Κάθε φορά που μια αγαπημένη ελληνική σειρά επιστρέφει στην τηλεόραση, το κοινό ξαναβρίσκει τους ήρωες που αγάπησε. Για τους ηθοποιούς, όμως, η επανάληψη δεν σημαίνει απαραίτητα και ένα αξιοσημείωτο εισόδημα. Η πρόσφατη αποκάλυψη του Αργύρη Αγγέλου για τα χρήματα που εισπράττει από το «Παρά Πέντε» ανοίγει ξανά τη συζήτηση για ένα θέμα που συνήθως μένει πίσω από την οθόνη: πόσο πληρώνονται τελικά οι ηθοποιοί όταν οι σειρές τους ξαναπροβάλλονται;
Ο Αργύρης Αγγέλου, μιλώντας στη διαδικτυακή εκπομπή «Τσάι με Λεμόνι» του N1 Casino στο YouTube, περιέγραψε με απλό τρόπο αυτό που πολλοί τηλεθεατές αγνοούν: όσο περισσότερο προβάλλεται μια σειρά σε επανάληψη, τόσο μικρότερα γίνονται τα ποσά που καταβάλλονται στους ηθοποιούς. Για το «Παρά Πέντε», μία από τις πιο δημοφιλείς ελληνικές σειρές των τελευταίων δεκαετιών, είπε ότι με τις συχνές επαναλήψεις το ποσό που του αναλογεί φτάνει περίπου τα 600 ευρώ τον χρόνο. Για τις «Σαββατογεννημένες», μάλιστα, ανέφερε ότι η τελευταία καταβολή ήταν 350 ευρώ μεικτά για 33 επεισόδια.
Η δήλωσή του έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ακριβώς επειδή αφορά μια σειρά που δεν έφυγε ποτέ πραγματικά από την τηλεόραση. Το «Παρά Πέντε» παραμένει για πολλούς κανάλια ένα ασφαλές χαρτί: αγαπημένοι χαρακτήρες, ατάκες που έχουν γίνει καθημερινή γλώσσα, ιστορία που αντέχει στον χρόνο. Κι όμως, πίσω από αυτή τη διαχρονική επιτυχία, τα δικαιώματα των ηθοποιών δεν μεταφράζονται σε μεγάλα ποσά.
Δεν είναι η πρώτη φορά που Έλληνες ηθοποιοί μιλούν δημόσια για το θέμα. Η Φωτεινή Ντεμίρη είχε δηλώσει ότι το εισόδημα από τις επαναλήψεις είναι «λίγο αστείο», προσδιορίζοντάς το γύρω στα 100 με 200 ευρώ τον χρόνο. Ο Γιάννης Καπετάνιος, από την πλευρά του, είχε περιγράψει ακόμα πιο γλαφυρά την κλίμακα των αμοιβών, λέγοντας ότι για επανάληψη 60 επεισοδίων μπορεί να λάβει κανείς 300 ευρώ, ενώ έχει φτάσει να πάρει και 0,80 ευρώ ανά επεισόδιο.
Ο Σπύρος Μπιμπίλας έχει δώσει επίσης μια πιο συνολική εικόνα. Όπως είχε πει, επειδή έχει συμμετάσχει σε πάρα πολλές σειρές, ταινίες και μεταγλωττίσεις, το άθροισμα στο τέλος της χρονιάς μπορεί να είναι αξιοσημείωτο για τον ίδιο. Ανέφερε ότι παλαιότερα υπήρξαν χρονιές που έφταναν τα 12.000 ευρώ, ενώ πλέον τα ποσά έχουν πέσει περίπου στα 5.000 ευρώ. Την ίδια στιγμή, όμως, ξεκαθάρισε ότι υπάρχουν ηθοποιοί που μπορεί να παίρνουν μόλις 50 ευρώ τον χρόνο, ενώ για το «Κωνσταντίνου και Ελένης» είπε ότι λαμβάνει περίπου 30 με 40 ευρώ τον χρόνο από τις πολλές επαναλήψεις.
Η εικόνα, λοιπόν, δεν είναι ενιαία. Ένας ηθοποιός με μεγάλο όγκο δουλειών μπορεί να βλέπει στο τέλος της χρονιάς ένα ποσό που λειτουργεί ως συμπληρωματικό εισόδημα. Ένας άλλος, με συμμετοχή σε μία ή δύο σειρές, μπορεί να εισπράττει ποσά που περισσότερο θυμίζουν συμβολική αποζημίωση παρά πραγματική οικονομική ανταμοιβή για μια επιτυχία που εξακολουθεί να προβάλλεται.
Στην Ελλάδα, το θέμα των δικαιωμάτων των ηθοποιών συνδέεται με μια μακρά επαγγελματική διεκδίκηση. Το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών έχει υπενθυμίσει ότι το δικαίωμα αυτό κατοχυρώθηκε ύστερα από αγώνες προηγούμενων γενεών ηθοποιών. Όμως η κατοχύρωση ενός δικαιώματος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το ποσό που φτάνει τελικά στον δικαιούχο είναι μεγάλο.
Οι επαναλήψεις στο εξωτερικό
Στο εξωτερικό, και ειδικά στις ΗΠΑ, το σύστημα είναι διαφορετικό και τα ποσά μπορούν να φτάσουν σε εντελώς άλλη κλίμακα. Εκεί χρησιμοποιείται ο όρος residuals: πρόκειται για πληρωμές που λαμβάνουν ηθοποιοί και δημιουργοί όταν ένα έργο επαναχρησιμοποιείται, προβάλλεται ξανά, πηγαίνει σε καλωδιακή τηλεόραση, DVD ή streaming πλατφόρμες. Οι υπολογισμοί είναι σύνθετοι και εξαρτώνται από το συμβόλαιο, τον ρόλο, το είδος της παραγωγής, την αγορά και τον τρόπο προβολής.
Το πιο διάσημο παράδειγμα είναι το «Friends». Σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα, οι έξι βασικοί πρωταγωνιστές εξακολουθούν να εισπράττουν περίπου 20 εκατομμύρια δολάρια τον χρόνο ο καθένας από τις επαναπροβολές και τη διανομή της σειράς. Η υπόθεση αυτή θεωρείται η μεγάλη εξαίρεση, επειδή οι πρωταγωνιστές είχαν εξασφαλίσει ποσοστό από τα έσοδα διανομής της σειράς.
Ανάλογες, αλλά λιγότερο διαφανείς, συζητήσεις υπάρχουν και για άλλες αμερικανικές σειρές. Για το «The Big Bang Theory», για παράδειγμα, έχουν γίνει εκτιμήσεις ότι οι βασικοί πρωταγωνιστές που είχαν εξασφαλίσει ποσοστά συμμετοχής στα έσοδα μπορούν να αποκομίζουν πολύ μεγάλα ποσά από τη διανομή της σειράς. Ωστόσο, ακόμα και εκεί, τα ακριβή ποσά δεν έχουν επιβεβαιωθεί δημόσια από τους ίδιους τους ηθοποιούς.
Η λάμψη των αμερικανικών παραδειγμάτων, πάντως, μπορεί να είναι παραπλανητική. Δεν ζουν όλοι οι ξένοι ηθοποιοί από τις επαναλήψεις. Η-, πρωταγωνίστρια του «This Is Us», είχε δηλώσει στη διάρκεια της απεργίας των ηθοποιών στο Χόλιγουντ ότι είχε λάβει επιταγές για streaming residuals από 1 σεντ έως 81 σεντ. Ο DrakeBell, γνωστός από το «Drake & Josh» του Nickelodeon, υποστήριξε ότι δεν λαμβάνει residuals από τη σειρά, παρά τις επαναπροβολές και την παρουσία της σε πλατφόρμες.
Αυτό δείχνει ότι το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν μια σειρά παίζεται ξανά. Είναι ποιος είχε τι συμβόλαιο, σε ποια χώρα, σε ποιο καθεστώς δικαιωμάτων, με τι είδους διανομή και με ποιον μηχανισμό υπολογισμού. Στο Χόλιγουντ, λίγοι ηθοποιοί έχουν εξασφαλίσει συμφωνίες που τους αποφέρουν εκατομμύρια δεκαετίες μετά. Οι περισσότεροι, ακόμα και σε γνωστές παραγωγές, βλέπουν πολύ μικρότερα ποσά.
Η περίπτωση του Αργύρη Αγγέλου, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένα τηλεοπτικό κουίζ για το πόσο πληρώνει μια επανάληψη. Είναι μια αφορμή να δούμε την απόσταση ανάμεσα στη δημόσια εικόνα της επιτυχίας και στην πραγματική οικονομία της δουλειάς του ηθοποιού. Μια σειρά μπορεί να συνεχίζει να χαρίζει τηλεθέαση, διαφημιστικό χρόνο και νοσταλγία. Αυτό δεν σημαίνει ότι χαρίζει και ανάλογο εισόδημα σε όλους όσοι την έφτιαξαν.
Και κάπως έτσι, το «Παρά Πέντε» ξαναπαίζεται, οι ατάκες ξανακούγονται, οι τηλεθεατές ξαναγελούν. Αλλά για τον ηθοποιό, πίσω από κάθε επανάληψη, ο λογαριασμός μπορεί να είναι πολύ πιο μικρός από τον μύθο.
