Η 10η Σεπτεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, δεν είναι απλώς ακόμη μία ημερομηνία στο διεθνές ημερολόγιο. Πίσω της βρίσκονται εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπινες ζωές που χάνονται κάθε χρόνο και εκατομμύρια οικογένειες, φίλοι και συνάδελφοι που επηρεάζονται.
Τα νεότερα πλήρως συγκρίσιμα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας υπολογίζουν ότι 727.000 άνθρωποι πέθαναν από αυτοκτονία παγκοσμίως το 2021, ενώ για κάθε θάνατο εκτιμάται ότι υπάρχουν πολύ περισσότερες απόπειρες. Η αυτοκτονία αντιπροσώπευε περίπου 1,1% όλων των θανάτων παγκοσμίως.
Οι νέοι και οι αριθμοί που ανησυχούν
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα στις νεότερες ηλικίες. Η αυτοκτονία ήταν το 2021 η τρίτη συχνότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως στις ηλικίες 15 έως 29 ετών. Περισσότερες από τις μισές αυτοκτονίες στον κόσμο, περίπου το 56%, σημειώθηκαν πριν από την ηλικία των 50 ετών.
Το πρόβλημα, μάλιστα, δεν αφορά πρωτίστως τις πλούσιες κοινωνίες. Περίπου 73% των αυτοκτονιών παγκοσμίως καταγράφεται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Ελλάδα: 579 περιστατικά μέσα στο 2025
Στην Ελλάδα τα νεότερα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών του Κέντρου για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας – ΚΛΙΜΑΚΑ καταγράφουν 579 αυτοκτονίες μέσα στο 2025.
Πρόκειται για αισθητή αύξηση σε σχέση με το 2024. Το Παρατηρητήριο είχε καταγράψει 469 περιστατικά το 2024 και 451 το 2023, ενώ το 2022 οι καταγραφές είχαν φτάσει τις 581.
Πρέπει, ωστόσο, να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ των καταγραφών του Παρατηρητηρίου, οι οποίες γίνονται σε τρέχοντα χρόνο, και των επίσημων στατιστικών αιτιών θανάτου της ΕΛΣΤΑΤ, τα οποία δημοσιεύονται με χρονική υστέρηση. Η ίδια η ΚΛΙΜΑΚΑ επισημαίνει την ανάγκη εναρμόνισης των δύο πηγών.
Σχεδόν 86% είναι άνδρες
Η διαφορά μεταξύ των δύο φύλων είναι εντυπωσιακή.
Από τις 579 αυτοκτονίες του 2025, οι 496 αφορούσαν άνδρες και οι 83 γυναίκες.
Δηλαδή:
85,7% άνδρες – 14,3% γυναίκες.
Η συντριπτική υπεροχή των ανδρών δεν αποτελεί φαινόμενο μιας μόνο χρονιάς αλλά επαναλαμβάνεται στις ελληνικές καταγραφές.
Οι ηλικίες 50–54 εμφανίζουν ιδιαίτερη επιβάρυνση
Τα περιστατικά απλώνονται σε όλες τις ηλικίες, ωστόσο το 2025 ιδιαίτερα αυξημένος αριθμός καταγράφηκε στην ομάδα 50–54 ετών, ενώ υψηλά κινούνται και οι ηλικίες 45–49 ετών.
Ανησυχία προκαλούν και οι μεγαλύτερες ηλικίες, καθώς οι άνθρωποι 80 ετών και άνω εμφανίζουν διαχρονικά υψηλά ποσοστά.
Αλλά το πρόβλημα αρχίζει πολύ νωρίτερα.
Οι ηλικίες 20–24 ετών αντιπροσώπευαν περίπου το 8,3% των καταγεγραμμένων αυτοκτονιών του 2025 και οι ηλικίες 15–19 ετών περίπου το 2,9%. Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Κέντρο για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, ποσοστό 12% έως 16% των νέων ηλικίας 14–19 ετών προβαίνει σε αυτοτραυματισμό.
Δεν υπάρχει μία και μοναδική «αιτία»
Το ερώτημα «γιατί ένας άνθρωπος αυτοκτονεί;» δεν έχει μία απλή απάντηση.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι η αυτοκτονική συμπεριφορά επηρεάζεται από ένα σύνθετο πλέγμα κοινωνικών, πολιτισμικών, βιολογικών, ψυχολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.
Υπάρχει τεκμηριωμένη σχέση με ψυχικές διαταραχές, ιδιαίτερα την κατάθλιψη και τις διαταραχές που συνδέονται με τη χρήση αλκοόλ, ενώ μια προηγούμενη απόπειρα αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου.
Υπάρχουν όμως και αυτοκτονίες που συμβαίνουν παρορμητικά σε στιγμές βαθιάς κρίσης. Οικονομικά προβλήματα, συγκρούσεις στις προσωπικές σχέσεις, μοναξιά και κοινωνική απομόνωση, απώλεια αγαπημένου προσώπου, χρόνια ασθένεια ή χρόνιος πόνος, βία και κακοποίηση, πόλεμος, φυσικές καταστροφές και άλλες ανθρωπιστικές κρίσεις συγκαταλέγονται στους παράγοντες που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο.
Οι απόπειρες είναι πολλαπλάσιες
Ένα από τα μεγαλύτερα κενά στην Ελλάδα είναι ότι δεν υπάρχει ενιαίο σύστημα καταγραφής των μη θανατηφόρων αποπειρών που φτάνουν στα νοσοκομεία.
Η ΚΛΙΜΑΚΑ αναφέρει ότι, σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα, πίσω από κάθε αυτοκτονία μπορεί να αντιστοιχούν 20 έως 30 απόπειρες. Αντίστοιχα, ο ΠΟΥ αναφέρει ότι για κάθε ενήλικο που πεθαίνει από αυτοκτονία ενδέχεται να έχουν προηγηθεί περισσότερες από 20 απόπειρες στον πληθυσμό.
Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ότι το πραγματικό κοινωνικό και υγειονομικό αποτύπωμα του προβλήματος είναι πολλαπλάσιο των θανάτων που εμφανίζονται στις στατιστικές.
Κρήτη και Αττική ψηλά στις καταγραφές
Στην ελληνική γεωγραφική κατανομή του 2025, η Κρήτη καταγράφει τον μεγαλύτερο αριθμό περιστατικών και ακολουθεί η Αττική. Σημαντικοί αριθμοί εμφανίζονται επίσης σε Θεσσαλία, Πελοπόννησο και Δυτική Ελλάδα.
Καταγράφηκαν ακόμη 15 αυτοκτονίες σε hotspot, 7 στα Σώματα Ασφαλείας, 2 στον Στρατό και 4 στις φυλακές, ενώ τρία περιστατικά σημειώθηκαν μέσα σε νοσοκομεία.
Οι μήνες με τις περισσότερες καταγραφές το 2025 ήταν ο Απρίλιος, ο Ιούλιος και ο Αύγουστος.
Ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας που μπορεί να προληφθεί
Η Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης της Αυτοκτονίας καθιερώθηκε για να μεταφέρει ένα βασικό μήνυμα: η αυτοκτονία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ταμπού ή αποκλειστικά ως προσωπική τραγωδία, αλλά ως σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας.
Ο ΠΟΥ υπογραμμίζει ότι υπάρχουν αποτελεσματικές, τεκμηριωμένες παρεμβάσεις πρόληψης: έγκαιρος εντοπισμός ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο, πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, υπεύθυνη ενημέρωση, περιορισμός της πρόσβασης σε μέσα υψηλής επικινδυνότητας και συνεχής υποστήριξη όσων έχουν επιχειρήσει να αυτοκτονήσουν.
Και ίσως αυτός είναι ο σημαντικότερος αριθμός πίσω από όλους τους αριθμούς: κάθε ανθρώπινη ζωή που μπορεί να σωθεί.
