Η 28η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Λύσσας, με στόχο την ενημέρωση για μία από τις παλαιότερες αλλά και πιο επικίνδυνες ζωονόσους. Η λύσσα προκαλείται από ιό που προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα των θηλαστικών, άρα και του ανθρώπου.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπογραμμίζει μια κρίσιμη αντίφαση: από τη στιγμή που εμφανίζονται κλινικά συμπτώματα, η λύσσα είναι ουσιαστικά 100% θανατηφόρα, όμως ο θάνατος μπορεί να προληφθεί με την έγκαιρη και σωστή αγωγή μετά την έκθεση στον ιό. Τα δαγκώματα και οι γρατζουνιές σκύλων ευθύνονται για περίπου το 99% των ανθρώπινων περιστατικών λύσσας παγκοσμίως. ΠΟΥ
Πώς κολλάει τη λύσσα ένας σκύλος
Ένας σκύλος δεν «γεννιέται λυσσασμένος». Μολύνεται όταν έρθει σε επαφή με τον ιό, συνήθως όταν τον δαγκώσει μολυσμένο θηλαστικό. Ο ιός βρίσκεται στο σάλιο του άρρωστου ζώου και εισέρχεται στον οργανισμό κυρίως μέσω δαγκώματος, αλλά είναι δυνατόν να μεταδοθεί όταν μολυσμένο σάλιο έρθει σε επαφή με ανοικτή πληγή ή βλεννογόνο.
Στην άγρια πανίδα σημαντικό ρόλο μπορούν να έχουν αλεπούδες και νυχτερίδες, ενώ ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή εμπλέκονται και άλλα θηλαστικά. Ο εμβολιασμός των σκύλων αποτελεί τον αποτελεσματικότερο τρόπο για να διακοπεί η μετάδοση της λύσσας από τους σκύλους στον άνθρωπο. ΠΟΥ – πρόληψη της λύσσας
Πώς καταλαβαίνουμε ότι ένας σκύλος μπορεί να έχει λύσσα
Δεν μπορούμε να διαγνώσουμε τη λύσσα απλώς κοιτάζοντας έναν σκύλο. Υπάρχουν όμως συμπεριφορές και συμπτώματα που πρέπει να μας κάνουν ιδιαίτερα προσεκτικούς.
Ένα ζώο μπορεί να παρουσιάσει απότομη αλλαγή συμπεριφοράς, ασυνήθιστη επιθετικότητα ή αντίθετα ασυνήθιστη ηρεμία, αποπροσανατολισμό και νευρολογικές διαταραχές. Μπορεί να εμφανίσει δυσκολία στην κατάποση, υπερβολική σιελόρροια, αστάθεια, αδυναμία ή παράλυση.
Η εικόνα του «λυσσασμένου σκύλου» που επιτίθεται αφρίζοντας από το στόμα δεν είναι η μοναδική μορφή της νόσου. Υπάρχει και παραλυτική μορφή, κατά την οποία κυριαρχούν η αδυναμία και η προοδευτική παράλυση. Επομένως, ένα ζώο με λύσσα δεν είναι υποχρεωτικά επιθετικό.
Με δάγκωσε ύποπτος σκύλος – τι κάνω αμέσως
Εδώ ο χρόνος έχει μεγάλη σημασία. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να γίνει είναι σχολαστικό πλύσιμο και ξέπλυμα της πληγής με άφθονο νερό και σαπούνι για τουλάχιστον 15 λεπτά. Στη συνέχεια χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση – δεν περιμένουμε να δούμε αν θα εμφανιστεί κάποιο σύμπτωμα. ΠΟΥ – οδηγίες για τη λύσσα
Ο γιατρός θα αξιολογήσει το είδος του τραύματος, το ζώο, τις συνθήκες του περιστατικού, την περιοχή όπου συνέβη και το εμβολιαστικό ιστορικό του ανθρώπου. Θα εξεταστεί επίσης η ανάγκη για αντιτετανική προστασία και αντιμετώπιση ενδεχόμενης βακτηριακής λοίμωξης του τραύματος.
Τι είναι ο «αντιλυσσικός ορός»
Αυτό που παραδοσιακά αποκαλούμε «αντιλυσσικό ορό» είναι σήμερα η αντιλυσσική ανοσοσφαιρίνη (Human Rabies Immunoglobulin, HRIG) ή, σε ορισμένα πρωτόκολλα, αντίστοιχα εγκεκριμένα μονοκλωνικά αντισώματα. Δεν πρέπει να συγχέεται με το αντιλυσσικό εμβόλιο.
Η ανοσοσφαιρίνη προσφέρει άμεσα έτοιμα αντισώματα και, όταν ενδείκνυται, χορηγείται κατά κύριο λόγο μέσα και γύρω από το τραύμα. Παράλληλα αρχίζει ο αντιλυσσικός εμβολιασμός, ώστε ο ίδιος ο οργανισμός να αναπτύξει ανοσία. Η ακριβής αγωγή αποφασίζεται από τους γιατρούς ανάλογα με το είδος της έκθεσης και το αν το άτομο είχε εμβολιαστεί προηγουμένως. CDC – μετα-εκθεσιακή προφύλαξη
Άρα, μετά από σοβαρή ύποπτη έκθεση, η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει τρία βασικά όπλα: άμεσο και σχολαστικό καθαρισμό του τραύματος, αντιλυσσικό εμβόλιο και, όπου ενδείκνυται, αντιλυσσική ανοσοσφαιρίνη.
Μπορεί να γίνει «λυσσασμένος» και ο άνθρωπος;
Ναι, με την ιατρική έννοια. Η λύσσα είναι ζωονόσος και ο άνθρωπος μπορεί να μολυνθεί από τον ίδιο ιό.
Μετά τη μόλυνση μπορεί να περάσουν εβδομάδες ή και μήνες μέχρι να εμφανιστούν συμπτώματα. Τα πρώτα μπορεί να θυμίζουν κοινή ίωση: πυρετός, πονοκέφαλος, αδυναμία και γενική κακουχία. Καθώς όμως ο ιός προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα, η εικόνα γίνεται δραματικά διαφορετική. CDC – κλινικά συμπτώματα
Μπορούν να εμφανιστούν έντονη διέγερση, σύγχυση, νευρολογικές διαταραχές και σπασμοί. Χαρακτηριστική σε ορισμένους ασθενείς είναι η υδροφοβία: δεν πρόκειται για έναν απλό ψυχολογικό «φόβο του νερού», αλλά για επώδυνους σπασμούς των μυών της κατάποσης όταν ο ασθενής επιχειρεί να πιει. Υπάρχει επίσης η παραλυτική μορφή της νόσου, στην οποία αναπτύσσεται σταδιακά μυϊκή παράλυση, κώμα και τελικά θάνατος.
Γι’ αυτό στη λύσσα υπάρχει ένας κανόνας που δεν πρέπει να ξεχνάμε: δεν περιμένουμε τα συμπτώματα για να ζητήσουμε βοήθεια. Η μάχη κερδίζεται πριν εμφανιστούν.
Τι συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα
Η Ελλάδα ήταν απαλλαγμένη από τη νόσο επί περίπου 25 χρόνια, όμως τον Οκτώβριο του 2012 η λύσσα επανεμφανίστηκε σε κόκκινη αλεπού στη Βόρεια Ελλάδα. Από τον Οκτώβριο του 2012 έως τον Μάιο του 2014 επιβεβαιώθηκαν 48 περιστατικά σε ζώα: κυρίως κόκκινες αλεπούδες, αλλά και σκύλοι, βοοειδή και μία γάτα. Το τελευταίο επιβεβαιωμένο περιστατικό ήταν σε κόκκινη αλεπού στην Πέλλα τον Μάιο του 2014.
Σήμερα η Ελλάδα περιλαμβάνεται στις χώρες με καθεστώς απαλλαγής από τον ιό της λύσσας. Το τελευταίο ανθρώπινο περιστατικό λύσσας στην Ελλάδα καταγράφεται το 1970. Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων
Ο εμβολιασμός των ζώων είναι η πρώτη γραμμή άμυνας
Ο συστηματικός αντιλυσσικός εμβολιασμός των κατοικίδιων και η επιτήρηση της άγριας πανίδας αποτελούν το μεγάλο τείχος προστασίας.
Και για τον άνθρωπο ο κανόνας είναι απλός: μετά από δάγκωμα ή σοβαρή γρατζουνιά από ύποπτο ζώο, πλένουμε αμέσως και σχολαστικά το τραύμα για τουλάχιστον 15 λεπτά και απευθυνόμαστε χωρίς καθυστέρηση σε γιατρό.
Γιατί η λύσσα, όταν προλάβει να εκδηλωθεί, είναι σχεδόν πάντοτε θανατηφόρα. Όταν όμως προλάβουμε εμείς τον ιό, είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί.
