Η 4η Οκτωβρίου είναι αφιερωμένη σε όλους εκείνους που κατοικούσαν στη Γη πολύ πριν από εμάς και εξακολουθούν να τη μοιράζονται μαζί μας: στα ζώα.
Η Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων έχει στόχο να υπενθυμίζει ότι τα ζώα δεν αποτελούν απλώς έναν φυσικό πόρο που βρίσκεται στη διάθεση του ανθρώπου, αλλά αναπόσπαστο τμήμα των οικοσυστημάτων και της ζωής στον πλανήτη.
Η ιστορία της ημέρας ξεκίνησε το 1925 από τον δημοσιογράφο, συγγραφέα και ακτιβιστή Χάινριχ Τσίμερμαν, ο οποίος οργάνωσε στο Βερολίνο την πρώτη μεγάλη εκδήλωση για τα ζώα, με περισσότερους από 5.000 συμμετέχοντες. Το 1929 ο εορτασμός μεταφέρθηκε στις 4 Οκτωβρίου, ημέρα του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, και το 1931 διεθνές συνέδριο οργανώσεων προστασίας των ζώων στη Φλωρεντία υιοθέτησε ομόφωνα την καθιέρωση της ημερομηνίας.
Πόσα είδη ζώων υπάρχουν στη Γη;
Η απάντηση είναι εντυπωσιακή: κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια. Το Catalogue of Life καταγράφει περίπου 1,8 εκατομμύρια είδη στο βασίλειο Animalia, αλλά ο πραγματικός αριθμός θεωρείται πολύ μεγαλύτερος. Μία από τις γνωστότερες επιστημονικές εκτιμήσεις ανεβάζει τον συνολικό αριθμό των ζωικών ειδών περίπου στα 7,8 εκατομμύρια. Ένα τεράστιο μέρος του ζωικού κόσμου, επομένως, πιθανότατα δεν έχει ακόμη περιγραφεί επιστημονικά.
Κάθε χρόνο ανακαλύπτονται και καταγράφονται νέα είδη, ιδιαίτερα έντομα, θαλάσσιοι οργανισμοί και μικρά ζώα σε τροπικά δάση, σπήλαια και άλλες δύσκολα προσβάσιμες περιοχές.
Οι πρωταθλητές του ζωικού βασιλείου
Το μεγαλύτερο και βαρύτερο ζώο που γνωρίζουμε ότι έζησε ποτέ στη Γη είναι η γαλάζια φάλαινα. Μπορεί να ξεπεράσει τα 30 μέτρα και τα εξαιρετικά μεγάλα άτομα να πλησιάσουν ή να ξεπεράσουν τους 180 τόνους.
Στην ξηρά, το μεγαλύτερο και βαρύτερο σύγχρονο ζώο είναι ο αφρικανικός ελέφαντας της σαβάνας, με τα μεγάλα αρσενικά να ζυγίζουν αρκετούς τόνους.
Το ταχύτερο ζώο είναι ο πετρίτης, το peregrine falcon. Στη βουτιά για τη σύλληψη του θηράματός του μπορεί να ξεπεράσει τα 300 χιλιόμετρα την ώρα. Στην ξηρά, πρωταθλητής της ταχύτητας είναι το τσιτάχ, που σε μικρές αποστάσεις μπορεί να αναπτύξει περίπου 100 χιλιόμετρα την ώρα.
Στον αντίποδα βρίσκονται οι βραδύποδες, από τα πιο αργοκίνητα θηλαστικά του κόσμου. Η εξαιρετικά αργή κίνησή τους συνδέεται με τον πολύ χαμηλό μεταβολικό τους ρυθμό.
Για το μακρύτερο ζώο τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Ορισμένοι σιφωνοφόροι – αποικίες πολλών εξειδικευμένων οργανισμών που λειτουργούν σαν ένα σύνολο – μπορούν να αποκτήσουν μήκος δεκάδων μέτρων. Ο τίτλος, συνεπώς, εξαρτάται και από το πώς ορίζεται το «ένα ζώο».
Και το αγριότερο; Δεν υπάρχει επιστημονικός πρωταθλητής. Η επιθετικότητα εξαρτάται από το είδος, την περιοχή, την προστασία των μικρών και τις συνθήκες. Ιπποπόταμοι, κροκόδειλοι και μεγάλα αιλουροειδή μπορούν να γίνουν εξαιρετικά επικίνδυνα όταν αισθανθούν απειλή.
Η Ελλάδα των περίπου 50.000 ειδών
Η Ελλάδα διαθέτει εντυπωσιακό ζωικό πλούτο για το μέγεθός της. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΦΥΠΕΚΑ, η ελληνική πανίδα υπολογίζεται σε περίπου 50.000 είδη. Έχουν καταγραφεί περισσότερα από 24.700 είδη ασπόνδυλων και 1.273 είδη σπονδυλωτών.
Στα σπονδυλωτά περιλαμβάνονται περίπου 630 είδη ψαριών, 22 αμφιβίων, 64 ερπετών, 442 πτηνών και 115 θηλαστικών, ενώ το ποσοστό ενδημισμού της ελληνικής πανίδας ξεπερνά το 16%.
Στην ελληνική φύση ζουν, μεταξύ άλλων, η καφέ αρκούδα, ο λύκος, το τσακάλι, το αγριόγιδο, το κόκκινο ελάφι, το ζαρκάδι και η βίδρα, μαζί με πολλά είδη νυχτερίδων και εκατοντάδες είδη πουλιών.
Στις ελληνικές θάλασσες βρίσκουν καταφύγιο η μεσογειακή φώκια Monachus monachus και η θαλάσσια χελώνα Caretta caretta, δύο είδη άρρηκτα συνδεδεμένα με τη φυσική κληρονομιά της χώρας.
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, τα βουνά, τα χιλιάδες νησιά, οι υγρότοποι και η τεράστια ακτογραμμή δημιουργούν ένα μωσαϊκό οικοσυστημάτων και εξηγούν σε μεγάλο βαθμό την εξαιρετική βιοποικιλότητά της.
Τα 14 άρθρα για τα δικαιώματα των ζώων
Το 1978 διακηρύχθηκε στο Παρίσι η Διεθνής Διακήρυξη των Δικαιωμάτων των Ζώων. Σε ελεύθερη και συνοπτική απόδοση, τα 14 άρθρα της ορίζουν:
Άρθρο 1: Όλα τα ζώα γεννιούνται με ίσο δικαίωμα στη ζωή και στην ύπαρξη.
Άρθρο 2: Κάθε ζώο δικαιούται σεβασμό, φροντίδα και προστασία. Ο άνθρωπος δεν έχει δικαίωμα να εξοντώνει ή να εκμεταλλεύεται αυθαίρετα τα άλλα είδη.
Άρθρο 3: Κανένα ζώο δεν πρέπει να υποβάλλεται σε κακομεταχείριση ή απάνθρωπες πράξεις. Όταν είναι αναγκαία η θανάτωσή του, αυτή πρέπει να γίνεται χωρίς πόνο και αγωνία.
Άρθρο 4: Τα άγρια ζώα έχουν δικαίωμα να ζουν και να αναπαράγονται ελεύθερα στο φυσικό τους περιβάλλον. Η στέρηση της ελευθερίας τους για ανθρώπινη ψυχαγωγία αντιβαίνει σε αυτή την αρχή.
Άρθρο 5: Τα ζώα που παραδοσιακά ζουν στο ανθρώπινο περιβάλλον δικαιούνται συνθήκες ζωής και ελευθερίας που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του είδους τους.
Άρθρο 6: Τα ζώα συντροφιάς έχουν δικαίωμα να ζήσουν τη φυσιολογική διάρκεια της ζωής τους. Η εγκατάλειψή τους αποτελεί σκληρή και υποτιμητική πράξη.
Άρθρο 7: Τα ζώα που χρησιμοποιούνται για εργασία δικαιούνται λογικά όρια εργασίας, επαρκή τροφή και ανάπαυση.
Άρθρο 8: Πειράματα που προκαλούν σωματικό ή ψυχικό πόνο στα ζώα έρχονται σε σύγκρουση με τα δικαιώματά τους και πρέπει να αναπτύσσονται εναλλακτικές μέθοδοι.
Άρθρο 9: Όταν ζώα εκτρέφονται για τροφή, πρέπει να μεγαλώνουν, να μεταφέρονται και να θανατώνονται χωρίς πρόκληση φόβου, αγωνίας και περιττού πόνου.
Άρθρο 10: Κανένα ζώο δεν πρέπει να γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης αποκλειστικά για την ανθρώπινη διασκέδαση και θεάματα που υποβαθμίζουν την αξιοπρέπειά του.
Άρθρο 11: Η χωρίς αναγκαιότητα θανάτωση ενός ζώου χαρακτηρίζεται πράξη κατά της ζωής.
Άρθρο 12: Η μαζική εξόντωση άγριων ζώων αποτελεί πράξη εναντίον του είδους, ενώ η καταστροφή και η ρύπανση του φυσικού περιβάλλοντος οδηγούν επίσης σε τέτοιες συνέπειες.
Άρθρο 13: Ακόμη και το νεκρό ζώο πρέπει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό, ενώ σκηνές βίας εναντίον ζώων δεν πρέπει να προβάλλονται ως ψυχαγωγία.
Άρθρο 14: Οι οργανώσεις προστασίας των ζώων πρέπει να μπορούν να εκπροσωπούν τα συμφέροντά τους και τα δικαιώματα των ζώων να προστατεύονται θεσμικά.
Ένας πλανήτης που δεν ανήκει μόνο στον άνθρωπο
Η Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων δεν αφορά μόνο τον σκύλο και τη γάτα που ζουν στο σπίτι μας. Αφορά τη φάλαινα στους ωκεανούς, την αρκούδα στην Πίνδο, τη φώκια στο Αιγαίο, τα πουλιά, τα ψάρια, τα έντομα και εκατομμύρια ακόμη είδη που συγκροτούν έναν, συχνά αόρατο, μηχανισμό ζωής.
Και ίσως αυτή είναι η ουσία της 4ης Οκτωβρίου: ο άνθρωπος δεν είναι ο ιδιοκτήτης της Γης. Είναι ένα από τα εκατομμύρια είδη που την κατοικούν.
Πηγές
World Animal Day: https://www.worldanimalday.org/100-years-of-world-animal-day-the-forgotten-legacy-of-heinrich-zimmermann/
Catalogue of Life: https://www.catalogueoflife.org/
ΟΦΥΠΕΚΑ – Φύση και βιοποικιλότητα: https://necca.gov.gr/en/areas-of-action/nature-biodiversity/
Biodiversity Greece: https://biodiversity-greece.gr/en/
Universal Declaration of Animal Rights – Consulpaz: https://www.consulpaz.org/en/objective/the-animals
