθνικό μητρώο που να μας επιτρέπει να πούμε με ασφάλεια πόσοι άνθρωποι είναι σήμερα τυφλοί ή έχουν σοβαρή οπτική αναπηρία.
Η παλαιότερη ελληνική αναφορά που αναπαράγεται συχνά –και υπάρχει και στη σελίδα του «Σαν Σήμερα»– μιλούσε για αναλογία έως 23 τυφλών ανά 100.000 κατοίκους και για 25.603 επιδοτούμενα άτομα, αλλά τα στοιχεία αυτά ανάγονται στο 2004 και επομένως δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως σημερινή εικόνα της χώρας.
Σήμερα ο ΟΠΕΚΑ διαθέτει ειδικό πρόγραμμα οικονομικής ενίσχυσης για άτομα με αναπηρία όρασης. Βασική προϋπόθεση είναι η πιστοποιημένη οπτική αναπηρία σε ποσοστό 80% και άνω, μαζί με τις υπόλοιπες νόμιμες προϋποθέσεις.
Διαβήτης και όραση
Ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα έχει η σχέση του διαβήτη με την όραση. Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί να εξελίσσεται χωρίς έντονα συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Γι’ αυτό ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος των ανθρώπων με σακχαρώδη διαβήτη είναι κρίσιμος.
Ελληνική πολυκεντρική μελέτη σε 20 οφθαλμολογικές κλινικές κατέγραψε 1.532 νέες περιπτώσεις σοβαρών παθήσεων της ωχράς κηλίδας που χρειάζονταν θεραπευτική παρέμβαση. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν η υγρή ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, το διαβητικό οίδημα της ωχράς και το οίδημα μετά από απόφραξη φλέβας του αμφιβληστροειδούς.
Καταρράκτης, γλαύκωμα και ωχρά κηλίδα
Ο καταρράκτης είναι ιδιαίτερα συχνός στις μεγαλύτερες ηλικίες και σήμερα αντιμετωπίζεται χειρουργικά με εξαιρετικά εξελιγμένες τεχνικές.
Το γλαύκωμα είναι πιο ύπουλο. Μπορεί για μεγάλο χρονικό διάστημα να προκαλεί βλάβες χωρίς ο ασθενής να αντιλαμβάνεται ότι χάνει σταδιακά τμήμα του οπτικού του πεδίου. Η βλάβη του οπτικού νεύρου που έχει ήδη συμβεί δεν αναστρέφεται, γεγονός που κάνει την έγκαιρη διάγνωση ιδιαίτερα σημαντική.
Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας αποτελεί επίσης σοβαρή αιτία απώλειας της κεντρικής όρασης στους ηλικιωμένους.
Ένα ζευγάρι γυαλιά μπορεί να αλλάξει μια ζωή
Το εντυπωσιακό είναι ότι ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου προβλήματος δεν απαιτεί πάντοτε περίπλοκες θεραπείες. Σε πολλές περιπτώσεις χρειάζεται απλώς σωστή διάγνωση και πρόσβαση σε κατάλληλα γυαλιά.
Οι ανισότητες όμως παραμένουν τεράστιες. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι στις χώρες χαμηλού εισοδήματος περίπου δύο στους τρεις ανθρώπους που χρειάζονται γυαλιά δεν έχουν πρόσβαση σε αυτά, ενώ παγκοσμίως περίπου ένας στους δύο ανθρώπους που χρειάζονται επέμβαση καταρράκτη δεν μπορεί να την πραγματοποιήσει.
Το οικονομικό κόστος είναι τεράστιο
Η απώλεια της όρασης δεν είναι μόνο ζήτημα υγείας και ποιότητας ζωής. Έχει τεράστιες οικονομικές συνέπειες.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει ότι η απώλεια παραγωγικότητας εξαιτίας των προβλημάτων όρασης κοστίζει στην παγκόσμια οικονομία περίπου 411 δισεκατομμύρια δολάρια τον χρόνο.
Για έναν ηλικιωμένο άνθρωπο, παράλληλα, η καλή όραση συνδέεται άμεσα με την αυτονομία του: την ικανότητα να περπατά με ασφάλεια, να διαβάζει τις οδηγίες ενός φαρμάκου, να αναγνωρίζει πρόσωπα και να συνεχίζει να ζει ανεξάρτητα.
Η πρόληψη αρχίζει από τον οφθαλμίατρο
Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Όρασης είναι τελικά απλό: δεν πρέπει να περιμένουμε να μειωθεί η όρασή μας για να εξεταστούμε.
Ο προληπτικός οφθαλμολογικός έλεγχος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά τα 40–50 χρόνια, καθώς και για ανθρώπους με διαβήτη, οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος ή άλλους παράγοντες κινδύνου.
Σε έναν κόσμο όπου τουλάχιστον 2,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα όρασης, η μεγάλη πρόκληση δεν είναι μόνο να θεραπεύσουμε την τύφλωση. Είναι, όπου μπορούμε, να μην την αφήσουμε να συμβεί.
Πηγές: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας • ΟΠΕΚΑ • Ελληνική πολυκεντρική μελέτη
